يادداشتي بر نمايش «تن و ديگر تكه‌پاره‌هاي عشق»
كلافي ميان زندگي و مرگ
بابك پرهام
رضا بهكام در سومين تجربه كارگرداني تئاترش توانسته است تغييرات چشمگيري را در انتخاب بازيگر و كارگرداني انجام دهد. اولين تجربه او در مقام كارگردان به نام يخزده، علي‌رغم ريزبيني كارگردان نتوانست آنچه از لحاظ حسي مي‌بايست توسط بازيگران به مخاطب القا كند را با موفقيت منتقل كند.
يخزده كه نمايشنامه‌اي از برياني لاوري بود، به دليل لايه‌هاي روانشناسانه بر لبه تيغ قرار داشت، لبه‌اي كه در قسمت‌هايي مي‌توانست به دليل اطلاعات نوروساينس براي مخاطب امروز تئاتر كسل‌كننده باشد، براي فرار از اين كسالت، كارگردان با تمهيد پرداخت نقش براي كودك و اجراي امر زيبايي پسندانه با رقص باله تا حدي موفق بود، اما بازيگران اين نمايش به ويژه ريحانه سلامت با بازي بدون روح و ساختگي نتوانست بار عاطفي نمايش را بر دوش گيرد و انتقال حسي فاجعه كه مي‌بايست از كسالت سخنراني‌هاي علمي اثر بكاهد ابتر ماند.
در تجربه دوم، رضا بهكام به سراغ نمايشنامه‌اي نوشته خودش رفت با نام نامقصد، اين نمايش نسبت به تجربه اول، مينيمال‌تر بود، زيبايي پسندي و خلاقيت در طراحي صحنه و ميزانسن‌ها چشم‌نواز بود، اما بار ديگر اثر بهكام از سوي بازيگرانش آسيب ديد، بازيگران نمايش نامقصد، به پيچيدگي متن بهكام پي نبرده بودند و نتوانسته بودند روابط بين فردي را در اين نمايش درك كنند، به همين دليل نمايش نامقصد نيز نتوانست آنچه بهكام به عنوان كارگردان و نويسنده‌اي با دانش و مطالعه فراگير و تفكري پيچيده در نظر داشت اجرايي شود. اما تجربه سوم، در يك سالن حرفه‌اي، در سالن سايه تئاترشهر، با بازيگراني توانمند كه پيش از اين آثار قابل قبولي را اجرا كرده‌اند، توانسته است تا حد زيادي آنچه كارگردان در نظر داشته است را بر صحنه بازنمايي كند.
نمايش تن و ديگر پاره‌هاي عشق، مانند باقي آثار مورد علاقه بهكام از پيچيدگي متن برخوردار است. متني كه توسط اولين دلا شنلير نگارش شده است و مازيار نيستاني آن را به فارسي ترجمه كرده است. نمايشنامه‌اي با اقتباس از رمان زندگي براي دو نفر يا كلمه‌هايي براي گفتن آن، اثر ماري كاردينال، در سال ۲۰۱۲ توسط اولين دلاشنلير نوشته شد. اولين دلاشنلير با نمايشنامه‌هاي اختلال عمومي و بشير دزالا شناخته شده است ولي رويكرد او به‌طور كلي به تئاتر مدرن، نمايش‌هاي هذياني و تئاتر تجربي آوانگارد است. تن و ديگر پاره‌هاي عشق نيز از اين دايره خارج نيست، نمايشنامه‌اي پيچيده است كه چندين روايت تو در تو را همزمان پيش مي‌برد.
نمايشنامه درباره يك زن و شوهر است كه در تعطيلات هستند و مرد با جسد دختري غرق شده مواجه مي‌شود، كنكاش ذهني درباره اينكه دختر مغروق كه پرستار بوده است به دليل بي‌وفايي مردي متاهل كه با او در رابطه بوده است دست به خودكشي زده است كنش داستاني را پيش مي‌برد تا جايي كه زن اصلي نمايش كه نويسنده است با مخلوق نمايشي خودش درگيري ذهني پيدا مي‌كند و در پايان درمي‌يابيم كه شوهرش با پزشكي كه براي مداواي بيماري آلزايمر زن به خانه آنها مي‌آمده در رابطه است.
