مساله، جوانان نيستند؛ مساله، فاصله‌اي است كه ميان جامعه و نسل تازه شكل گرفته است

هر نسلي با روياهايي متولد مي‌شود، اما همه نسل‌ها فرصت يكساني براي بيان روياهايشان ندارند. نسل زد در ايران، نسلي است كه در جهاني متفاوت چشم گشوده؛ جهاني كه سرعت تغييرات آن از سرعت تصميم‌گيري بسياري از نهادها و ساختارهاي اجتماعي بيشتر است. نسلي كه جهان را به سرعت مي‌شناسد، اما گاهي براي شناخته شدن در جامعه خود بايد مسير طولاني‌تري را طي كند. درباره نسل زد بسيار گفته‌اند؛ گاهي او را نسلي مطالبه‌گر، گاهي متفاوت، گاهي عجول و گاهي دور از واقعيت معرفي كرده‌اند. اما شايد پيش از هر قضاوتي بايد يك پرسش ساده را مطرح كرد: آيا واقعا به اندازه‌اي كه درباره اين نسل صحبت كرده‌ايم، پاي صحبت خودش نشسته‌ايم؟ به گمان من، يكي از مهم‌ترين چالش‌هاي امروز جامعه ايران، نه صرفا تفاوت ميان نسل‌ها، بلكه ناتواني ما در تبديل اين تفاوت‌ها به يك گفت‌وگوي سازنده است. ما گاهي فراموش مي‌كنيم نسلي كه امروز در برابر ما ايستاده، محصول همين جامعه، همين خانواده‌ها، همين نظام آموزشي و همين شرايط اقتصادي و اجتماعي است. نمي‌توان از جوانان انتظار داشت آينده‌اي متفاوت بسازند، اما در برابر نگاه و پيشنهاد متفاوتشان همچنان با معيارهاي گذشته قضاوتشان كرد. نسل زد را نبايد با چند ويژگي ظاهري، نوع پوشش، ميزان استفاده از فناوري يا حضور در شبكه‌هاي اجتماعي تعريف كرد. پشت اين عنوان، انسان‌هايي قرار دارند با دغدغه‌هايي كاملا واقعي؛ جواناني كه نگران آينده شغلي خود هستند، از بلاتكليفي اقتصادي خسته‌اند، به دنبال ديده شدن توانايي‌هايشان هستند و مي‌خواهند بدانند در معادلات امروز جامعه چه جايگاهي دارند. آنچه در گفت‌وگو با جوانان بيش از هر چيز به چشم مي‌آيد، عطش شنيده شدن است؛ نه شنيده شدني تشريفاتي كه در آن فرصتي براي سخن گفتن فراهم شود، چند عكس يادگاري گرفته شود و در نهايت همه ‌چيز به روال سابق بازگردد. نسل جديد به مشاركت واقعي نياز دارد؛ مشاركتي كه اثر آن در تصميم‌ها، برنامه‌ها و شيوه اداره امور ديده شود. در اين ميان، رسانه مسووليتي فراتر از بازتاب رويدادها دارد. روزنامه‌نگاري درباره نسل زد نبايد به تكرار كليشه‌ها يا توليد گزارش‌هايي محدود شود كه جوانان را صرفا به سوژه تحليل ديگران تبديل مي‌كنند. رسانه بايد به جوانان امكان روايتگري بدهد؛ بايد صداي آنها را بدون تحريف، بدون پيشداوري و بدون مصلحت‌انديشي‌هاي بي‌مورد به فضاي عمومي جامعه منتقل كند. براي من، نوشتن درباره نسل زد از همين نقطه معنا پيدا مي‌كند. وقتي از اين نسل مي‌نويسم، صرفا درباره يك گروه سني سخن نمي‌گويم؛ از بخشي از جامعه مي‌نويسم كه آينده كشور به ميزان اعتماد، فرصت و مسووليتي بستگي دارد كه امروز در اختيارش قرار مي‌گيرد. تجربه حضور در فضاي اجتماعي و فعاليت در مجمع مشورتي نسل زد استان اردبيل، اين باور را در من تقويت كرده است كه فاصله ميان جوانان و مديران، هميشه ناشي از اختلاف‌نظر نيست؛ گاهي فقط يك گفت‌وگوي صادقانه مي‌تواند ديواري را فرو بريزد كه سال‌ها تصور مي‌كرديم عبور از آن دشوار است. جوانان زماني به ساختارهاي اجتماعي و مديريتي نزديك مي‌شوند كه احساس كنند حضورشان صرفا براي تكميل يك تصوير يا تاييد يك تصميم از پيش گرفته ‌شده نيست. البته دفاع از نسل زد به معناي ناديده گرفتن ضعف‌ها و كاستي‌هاي آن نيست. هيچ نسلي مصون از نقد نيست. نسل جديد نيز بايد مسووليت‌پذيري، گفت‌وگو، تحمل ديدگاه مخالف و مشاركت آگاهانه را بياموزد. اما نقد زماني اعتبار دارد كه در كنار آن، فرصت رشد و امكان اثرگذاري نيز وجود داشته باشد. نمي‌توان از جواني مسووليت‌پذيري خواست، اما مسووليتي به او نسپرد؛ نمي‌توان از او مطالبه مشاركت كرد، اما هنگام تصميم‌گيري درها را به رويش بست. مساله نسل زد، مساله آينده‌اي دور نيست؛ مساله امروز ماست. جواناني كه امروز در حاشيه تصميم‌گيري قرار مي‌گيرند، همان‌هايي هستند كه فردا بايد بار مسووليت‌هاي بزرگ‌تر جامعه را بر دوش بكشند. پس چرا به جاي آماده كردن آنان براي فردا، از همين امروز به آنان اعتماد نكنيم؟ جامعه‌اي كه جوانانش را فقط براي روزهاي انتخابات، مراسم‌ها، همايش‌ها و قاب عكس‌ها مي‌خواهد، هنوز معناي مشاركت نسلي را درك نكرده است. حضور جوانان بايد از سطح نمادين عبور كند و به سطح اثرگذاري برسد؛ بايد در سياستگذاري، مديريت، رسانه، فرهنگ و عرصه‌هاي مختلف اجتماعي جايگاهي واقعي داشته باشند. من به نسلي باور دارم كه نه مي‌خواهد گذشته را انكار كند و نه حاضر است آينده‌اش را صرفا از ديگران به امانت بگيرد. نسلي كه مي‌خواهد سهم خود را در ساختن ايران ادا كند؛ با تمام تفاوت‌ها، پرسش‌ها، نقدها و البته اميدهايش. شايد زمان آن رسيده باشد كه به جاي پرسيدن اينكه «نسل زد چه مشكلي دارد؟» سوال ديگري را مطرح كنيم: «ما چه فرصت‌هايي را از اين نسل دريغ كرده‌ايم؟» زيرا نسل زد نه مساله‌اي براي حذف است، نه پديده‌اي براي ترسيدن و نه ابزاري براي نمايش جوان‌گرايي. اين نسل بخشي از واقعيت امروز ايران است؛ واقعيتي كه اگر درست فهميده شود، مي‌تواند به يكي از مهم‌ترين ظرفيت‌هاي پيشرفت كشور تبديل شود. نسل زد نمي‌خواهد فقط درباره‌اش بنويسند؛ مي‌خواهد خودش بنويسد، خودش روايت كند و در ساختن فرداي اين سرزمين سهم داشته باشد. شايد بزرگ‌ترين خطاي ما اين باشد كه از جوانان انتظار داريم آينده را بسازند، اما هنوز به اندازه كافي به آنها در ساختن امروز اعتماد نكرده‌ايم.