«اعتماد» گزارش مي‌دهد
توپ در زمين واشنگتن
ديدار محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي كشورمان با ولاديمير پوتين، رييس‌جمهور روسيه و تماس‌هاي فشرده عباس عراقچي، وزير امور خارجه با همتايان منطقه‌اي، تلاش‌هاي ديپلماتيك براي پايان جنگ را وارد مرحله تازه‌اي كرده است. همزمان، گزارش‌هايي درباره تبادل پيشنهادها از طريق قطر منتشر شده؛ پيشنهادهايي كه بررسي آنها، بنا بر مواضع اعلام شده تهران، به معناي كنار گذاشتن شروط ايران يا آغاز مذاكرات بدون تحقق مطالبات كشورمان نيست. اين تحركات در شرايطي دنبال مي‌شود كه شكست جمهوري‌خواهان در انتخابات امريكا، هزينه سياسي جنگ را براي كاخ سفيد برجسته‌تر كرده و اسراييل نيز در مسير تشكيل كابينه با چالش‌هاي جدي روبه‌رو است. با اين حال، فاصله ميان افزايش انگيزه براي توافق و دستيابي به تفاهمي قابل اتكا، همچنان به ترتيب اقدامات و تضمين اجراي تعهدات وابسته است.
مسكو؛ پايان جنگ و ترتيبات امنيتي منطقه
محسن رضايي در سفر به مسكو، پيام مقام معظم رهبري را به پوتين منتقل كرد و پس از ديدار گفت كه دوطرف درباره تحولات منطقه و ترتيبات امنيتي پس از جنگ رايزني كردند. او همچنين گزارشي از نشست چهار كشور در تهران ارايه كرد و از استقبال رييس‌جمهور روسيه از اين روند خبر داد. به روايت محسن رضايي، پوتين نيز مانند چين بر شكل‌گيري ترتيبات امنيتي منطقه‌اي و دخالت نكردن كشورهاي خارجي در تامين امنيت منطقه تاكيد دارد. اين موضوع، رايزني مسكو را به تلاش تهران براي تقويت نقش همسايگان در حل بحران متصل مي‌كند. همزمان خبرگزاري اينترفكس نيز به نقل از ديميتري پسكوف، سخنگوي كرملين، گزارش داد دوطرف (تهران و مسكو) بر تداوم مشاركت راهبردي ايران و روسيه براساس برنامه عملي تدوين شده ازسوي رهبران دو كشور تاكيد كرده‌اند. اين ديدار پس از تماس تلفني ۱۱ آبان انجام شد كه تحولات غرب آسيا از محورهاي آن بود. دبير شوراي عالي امنيت ملي كشورمان در عين حال تاكيد كرد تا اجراي شروط هفت‌گانه ايران، تنگه هرمز باز نخواهد شد و مذاكره‌اي انجام نمي‌شود. الميادين نيز به نقل از يك منبع امنيتي بلندپايه ايراني، برخي روايت‌هاي غربي درباره محتواي ديدار را رد كرد و بر اجراي كامل شروط هفت‌گانه كشورمان تاكيد كرد.
پيشنهادهاي تازه در مسير ديپلماسي
رويترز به نقل از يك مقام ارشد ايراني گزارش داده كه تهران پيشنهاد هسته‌اي خود را از طريق قطر به امريكا فرستاده و واشنگتن در حال بررسي آن است. به گفته همين مقام، گفت‌وگو درباره اين پيشنهاد تنها پس از برآورده شدن خواسته‌هاي ايران انجام خواهد شد. بر اين اساس، تبادل پيشنهادها را نمي‌توان به معناي آغاز مذاكرات رسمي يا دستيابي به توافق دانست.نيويورك‌تايمز نيز به نقل از پنج مقام مطلع، از بررسي پيشنهادهاي مشخص ميانجي‌ها خبر داده است.اين روزنامه، برگزاري دو دور رايزني در تهران، دور ديگري در دوحه و تماس‌هايي در ارمنستان را بخشي از تلاش‌هاي فشرده قطر براي جلوگيري از تشديد جنگ توصيف كرده است. در اين ميان منابع ناشناس مدعي شدند كه مقام‌هاي ايراني آماده رايزني براي گفت‌وگو درباره برنامه هسته‌اي كشورمان هستند؛ ادعايي كه با موضع‌گيري رسمي و علني تهران درباره ضرورت تحقق شروط هفت‌گانه روبه‌رو شد. الميادين به نقل از يك منبع امنيتي بلندپايه ايراني، برخي روايت‌هاي منتشرشده درباره رايزني‌هاي اخير را رد و بر اجراي كامل و همزمان شروط هفت‌گانه تاكيد كرده است.
