هرش، ماي‌لاي، ويتنام

كوشيدند پنهانش كنند. نتوانستند. خواستند آن را اتفاقي بد و ناخواسته، خطايي انساني جا بزنند. بازهم نتوانستند. جنايت فجيعي بود. لو رفت. رسوايي بزرگي هم براي امريكايي‌ها شد. سيمور هرش افشايش كرد. خبر مبهم و نصفه‌نيمه برگزاري دادگاهي نظامي در ايالت جورجي را شنيد و رد آن را تا هرجا كه مي‌شد گرفت. چندتايي از نظاميان درگير در ماجرا را پيدا كرد، پاي صحبت‌هاي‌شان نشست و حرف‌هايي را كه تا آن زمان به كسي نزده بودند شنيد. حتي متهم اصلي آن جنايت را كه مي‌گفتند به تنهايي دست‌كم صد نفر را كشته است (گويا 109 نفر) به صحبت كشيد. اتفاقاتي را كه آن روز در روستاي ماي‌لاي ويتنام روي داده بود از زبان او ثبت كرد. ايالت به ايالت رفت و با حدود 50 نفر مصاحبه كرد. همگي آن كشتار خونين را به چشم ديده بودند و اغلب‌شان - كمتر يا بيشتر - در ماجرا دست داشتند. اما «هيچ‌كس شاهد تمام ماجرا نبود... بعضي‌ها هم خيلي بيشتر از آن ديدند كه بخواهند به ياد بياورند.» اطلاعات را جمع كرد و روايت شاهدان را كنار هم گذاشت. بعد گزارشي از آنچه در ماي‌لاي روي داده بود نوشت. «پس از آنكه تحقيقاتم را درباره ماي‌لاي كامل كردم، سعي كردم آن را منتشر كنم. مجله لايف و مجله لوك هيچ‌يك علاقه‌اي نشان ندادند. با كمي دودلي، روايت خود از ماجرا را در اختيار ديسپچ‌نيوز سرويس گذاشتم كه آژانس خبري كوچكي در واشنگتن به مديريت ديويد اوبست است. اوبست جواني 23 ساله بود، ولي شور و اشتياقش به خوبي جبران كم‌تجربگي‌اش را مي‌كرد. در تاريخ دوازدهم نوامبر، روايت اوليه ديسپچ نيوز به 50 روزنامه ارائه شد؛ بيشتر از 30 روزنامه - ازجمله بسياري از روزنامه‌هاي اصلي كشور - يعني تعداد بسيار قابل توجهي، آن را صبح روز بعد به چاپ رساندند.» گزارش جنجالي شد. حتي رسانه‌هايي كه در خدمت تبليغات جنگي امريكا بودند (و آن زمان تعدادشان زياد بود) انتخابي جز اعتراف به جنايت - و البته بعد تلاش براي كمرنگ‌كردن آن - نداشتند. بسياري در خود امريكا مي‌پرسيدند كه «نظاميان ما در ويتنام چه مي‌كنند؟» و رسيدن به كدام هدف، ارتكاب چنين جنايت‌هايي را توجيه مي‌كند؟ پيش از گزارش هرش، ارتش امريكا متهم اصلي (ستوان ويليام كالي) را نه به اتهام كشتار غيرنظاميان، كه براي نافرماني از دستور و ناديده گرفتن اصول پيشروي و پاكسازي در عمليات محاكمه كرده بود. آنها حتي آماده بودند در صورت درز احتمالي خبر برگزاري دادگاه، آن را خطايي فردي - و نه جنايتي سازماني - اعلام كنند و بگويند خودشان به دور از هياهوها، به جرم سرباز خاطي رسيدگي كرده‌اند. اما گزارش هرش، روايتي متكي به روايت شاهدان عيني ماجرا، چيز ديگري مي‌گفت. اصلا نمي‌شد كشتار ماي‌لاي را اتفاقي فردي و بي‌سابقه ديد. نه فقط مخالفان جنگ و شهرونداني كه با آنان همصدا شده بودند، كه حتي اعتراض‌هايي هم از ميان نظاميان امريكايي‌ شنيده مي‌شد. هرش مي‌نويسد «تجربه ماي‌لاي نگرش سابق چند سرباز به زندگي را تغيير داد. آنها به‌طور فزاينده‌اي نسبت به نحوه اداره جنگ ديد انتقادي پيدا كردند. (يكي از آنها) مايكل برنهارت گفت من قبل از اين ماجرا به عنوان سربازي فداكار داوطلب خدمت شده بودم، اما اكنون كاملا از اين رو به آن رو شده‌ام. موقع تماشاي قتل‌عام غيرنظاميان ويتنامي، هيچ حالت تأسفي به او دست نداده بود. ابتدا فكر مي‌كرد كه تنها اوست كه اينگونه بوده است، اما بعدا چنين توضيح داد كه شايد اصلا جنگ همين است، يعني اين سمت و آن سمت دويدن و غيرنظاميان را به رگبار بستن و كارهايي شبيه اين، نه آن چيزهايي كه در فيلم‌ها و تلويزيون مي‌ديديم؛ شايد تمام مدت ساير همراهانم اين را مي‌دانستند، اما من را از قلم انداخته بودند، و مثل اين بود كه يادشان  رفت  به من  بگويند ما به اين شيوه  مي‌جنگيم .»