جاي خالي كانون فيلم
آثار نئورئاليست‌هاي ايتاليا، از جمله «واكسي» ساخته ويتوريو دسيكا و «آلمان سال صفر» ساخته روبرتو روسليني، در كنار فيلم‌هاي فدريكو فليني، سرگئي آيزنشتاين و فيلمسازان موج نوي فرانسه، ما را با جريان‌هاي متفاوت تاريخ سينما آشنا مي‌كردند. «رزمناو پوتمكين»، «چهارصد ضربه»، «هيروشيما عشق من» و «سال گذشته در مارين‌باد» نيز از جمله آثاري بودند كه شناخت آنها مي‌توانست تصور تماشاگر جوان را از امكانات سينما دگرگون كند.
اما جذابيت كانون تنها به فيلم‌هايش محدود نمي‌شد. حضور چهره‌هايي چون فروغ فرخزاد و شميم بهار در جلسات، به آن محيط فرهنگي ويژگي ديگري مي‌بخشيد. براي نوجواني مانند من، نشستن در كنار نويسندگان، شاعران و منتقداني كه درباره هنر با جديت بحث مي‌كردند، تجربه‌اي ارزشمند بود.
فروغ فرخزاد كه با «خانه سياه است» يكي از آثار ماندگار سينماي مستند ايران را آفريد، نمونه‌اي از پيوند شعر و سينما بود. شميم بهار نيز با نگاه دقيق و انتقادي‌اش به ساختار و زبان فيلم اهميت مي‌داد. اختلاف‌نظرهاي او با ديگران، از جمله درباره ارزش بعضي آثار سينمايي نشان مي‌داد كه آن فضا تنها محل تحسين فيلم‌ها نبود. بحث و مخالفت نيز بخشي از فرهنگ كانون محسوب مي‌شد و همين گفت‌وگوها به ما مي‌آموختند كه حتي در برابر نظر منتقدان شناخته شده، مي‌توان ديدگاهي مستقل داشت.
اهميت تاريخي كانون فيلم نيز در همين نقش آموزشي و فرهنگي نهفته بود. در دوراني كه بخش بزرگي از سينماي تجاري ايران بر الگوهاي تكراري استوار بود، كانون امكان آشنايي با تجربه‌هاي متفاوت سينماي جهان را فراهم مي‌كرد. فرخ غفاري و همراهانش تنها فيلم نمايش نمي‌دادند، بلكه به شكل‌گيري نسلي از تماشاگران و منتقدان آگاه كمك مي‌كردند. تاثير اين فعاليت‌ها را مي‌توان در تحول فرهنگ سينمايي ايران و پيدايش نگاه‌هاي تازه به فيلمسازي و نقد مشاهده كرد.
اكنون كه پس از دهه‌ها فعاليت در نقد و روزنامه‌نگاري سينمايي به گذشته نگاه مي‌كنم، درمي‌يابم كه كانون فيلم چه سهم بزرگي در شكل‌گيري مسير زندگي من داشته است. بعدها فيلم‌هاي بسياري ديدم، با فيلمسازان بزرگ گفت‌وگو كردم و در جشنواره‌هاي مختلف حضور يافتم، اما بسياري از آنچه درباره سينما آموختم، ريشه در همان جلسات نوجواني دارد.
امروز بيش از هر زمان ديگري به وجود نهادي با همان روحيه احساس نياز مي‌كنم؛ نهادي مستقل و پويا كه فيلم‌هاي مهم تاريخ سينما و آثار ارزشمند معاصر را نمايش دهد، فيلمسازان و منتقدان را به گفت‌وگو با تماشاگران دعوت كند و براي نسل جوان فرصتي فراهم آورد تا سينما را فراتر از سرگرمي و موفقيت تجاري بشناسد. آنچه از كانون فيلم بايد دوباره زنده شود، تنها شكل برگزاري جلسات نيست، بلكه انديشه‌اي است كه پشت آن قرار داشت؛ اينكه فرهنگ سينمايي بدون تماشاگر آگاه و امكان بحث و نقد آزاد رشد نمي‌كند.
از آن دوران، تصويري بيش از همه در خاطرم مانده است؛ فرخ غفاري كه پيش از نمايش درباره فيلم سخن مي‌گفت، فروغ فرخزاد و شميم بهار كه در ميان تماشاگران حضور داشتند و نوجواني كه با اشتياق به حرف‌ها گوش مي‌داد و منتظر خاموش شدن چراغ‌ها بود. آن نوجوان نمي‌دانست كه سال‌ها بعد، سينما به بخش جدايي‌ناپذير زندگي‌اش تبديل خواهد شد. امروز آرزو مي‌كنم نسل جوان ما نيز بتواند چنين تجربه‌اي داشته باشد و مكاني مانند كانون فيلم، با همان آزادي انديشه و احترام به هنر سينما، بار ديگر جاي خود را در زندگي فرهنگي ما پيدا كند.