هفته سرنوشت‌ساز در اسپانيا
نيوشا طبيبي
از بامداد جمعه سيزدهم نوامبر انتخابات اسپانيا وارد مرحله‌اي حساس شد. آغاز رسمي پويش‌هاي انتخاباتي احزاب در ساعت مقرر، رنگ و روي مادريد را بيش از چند هفته گذشته تغيير داد. تبليغات دو حزب اصلي يعني PSOE حزب سوسياليست و PP حزب راستگراي رقيب دولت فعلي، بيشترين حجم تبليغات شهري را به خود اختصاص داده‌اند تا بر تصميم شهروندان در انتخابات ۲۹ نوامبر تاثير بگذارند. بحران مسكن و حادثه قطار مسافري و وضعيت اقتصادي، مهم‌ترين حوزه‌هايي هستند كه دو حزب اصلي براي آنها برنامه ارايه مي‌كنند.
مصوبه چند روز پيش هيات دايمي كنگره كه در غياب پارلمان منحل شده، وظايفي را برعهده دارد، سرنوشت بخشي از موارد مورد اختلاف را روشن كرد. در مورد پيشنهاد تمديد نامحدود قراردادهاي اجاره، پيشنهاد دولت تصويب نشد، اما درباره محدوديت سقف افزايش سالانه اجاره توسط مالكان، محدوديت قانوني تاييد شد. اين راي‌گيري نشان مي‌دهد كه ميان احزاب حامي برخي حمايت‌هاي اجتماعي، درباره ميزان مداخله دولت در روابط مالك و مستاجر اختلاف جدي وجود دارد.
نظرسنجي‌هاي مختلف، تركيب‌هاي مختلفي را براي پارلمان پيش‌بيني مي‌كنند. البته هيچ‌كدام از اين آمارها قطعيتي ندارند و ممكن است كه هيچ‌كدام از دو حزب اصلي نتوانند دولتي مستقل تشكيل دهند و ناچار به ائتلاف با احزاب نزديك به خود خواهند بود. نظام سياسي اسپانيا، پادشاهي پارلماني است و راي‌دهندگان با راي غيرمستقيم رييس دولت را انتخاب مي‌كنند. اكثريت عددي يا تعداد كرسي‌‌ها لزوما به معناي قطعيت تشكيل دولت ازسوي حزب اكثريت نيست. پادشاه پس از انتخابات و اعلام نتايج با رهبران احزاب راه يافته به پارلمان ديدارمي‌كند و فردي را به عنوان نخست‌وزير -در اصطلاح سياسي اسپانيا، رييس دولت- پيشنهاد مي‌دهد.
در انتخابات گذشته، با اينكه احزاب راست از نظر عددي برتري نسبي داشتند، اما حزب سوسياليست و ائتلاف چپ بود كه دولت را تشكيل داد و پدرو سانچز را بر صدر نشاند. حزب سوسياليست كارگران اسپانيا (PSOE) يك حزب سوسيال‌دموكرات است كه در سال‌هاي اخير براي اداره كشور به همكاري با احزاب چپ و منطقه‌اي متكي بوده.
در اولين مناظره‌اي كه با حضور نمايندگان احزاب برگزار شد، حزب سوسياليست از مواضع و تصميمات اجتماعي و حمايتي دولت دفاع كرد و وعده داد كه به نوسازي حمل و نقل ريلي بپردازد. متحد ديگر سوسياليست هم تدابير مالياتي را براي بهبود وضعيت مسكن پيشنهاد كرد، اما دو متحد راست يعني PP و VOX، بر دو موضوع حساس و مورد تقاضاي بسياري از راي‌دهندگان اسپانيايي انگشت گذاشتند. PP بهبود وضعيت دستمزدها و ساخت يك ميليون مسكن را به عنوان برنامه خود اعلام و VOX مديريت وضعيت مهاجران و تغييراتي براي تثبيت وضعيت پرداخت‌هاي بازنشستگان را ارايه كرد. هجوم روزافزون مهاجران به باريكه آفريقايي اسپانيا در شمال مراكش و رسيدن روزانه چندين قايق از پناهجويان به جزاير قناري، جامعه را با نگراني‌هايي مواجه كرده است.
