• 1405 شنبه 30 آبان
روزنامه در یک نگاه
امکانات
روزنامه در یک نگاه دریافت همه صفحات
تبلیغات
fhk; whnvhj بانک ملی بیمه ملت

30 شماره آخر

  • شماره 6471 -
  • 1405 شنبه 30 آبان

تحليل نشست سه‌جانبه روساي جمهور امريكا، چين و روسيه

اجلاسيه شنژن و آينده سياست بين‌الملل

ابراهيم متقي

ديدار رهبران سياسي قدرت‌هاي بزرگ عموما در شرايطي حاصل مي‌شود كه نشانه‌هايي از بحران يا تهديد امنيتي فراروي كارگزاران موثر نظام جهاني به وجود‌ آيد. تحليلگران امنيت بين‌الملل در مطالعات خود به اين جمع‌بندي رسيده‌اند كه جنگ امريكا عليه ايران پيامدهاي امنيتي براي اقتصاد و سياست جهاني به همراه خواهد داشت. دونالد ترامپ احساس مي‌كرد كه با جنگ عليه جمهوري اسلامي مي‌تواند زمينه‌هاي لازم براي ايفاي نقش هژمونيك در نظام بين‌الملل را فراهم آورد.  رقابت‌هاي چين و ايالات‌متحده طي سال‌هاي گذشته به گونه تدريجي افزايش يافته و بسياري از دموكرات‌هاي ايالات‌متحده، دونالد ترامپ را به عنوان بازيچه سياست خارجي پوتين و «شي جين پينگ» دانسته‌اند. علي‌رغم چنين فرآيندي، دونالد ترامپ درصدد برآمد تا پس از شكست انتخاباتي ميان دوره‌اي كنگره امريكا، از سازوكارهايي استفاده نمايد كه هويت سياسي و راهبردي جديدي براي وي حاصل شود. در اين فرآيند، رييس‌جمهور چين تشريفات ويژه‌اي براي ترامپ فراهم نمود؛ شخصا به استقبال وي شتافت و نشان داد كه براي همكاري با امريكا به ويژه دونالد ترامپ، چين مي‌تواند هزينه‌هاي اعتباري مربوطه را در فضاي كنش صلح‌آميز و همكاري‌جويانه پرداخت نمايد.

1- تفسيرهاي متفاوت از كنفرانس شنژن- بسياري از رسانه‌هاي بين‌المللي درصدد برآمدند تا مذاكرات سه‌جانبه در كنفرانس شنژن را با «اجلاسيه يالتا» در فوريه 1945 يا مذاكرات تهران كه در آوريل 1944 برگزار شد، مقايسه نموده و بر اين اساس از مفاهيمي همانند «يالتا 2» بهره گرفته‌اند. درحالي كه واقعيت‌هاي مذاكرات شنژن با آنچه در دوره‌هاي گذشته به وجود آمده و روندهاي سياست جهاني را شكل داده، كاملا متفاوت به نظر مي‌رسد.  در كنفرانس يالتا و كنفرانس تهران، رهبران سياسي سه قدرت بزرگ جهاني در فضاي ائتلاف و همكاري با يكديگر قرار داشته‌اند. آنان درصدد بودند تا اولا راهكارهاي پيروزي سريع بر «دشمن مشترك» را به دست آورده و در مرحله دوم براي شكل‌گيري نظم جديد تلاش نمايند.  در فضاي سياسي و تاريخي برگزاري اجلاسيه شنژن، هيچ‌گونه نشانه‌اي از همكاري راهبردي بين قدرت‌هاي بزرگ وجود نداشته است. هر بازيگري تلاش دارد تا اهداف تاكتيكي خود را به قيمت جنگ، تعارض و رويارويي نظامي تحقق بخشد. معادله قدرت را مي‌توان به عنوان بخشي از ضرورت‌هاي راهبردي كشورها دانست. كنفرانس يالتا در فضايي برگزار شد كه «دشمن مشتركي» فراروي امريكا، انگليس و اتحاد شوروي وجود داشت. درحالي كه كنفرانس شنژن معطوف به پيگيري سازوكارها و راهكارهايي است كه بازيگران رقيب در سياست جهاني درصدد تعديل آن مي‌باشند.