ترتيب اجراي تعهدات؛ گره اصلي تفاهم
در ميان گزارش‌هاي منتشر شده، آكسيوس جزييات پيش‌نويس ادعايي دو روزه را مطرح كرده است. بنا بر ادعاي اين رسانه، امريكا در روز نخست محاصره دريايي را رفع و بخشي از دارايي‌هاي مسدودشده ايران را آزاد مي‌كند. در مقابل، ايران براساس توافق قاهره، دعوتنامه‌اي رسمي براي حضور بازرسان آژانس در تاسيسات هسته‌اي بمباران شده صادر خواهد كرد. بازگشايي هرمز و سپس ازسرگيري مذاكرات هسته‌اي نيز براي روز دوم پيش‌بيني شده است.اين مراحل هنوز در حد پيشنهاد ميانجي‌هاست و پذيرش آن ازسوي طرفين اعلام نشده است. تاكيد تهران بر رفع محاصره، آزادسازي دارايي‌ها و پايان جنگ در تمامي جبهه‌ها نشان مي‌دهد كه علاوه بر محتواي تفاهم، ترتيب اقدامات و تضمين اجراي تعهدات نيز اهميت اساسي دارد. در اين ميان سرنوشت ذخاير اورانيوم از ديگر اختلاف‌هاي باقي‌مانده است. نيويورك‌تايمز نوشته مقام‌هاي ايراني با انتقال اين ذخاير به خارج از كشور مخالفت كرده‌اند و در دوره‌هاي پيشين، گزينه رقيق‌سازي در داخل و زير نظارت بين‌المللي بررسي شده بود. از همين رو مطرح‌شدن دوباره اين گزينه‌ها، به‌خودي‌خود نشانه دستيابي به توافق تازه نيست.
رايزني همسايگان براي پايان درگيري‌ها
همزمان با تبادل پيشنهادها، رايزني‌هاي منطقه‌اي ايران نيز ادامه دارد. عباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان در تماس با بدر بن حمد البوسعيدي، وزير امور خارجه عمان درباره ترتيبات سياسي و فني تردد كشتي‌ها در هرمز گفت‌وگو كرد. وزارت امور خارجه عمان در بيانيه خود تاكيد كرده كه هدف، عبور از كاهش موقت تنش و رسيدن به تفاهمي پايدار بر پايه احترام به حاكميت كشورها و جلوگيري از تكرار جنگ است. عراقچي همچنين با همتايان خود در تركيه، كويت، پاكستان، قبرس، عربستان و قطر رايزني كرد. در ادامه همين تلاش‌ها، امير قطر در تماس با ترامپ بر حل اختلاف‌ها از مسير ديپلماسي تاكيد داشت. فواد حسين، وزير امور خارجه عراق نيز درباره پايان‌نيافتن كامل جنگ و خطر گسترش درگيري هشدار داد و انور قرقاش، مشاور ديپلماتيك رييس امارات، خواستار راه‌حل سياسي شد.در اين ميان، تصويب پيمان دفاعي مكه ميان تركيه، عربستان و پاكستان نيز به تحولات منطقه‌اي افزوده شده است. اين پيمان مي‌تواند بستري براي هماهنگي بيشتر سه كشور باشد، اما نبايد آن را به معناي پذيرش نقش ضامن در توافق احتمالي ايران و امريكا دانست.
تاثير تحولات امريكا و اسراييل بر رايزني‌ها
ازسويي نتايج انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا نيز بر فضاي ديپلماسي سايه انداخته است. دموكرات‌ها كنترل هر دو مجلس كنگره را به دست آورده‌اند و طبق گزارش سي‌ان‌ان، شمار كرسي‌هاي آنان در مجلس نمايندگان از ۲۵۰ گذشته است. اين تغيير، امكان فشار بيشتر بر دولت از مسير بودجه و نظارت پارلماني را فراهم مي‌كند، هرچند به معناي توقف خودكار عمليات يا تغيير فوري سياست كاخ سفيد نيست. درخواست براي قطع بودجه جنگ و پاسخگويي مقام‌هاي نظامي، از نخستين نشانه‌هاي اين فشار است. با اين حال، تبديل اين مطالبات به تصميم اجرايي، به همراهي نمايندگان و نحوه مواجهه دولت بستگي دارد. اختيار وتوي رييس‌جمهور نيز يكي از موانع پيش روي كنگره است و عبور از آن به راي دوسوم هر دو مجلس نياز دارد. در اسراييل نيز ازدست‌رفتن اكثريت بلوك نتانياهو و تلاش گادي آيزنكوت براي تشكيل كابينه، بر ابهام سياسي افزوده است. هيچ‌يك از دو بلوك به‌تنهايي اكثريت لازم را ندارند و كسب حمايت براي دريافت ماموريت تشكيل كابينه، لزوما منجر به تحقق اين ماموريت نمي‌شود. اين وضعيت مي‌تواند محاسبات سياسي طرف‌هاي درگير را تحت تاثير قرار دهد، اما به تنهايي نشانه تغيير راهبرد اسراييل درقبال ايران نيست.