در لطف پياده‌راه براي جامعه تهراني
ترانه يلدا
چندي پيش بود كه خبر آمد صادق‌خان؛ شهردار لندن، معروف‌ترين خيابان لندن را پياده‌راه كرده است. اكسفورد استريت پس‌از پاكسازي اوليه از خودرو، به پياده‌راه تبديل شد و با اعلام ممنوعيت دايمي عبور خودرو در مسافتي از آن، امكان تردد امن و آزادانه شهروندان به‌صورت پياده‌روي در مسير فراهم شد. فريد قديري در پستش نوشته بود: خيابان آكسفورد مملو از فروشگاه‌هاي بزرگ خرده‌فروشي است، اما در سال‌هاي اخير به خاطر ترافيك‌هاي خودرويي، اين واحدهاي تجاري با افت جريان فروش روبه‌رو شده بودند. ترافيك باعث اُفت كيفيت فضاي عمومي و ازدحام در اين خيابان شده بود. شهردار لندن با تحويل خيابان آكسفورد به شهروندان قصد دارد سرعت حركت مردم در سطح شهر را كمتر كند تا فرصت براي تعامل اجتماعي، ماندن در فضاي عمومي با كيفيت و گپ‌وگفت شهروندان با هم بيشتر شود. بله. مدت‌هاست همه در دنيا مي‌خواهند با كاستن از معابر خودرويي به سمت شهرهاي پاك حركت كنند. و طرح صادق‌خان براي آكسفورد استريت نيز نوعي طرح‌ترافيك است كه به جاي بزرگراه‌سازي بيشتر يا احداث پل‌هاي جديد و دوربرگردان‌هاي اضافي در خيابان‌ها، باعث كاهش حجم ترددهاي خودرويي و بازگرداندن شهر به شهروندان مي‌شود. در تهران نيز ما درگير همين مسائليم. در خيابان لاله‌زار تهران كه زماني معروف‌ترين خيابان تهرانِ مدرن و داراي امنيت و جذابيت براي شهروندان تهراني در دوران قاجار و سپس پهلوي بوده، مشكل ترافيك و تردد پياده همچنان باقي‌است. عملا نه حركت خودرو روان است، نه پياده‌روها وضع درستي دارند، زيرا موتورها در 6 رديفِ به هم چسبيده در دو سوي خيابان پارك شده‌اند و تردد را بند آورده‌اند. ظاهرا خود كسبه هم از اين وضعيت شكايتي ندارند، وگرنه اقدامي مي‌كردند يا بين خودشان قراري مي‌گذاشتند تا موتورها و پيك‌ها به داخل پاركينگ‌ها بروند. در جاي‌جاي شهر تهران مسائل مشابهي داريم. مثلا مهم‌ترين خيابان تهران، يعني خيابان انقلاب، به خاطر نرده‌هاي جدا‌كننده خط BRT در وسط آن، با اينكه دوطرفه است، از چهره مدني قديمش فاصله گرفته است.
