روح المپیک، روح جهان
مجید گلبابایی
کتاب جدید «روح المپیک، روح جهان» (المپیک، از یونان باستان تا معاصر) نوشته محمود فاضلی از سوی انتشارات نگاه معاصر منتشر شد. ورزش و بیشتر مسابقات ورزشی، در سراسر تاریح بشر بازتاب ساختارها و هدفهای جوامعی بودهاند که در آنها اجرا شدهاند. این موضوع به همان اندازه در قرن بیستم حقیقت دارد که در هر زمان دیگری. از نگاه ورزش، زایش دوباره بازیهای المپیک نوین در سال 1896 را میبایست نقطه شروع این قرن دانست. با تعریفی که از این قرن شده است، قرن بیستم شاهد دگرگونیهای شگرف به لحاظ چگونگی رقابت اجتماعی افراد در میدانهای سیاست، اقتصاد، فرهنگ، روانشناسی، فناوری و ورزش بود. این دگرگونیها متناسب با آهنگ انقلابهای ذاتی در فناوری مدرن و پویایی اجتماعی روی دادهاند. ورزش؛ در واقع، رابطه نمادین با جامعه قرن بیستم داشت. بیشتر مسابقات که در قرن بیستم اجرا شدند، برگرفته از مسابقات پیشین یا سنتی بودند و همین آیینهای ورزشی معاصر هستند که ما باور داریم نمادی از خواستهای اولیه ما میباشند. از این رو، این آیینها نیز همانند همتاهای باستانیشان، یک جنبه انتزاعی یا نمادین دارند. اما برخلاف مراسم باستانی که غالبا جلوههایی از دینمآبی جمعی بودند، اجرای ورزشها در این قرن، با وجود احساسات قوی فردی که رقابتکنندگان و تماشاگران به گونهای یکسان ایجاد میکنند، غالبا بهصورت فعالیتهای غیرمذهبی بودهاند. ضوابط و مقررات ورزش در قرن بیستم، به لحاظ نظری به صورت برابر برای تمامی شرکتکنندگانی که بر مبنای عوامل دموکراتیک-مانند استعداد و مهارت- شایستگی شرکت در مسابقات را دارند، به کار روند. کارکرد ورزشهای قرن بیستم نیز همچون جوامعی که در آنها شکل میگیرند، از مجرای دیوانسالاریهایی بوده که هدف آنها همانا تضمین پایبندی به مقررات معتبر و در صورت لزوم، مهار تغییرات بیوقفه بوده است. در عصر باستان، دولتشهرهای یونان برای بها دادن به ورزشکاران پیروز در مسابقات المپیک، پیکرههای آنان را میساختند، همانگونه که امروزه نیز با پرداخت حقوق به ورزشکاران، به آنان ارج گذاشته میشود. اولین دوره بازیهای المپیک، 776 سال قبل از تولد حضرت مسیح(ع) به وسیله «افیتوس» و با آرزوی برقراری صلح در محلی به نام «المپیا» برگزار شد. از دیدگاه مورخان تاریخ المپیک، حکمرانان وقت یونان به منظور مصون ماندن از خشم زئوس و دیگر خدایان و خشنودی آنان، دشت المپیا، محل صحن زئوس را به مثابه منطقهای بیطرف برگزیدند تا بازیها را در این محل امن انجام دهند. بر اساس اساطیر یونان، زئوس و کرونوس(خدای زمان)، دو خدای یونان باستان، با یکدیگر بر سر فرمانروایی المپیا به جدال برخاستند که نهایتا زئوس به پیروزی نائل آمد. بر اساس این داستان،مسابقات المپیک یادبود این پیروزی است. در تابستان سال ۷۷۶ پیش از میلاد ۴۵ هزار یونانی در بعد از ظهر یک روز تابستانی در ورزشگاهی وسیع ضمن شادی بسیار، کروئبوس آشپز مقیم آلیس را که در مسابقه دوی سرعت حریفان خود را پشتسر گذاشت و قهرمان شد، تشویق میکردند. طول این مسابقه تقریبا ۲۰۰ یارد بود و او نخستین مرد پیروز در مسابقههای المپیک است. مراسم جشن با تشریفات خاص از جمله رژه ورزشکاران و مسابقههای ورزشی توام با مسابقههای موسیقی و هنری انجام میشد. هدف اصلی از برگزاری این جشنها حفظ تندرستی و پرورش بدن نبود، بلکه نوعی تشریفات مذهبی توام با عملیات بدنی و به خاطر پیروزیهای جنگی انجام میشد. در کتاب «روح المپیک، روح جهان» موضوعاتی همچون «تاریخچه مسابقات المپیک، بازگشت المپیک به خانه خود، آماده شدن مراکز برگزاری المپیک و ورزشگاههای یونان، المپیک و سیاست، فرهنگ، اقتصاد، بهداشت و محیط زیست، المپیک و امنیت، طرح صلح در جریان المپیک، المپیک و رسانههای گروهی، زنان و المپیک آتن، داوطلبان در المپیک آتن، امور اجتماعی در المپیک آتن، پدیده دوپینگ در المپیک، رضایت مردم یونان از برگزاری المپیک، چهرههای تاثیرگذار جنبش المپیک، متفرقههای المپیک و نگهداری ورزشگاههای ویژه المپیک برای یونان» سرفصلهای این کتاب 392 صفحهای را تشکیل میدهد. نویسنده پیش از آغاز مسابقات المپیک 2004 آتن، با پیشنهادهای زیادی برای معرفی این رویداد بزرگ ورزشی در روزنامههای کثیرالانتشار داخلی مواجه شده که از آن میان جراید شرق و همشهری و هفتهنامه کمیته المپیک را مناسب برای همکاری یافت. در نگاه اول، پرداختن به نفس رقابتهای ورزشی، کسب مدالها و جابهجایی رکوردهای ورزشی، جالب و جذاب بهنظر میرسید اما نوشتن از زوایای فرهنگی، سیاسی و امنیتی المپیک طرحی نو و خلاقانه بود که نویسنده فرصت نگارش آن را بهصورت همهروزه در روزنامه یاد شده به دست آورد.هدف نویسنده در کتاب «روح المپیک، روح جهان» (المپیک 2004 آتن) پرداختن به موضوعات فرهنگی، سیاسی و امنیتی المپیک یونان بوده و پرداختن به رقابتهای ورزشی، کسب مدالها و یا جابهجایی رکوردهای ورزشی مورد توجه نبوده است. ایشان پس از گذشت 22 سال از برگزاری المپیک آتن، یادداشتهای خود را تدوین کرده و در اختیار علاقهمندان قرار داده است. پس از فرو خفتن غبار المپیک آتن، بهنظر میرسد بازنشر آن یادداشتها میتواند مسیر طی شده را از نو مورد بررسی و تأمل قرار دهد. نبشتههایی که حاصل مطالعه بسیار و بازاندیشی در آن رویداد بزرگ ورزشی جهان است. این یادداشتها حاصل مطالعات بسیار در این زمینه، بررسی موضوع المپیک در منابع جدید و قدیم فارسی و یونانی و حضور نویسنده در کشور یونان در زمان برگزاری مسابقات المپیک بوده است.