يادداشتي به مناسبت برگزاري نشست تخصصي سازگري
از ساز جوانِ قيچك آلتو چه ميدانيم؟
آزاده شمس
نشست تخصصي سازگري با محوريت ساخت ساز قيچك آلتو، هشتم آبان ماه ۱۴۰۵ در فرهنگسراي ارسباران برگزار شد. اين برنامه با حضور سازندگان ساز، نوازندگان، پژوهشگران، مدرسان و هنرجويان قيچك آلتو، به بررسي جنبههاي علمي و فني ساخت اين ساز و تحولات صورت گرفته در سالهاي اخير اختصاص داشت. به اين مناسبت در اين يادداشت قصد دارم به جايگاه اين ساز در موسيقي ايراني و همچنين اهميت برگزاري چنين نشستهاي تخصصي نگاهي داشته باشم.
نخست درباره ساز «قيچك آلتو» توضيحي مختصر خواهم داشت، قيچك آلتو از سازهاي نسبتا جديد در موسيقي ايراني است كه حدود شش دهه پيش توسط استاد ابراهيم قنبريمهر ابداع شد. اين ساز در سالهاي گذشته با تغييرات و پيشرفتهايي در زمينه ساخت همراه بوده است، اما همچنان موضوعاتي مانند بهبود كيفيت صوتي، اصلاح ويژگيهاي آكوستيكي، تناسبات ساختاري و ارتقاي استانداردهاي توليد آن نيازمند بررسي و پژوهش بيشتر است. اهميت اين موضوع و توجه بيشتر به آن با گسترش آموزش رسمي قيچك آلتو در سالهاي اخير بيشتر هم شده است. يادآور شوم كه اين ساز از شش سال پيش در هنرستان موسيقي دختران تدريس ميشود و در سال جاري هم خانم ساراي تقيزاده نخستين هنرجوي اين رشته در تاريخ هنرستان موسيقي دختران خواهد بود كه با ساز قيچك آلتو فارغالتحصيل ميشود. اين اتفاق را ميتوان مرحلهاي تازه در روند آموزش رسمي اين ساز در كشور دانست.
كارشناسان و فعالان حوزه موسيقي همواره بر ارتباط ميان كيفيت ساخت ساز و سطح آموزش و نوازندگي تاكيد داشته و دارند. در اختيار داشتن سازي استاندارد و برخوردار از ويژگيهاي مناسب صوتي و اجرايي، ميتواند از مشكلات فني هنرجويان در مسير يادگيري بكاهد و امكان تمركز بيشتر بر تكنيك و بيان موسيقايي را نيز فراهم كند.
اما چرا برگزاري چنين نشستها و برنامههايي مهم است؟ بايد تاكيد كنم كه برگزاري چنين برنامههاي علمي بسيار حايز اهميت است و البته بسيار ضروري؛ برگزاري اين نشستهاي تخصصي با حضور همزمان سازندگان، پژوهشگران و نوازندگان، امكان بررسي مسائل ساخت ساز از جنبههاي مختلف را فراهم ميكند. سازندگان با دريافت بازخورد مستقيم از نوازندگان ميتوانند نيازهاي اجرايي را بهتر شناسايي كنند و پژوهشگران نيز با شناخت مسائل عملي كارگاههاي سازسازي، راهكارهاي علمي و كاربرديتري را ارايه دهند، از اين رو اميدوارم كه اين برنامهها و نشستها ادامه يابد تا مسير را براي ابداع و نوآوري هموارتر كند و علاوه بر آن مسير نوازندگان و هنرجويان نيز در زمينه كاريشان تسهيل شود. در بخش علمي نشست ياد شده، دكتر مهران روحنيا، متخصص حوزه چوبشناسي، مقالهاي درباره مباحث تخصصي مرتبط با شناخت چوب ارايه كرد. همچنين دكتر آرش آزاده مقاله پژوهشي خود را ارايه و موضوعات مرتبط با ساخت و توسعه ساز قيچك آلتو را مطرح كرد. در ادامه، سيامك قلمي، فرزند زندهياد استاد حسين قلمي، از سازندگان شناخته شده قيچك آلتو، گزارشي از زندگي هنري، فعاليتها و سوابق حرفهاي پدرش ارايه داد. اين بخش به معرفي بخشي از تلاشهاي استاد حسين قلمي در عرصه سازگري و يادآوري نقش سازندگان پيشكسوت در شكلگيري و توسعه اين ساز اختصاص داشت. مهندس شهاب قدردان، از سازندگان مطرح قيچك آلتو، ديگر سخنران اين نشست بود كه درباره مراحل ساخت ساز، تجربههاي كارگاهي، ابداعات و تغييراتي كه در شيوه ساخت آن ايجاد كرده است، توضيحاتي ارايه كرد. طرح تجربههاي عملي سازندگان در كنار مباحث علمي، از بخشهاي مهم اين نشست بود و زمينه آشنايي بيشتر حاضران با چالشهاي فني ساخت قيچك آلتو را فراهم كرد. در نهايت بايد گفت نشست تخصصي قيچك آلتو در فرهنگسراي ارسباران را ميتوان نمونهاي از يك تعامل سازنده دانست. تداوم چنين برنامههايي براي ساير سازهاي موسيقي ايراني نيز ميتواند به ثبت تجربيات سازندگان، انتقال دانش نسلهاي پيشين، توسعه پژوهشهاي علمي و ارتقاي كيفيت ساخت سازها كمك كند. به نظر ميرسد توسعه سازگري در ايران بيش از هر زمان ديگري به ارتباط منسجم ميان دانش علمي، تجربه عملي و نيازهاي نوازندگان وابسته است؛ ارتباطي كه نتيجه آن نه تنها بهبود كيفيت سازها، بلكه ارتقاي آموزش موسيقي و فراهم شدن زمينه براي رشد نسلهاي آينده نوازندگان خواهد بود.
٭ نوازنده و مدرس ويولن و قيچك آلتو