حال بايد پرسيد چرا شهرداران مناطق مي‌ترسند بعضي خيابان‌ها را پياده‌راه بكنند، وقتي خود كسبه حاضرند و آماده! چرا پليس راهور به اين مسائل ورود نمي‌كند؟ چند ماه پيش ازاين، شهرداري منطقه ۱۲ اعلام كرد مي‌خواهد از تيرماه يك تكه بالاي لاله‌زار (جنوبي) را پياده‌راه بكند. مي‌دانستيم كوچه برلن و كوچه مهران و كوچه رفاهي، سال‌هاست پياده‌راه‌اند و به اين ايده كمك مي‌كنند. پس جلسه‌اي در عمارت بلديه شهرداري در ميدان امام (توپخانه) گذاشتيم و بزرگان صنف الكتريك، شهردار منطقه، همراهان، كسبه لاله زار و متخصصان را دعوت كرديم تا اين كار سر بگيرد! متاسفانه شهردار منطقه كه در ليست سخنرانان بودند، تشريف نياوردند و فقط معاون ترافيك منطقه آمدند. در موعد مقرر در مردادماه نيز هيچ اتفاقي نيفتاد. بعد هم نيفتاد! تابستان گذشته كه هر هفته در كافه ايوان لاله‌زار برنامه قصه‌خواني داشتيم، آقاي ايلخاني از كسبه قديم لاله‌زار مرتبا سر مي‌زدند. قصه‌ها را گوش مي‌دادند. دست آخرهم مي‌پرسيدند: پس چي شد پياده راه!؟ سكوت و بس! تازه نه قرار بود خرجي كنند نه هيچي! نه سنگفرش خيابان، نه محل نشستن. فقط قرار بود راه را ببندند به ماشين‌ها... نشد كه نشد! و اين داستان تنها مربوط به امسال نيست. از دهه 70 و 80 شهرداري مي‌خواسته لاله‌زار را پياده راه بكند... كارشناسان شهري معتقدند، بين كيفيت محيط‌هاي باز شهري و پياده‌راه‌ها با سرزندگي در «محلات » ارتباط مستقيم وجود دارد. البته اين براي محلات متراكم تجاري مثل لاله‌زار نيست، بلكه براي محلات 352گانه تهران است كه بايد هركدام‌شان يك پياده‌راه متناسب با مركز يا محور محله داشته باشند تا مردم بتوانند در زندگي محل‌شان شركت كنند. پياده رفتن بچه‌ها به مدرسه محل و زمين بازي محل، امن باشد و كسي هوس نكند براي خريد نان سوار خودرو شود. محله خوب است «محله » باشد. جاي آسودگي، سلام عليك و تعامل شهروندان. يك جامعه مدني بالاخره روزي بايد به بلوغ خود نزديك شود. متاسفانه در نيم قرن اخير در تهران بيشتر از هرچيز بودجه شهرداري خرج ساختن بزرگراه شده است. اين در حالي است كه ما نمونه‌هاي خوبي در شهرهاي ديگر كشورمان داريم؛ مانند ميدان شهرداري رشت و خيابان اطرافش، ميدان نقش جهان اصفهان، مجموعه كريم‌خاني شيراز و بسياري مراكز شهري كوچك‌ترمان... كه طي دهه‌هاي گذشته توسط شهرسازان نامدارمان طراحي شده و با پياده‌راه به سامان رسيده‌اند. من قبول دارم كه بين ايده و اجراي ايده فاصله هست! خيابان‌هاي ناصر‌خسرو و باب همايون را پياده‌راه كردند. همه راضي بودند، چون كار با نظر و كمك كسبه و ساكنان انجام شد. اما متاسفانه تجربه شكست خوردن پياده‌راه كردن محور ۱۷ شهريور در دوره شهرداري آقاي قاليباف همه را تلخ‌كام گذاشت. خيابان سي‌تير هم كه دوره‌اي با فودكورت‌اش محبوب بود، آنقدر بد اداره شد كه آخرسر برچيده شد. به‌نظر من حتي خيابان‌هاي پرطرفدار سنايي و ايرانشهر را هم مي‌توان در ساعاتي از روز بست و پياده‌راه كرد تا مردم راحت‌ترپياده بروند. من ايده‌هايي دارم كه خيلي‌ها قبول‌شان ندارند. مثلا بستن برخي خيابان‌هاي شرقي‌غربي تهران براي دوچرخه‌سواري در روزهاي جمعه، با اطلاع قبلي. شك ندارم كه دوستداران رفت و آمدِ پاك خوشحال مي‌شوند. البته من كاملا واقفم كه اينها هر كدامش از مهم‌ترين مسيرها و گلوگاه‌هاي شبكه شهري هستند و اين ايده‌ها بايد پشتوانه مطالعاتي داشته باشد و برايش طرح و پروژه تعريف بشود. بار آخر كه اين حرف‌ها را مي‌زدم، دوستي گفت: به‌خدا زيپ كاپشن رو نميشه آنقدر راحت بالا كشيد كه شما داريد از بستن اين خيابان‌ها حرف مي‌زنيد! گفتم: سخت است، اما شدني است! ما تهراني زيبا، تندرست و سرخوش مي‌خواهيم. با تجارتي توانا و ترافيكي روان! مردم عادت‌هايشان را عوض مي‌كنند.