سياست مهاجرتي دولت فعلي بر مماشات با پناهجويان و گشودن درهاي اسپانيا روي آنها و تسريع در اعطاي شهروندي به مستعمرات سابق اسپانيا و كشورهاي اسپانيايي زبان بوده است. در اين مسير به صدها هزار پناهجو مليت اسپانيايي اعطا شده است. همين سياست مبناي تبليغات ضد مهاجرتي احزاب راست‌گرايي چون VOX بوده است كه با اقبال جدي به ويژه در ميان ناسيوناليست‌ها و فرانكوئيست‌هاي قديمي و عده‌اي از جوانان مواجه شده.
فعاليت گروه‌هاي افراطي راستگراي ضد مهاجران اگرچه از ديگر كشورهاي غربي كمتر است، اما با رشد و اقبال چشمگيري مواجه شده. حملات حساب‌هاي جعلي به مطالب اسلامي يا تبليغات فعاليت‌هاي فرهنگي مسلمانان افزايش چشمگيري داشته است.
مهم‌ترين مناظره، مواجهه دو رقيب قديمي و مدعي رياست دولت اسپانيا يعني پدرو سانچز و آلبرتو نونيس فِيخو است. زمان اين مناظره بسيار مهم كه تاثير قطعي بر نظر بسياري از راي‌دهندگان خواهد داشت، پنجشنبه ۱۹ نوامبر تعيين شده است. ايالت مادريد، دولتي به شدت راست‌گرا و طرفدار اسراييل به رياست خانم آيوسو دارد. خانم آيوسو در ميان راي‌دهندگان مادريدي طرفداران بسياري دارد و از اين پايگاه براي به دست آوردن پيروزي حزب خود در اين ايالت كليدي مي‌كوشد. آيوسو از تند‌ترين مخالفان و منتقدان دولت سوسياليست و شخص پدرو سانچز است.
وجود چندين پرونده اتهامي فساد و سوءاستفاده عليه پدرو سانچز و افراد نزديك به او، موقعيت را براي PSOE سخت‌تر كرده و به احتمال زياد دولت آينده اسپانيا دولتي راست‌گرا و هم‌پيمان با اسراييل و امريكا خواهد بود، اما هنوز نمي‌توان پيش‌بيني قطعي داشت.
عملكرد دولت سانچز به ويژه در حوزه حل مسائل كسب و كارهاي كوچك و تخفيف فشار مالياتي بر كارفرمايان خرد، موجب بروز بحران بيكاري و از بين رفتن كسب و كارهاي كوچك شده است.
يكي از پرسش‌هاي مهم براي بررسي كارنامه دولت اين است كه چرا با وجود شاخص‌هاي مثبت در بخش‌هايي از اقتصاد، مساله استطاعت مالي خانوارها همچنان در مركز كارزار انتخاباتي قرار دارد.
نسل جوان اسپانيا، به خصوص آنهايي كه در اين سال‌ها براي ورود به بازار كار، تهيه مسكن و راه‌اندازي كسب و كار تلاش مي‌كنند، تحولات و وعده‌هاي دو حزب اصلي را به دقت زيرنظر دارند. راي اين گروه، مطمئنا تاثير مهمي بر تشكيل دولت آينده خواهد داشت و از الان مي‌توان پيش‌بيني كرد كه فيخو از حزب راست ميانه PP نخست‌وزير آينده اسپانيا خواهد بود. اگرچه تجربه انتخابات گذشته نشان داده است كه پيروزي در صندوق راي لزوما به معناي دستيابي به قدرت اجرايي نيست. در اين ميان، موقعيت VOX در جناح راست و اختلافات احزاب چپ و منطقه‌اي، نقشي اساسي در مذاكرات پس از انتخابات خواهند داشت. هفته پيش رو، به‌ويژه مناظره سانچز و فِيخو، فرصت مهمي براي روشن‌تر شدن برنامه‌ها و اختلافات دو جريان اصلي سياسي اسپانيا خواهد بود.