روابط پنهاني، نامشروع و خيانت‌ها مانند كلافي درهم پيچيده در اين نمايش ديده مي‌شود. روابط بين فردي در هم تنيده مي‌شود و ديوارسترگ ميان خيال و واقعيت سترده مي‌شود.
در نمايش تن و ديگر پاره‌هاي عشق، بهكام با بهره‌گيري از نظريات ژرژ باتاي و كريستوا توانسته است به يك تحليل فرامتني از نمايشنامه اولين دلا شنلير دست پيدا كند، دانش تئاتري بهكام چه از ديدگاه نظري و چه به عنوان يك منتقد كه تئاتر روز ايران و جهان را پيگيري و مطالعه مي‌كند و دانش فلسفي او توانسته است بر متن اولين دلا شنلير بيفزايد و يك نمايشنامه تجربي آوانگارد را تبديل به يك اثر تماشايي كند كه تماشاگر پس از خروج از سالن تا مدت‌ها به لايه‌هاي فلسفي اثر مي‌انديشد، لايه‌هايي كه دچار شعارزدگي نشده‌اند و بسته به دانش فلسفي مخاطب نمايش، مي‌تواند به‌طور خودآگاه يا ناخودآگاه تاثير‌گذاري خودش را داشته باشد. اين انتقال مفاهيم پيچيده به دور از تفاخر امري ويژه مديوم تئاتر است كه اين روزها كمتر شاهد آن هستيم. بيشتر كارگردان‌هاي با دانش در زمينه مفهوم فراتئاتري به ويژه فلسفه، مفاهيم گنجانده شده در متن را با شعارزدگي و نوعي تفاخر به مخاطب ارايه مي‌دهند.
رضا بهكام اين‌بار با طراحي صحنه پيچيده، در حين حفظ امر زيبايي پسندي، توانسته است با نمادگرايي در صحنه و لباس متن را قابل فهم كند. پيچيدگي را با پيچيدگي ديگري ساده‌سازي كرده است، اين ساده‌سازي نه به معناي سهل‌انگارانه آن بلكه براي درك صحيح متن و نمايش توسط پارامترهاي نمادگرايانه است. استفاده از پارامترهاي مشخص سمبليك در صحنه مي‌تواند تا حد زيادي به مخاطب كمك كند تا مرز بين خيال و واقعيت را مشخص كند. طراحي دو سطح شيبدار براي نشان دادن تزلزل در فضاي زندگي‌ها، سقوط كردن‌ها و به سختي بالا رفتن‌ها همه مي‌تواند نشانه‌هايي باشد كه تماشاگر اين نمايش را براي درك پيچيدگي‌هاي اجرا كمك كند.
مجموعه تئاتر شهر با اجراي طرح تك اجرايي كردن نمايش در سالن‌ها و امكان طراحي دكورهاي سنگين، به عنوان يك مجموعه تئاتر حرفه‌اي اين امكان را به كارگردان‌ها و طراحان صحنه مي‌دهد تا بتوانند با آسودگي خيال آنچه نياز اجرا است را فراهم كنند. رضا بهكام و امير پناهي‌فر از اين امكان بهترين استفاده را كرده‌اند و توانسته‌اند آنچه نياز اين نمايش است را به بهترين و كاملترين حد امكان فراهم كنند.
بازيگران نمايش، به ويژه ساناز آقايي توانسته است پارالل‌هاي حسي و زباني را ميان چندين نقش به راحتي بسازد، بازي كامران طاهري و سحر ديده ور هم تماشايي است، ميزان انرژي‌اي كه آنها در صحنه مي‌گذارند و بدنمندي نمايشي كه ايفا مي‌كنند توانسته است امر تماشايي اجرا را براي منكوب كردن تماشاگر پرداخت كند. اما تغيير اصلي اجراي نمايش تن و ديگر پاره‌هاي عشق نسبت به دو تجربه پيشين رضا بهكام، گذشته از انتخاب بازيگران توانا، ريزبيني و دقت نظر كارگردان در تك تك لحظات نمايش است، با اينكه پيش از اين هم بهكام به عنوان كارگرداني با نكته‌بيني بسيار خود را معرفي كرده بود ولي اين‌بار در جايگاهي حرفه‌اي‌تر و با تجربه‌تر توانسته است از جزييات به كليتي تماشايي دست پيدا كند.