2- دلايل برگزاري كنفرانس شنژن- دونالد ترامپ مفهوم «جهان امريكايي» را در ادبيات سياسي خود بازتوليد نموده و تحقق چنين مفهومي را صرفا در شرايطي امكانپذير مي‌داند كه نامبرده بتواند در جنگ‌هاي پيراموني عليه جبهه مقاومت و ايران به پيروزي برسد.  چالش‌هاي امنيتي ترامپ در جنگ با ايران اين واقعيت را نشان داد كه اگرچه «غلبه تاكتيكي» در كوتاه‌مدت عليه ايران وجود دارد، اما اين امر هيچ‌گاه نمي‌تواند زمينه «پيروزي راهبردي» را براي ترامپ فراهم سازد. در روزهاي پاياني نوامبر 2026 طيف گسترده‌اي از رسانه‌هاي تخصصي امريكايي به اين موضوع توجه و اشاره داشته‌اند كه ترامپ در جنگ با ايران متحمل ناكامي و شكست راهبردي شده است.  مشابه چنين انگاره‌اي ازسوي «جي‌دي ونس» معاون رييس‌جمهور امريكا نيز بيان شده است. ونس در توضيح چرايي شكست جمهوري‌خواهان در انتخابات ميان دوره‌اي مجلس سنا و نمايندگان امريكا، علت اصلي آن را جنگ با ايران دانسته‌ است. وقتي ونس از مفهوم جنگ صحبت به عمل مي‌آورد، به معناي آن است كه امريكا 9 ماه پس از آغاز جنگ عليه ايران هنوز هيچ‌گونه پيروزي راهبردي و معناداري به دست نياورده است. نتيجه جنگ براي ايالات‌متحده را مي‌توان در تورم تصاعديابنده در امريكا، بحران‌هاي اجتماعي در اروپا و بي‌اعتمادي متحدين امريكا به سياست‌هاي دونالد ترامپ دانست.  شايد بتوان كنفرانس شنژن را انعكاس «واقعيت‌هاي در حال ظهور» نظام جهاني دانست. آنچه را كه اكونوميست روي جلد خود و به عنوان «دورنماي 2027» منتشر نموده، نشانه‌هايي از بحران و تهديد را در مقياس جهاني منعكس مي‌سازد. تفاسير متفاوتي درباره بخش‌هاي مختلف دورنماي 2027 ارايه شده، اما تمامي تحليلگران بر اين اعتقاد هستند كه نظام جهاني به گونه تدريجي در حال تجربه جنگ‌هاي جديدي هست كه ناشي از افول اقتدار راهبردي و ژئوپليتيكي امريكا خواهد بود.  جنگ دونالد ترامپ عليه ايران در تفكر سياسي و امنيتي بسياري از تحليلگران و كارگزاران حوزه راهبردي ايالات‌متحده به معنا و مفهوم «جنگ غيرضروري» محسوب شده و اگر چنين سطحي از جنگ و منازعه به اهداف و مطلوبيت‌هاي مورد نظر منجر نشود، طبيعي است كه ساخت اجتماعي و گروه‌هاي رقيب سياسي تلاش مي‌كنند تا ادبيات انتقادي دقيق‌تري را نسبت به سياست‌هاي راهبردي بازيگراني پيگيري نمايند كه از سازوكارهاي كنش يكجانبه براي نيل به اهداف راهبردي بهره گرفته‌اند.  در اين فرآيند هزينه‌هاي اعتباري و اقتصادي امريكا براي ساخت اجتماعي، اقتصادي و امنيتي بسياري از كشورها به وجود آمده و اين امر ميزان اعتبار دونالد ترامپ در ساخت داخلي و سياست جهاني را تحت الشعاع خود قرار خواهد داد. اگرچه دونالد ترامپ ادبيات جي، دي ونس را با انگاره‌هاي سياسي و راهبردي خود همگون و همراه نمي‌داند، اما واقعيت آن است كه تفكر ونس را مي‌توان انعكاس ذهنيت ناخودآگاه بسياري از گروه‌هاي شهروندي و قالب‌هاي تحليلي متحدين امريكا در اروپا و خاورميانه تلقي کرد.  در شرايطي كه دونالد ترامپ تلاش داشت تا از كابوس شكست سوم نوامبر 2026 رهايي پيدا كند، شركت در اجلاسيه «آ.‌سه.‌آن» و «شنژن» را مي‌توان به عنوان آلترناتيوهاي اعتباربخش دانست. در چنين شرايطي پرسش بنيادين آن است كه آيا ترامپ توانست به اهداف راهبردي خود در فرآيند مذاكرات سه‌جانبه نايل شود؟ يا اينكه در فرآيند مذاكرات رهبران سياسي چين و امريكا تلاش نمودند تا بخشي از انتظارات و نيازهاي راهبردي خود را براي متقاعدسازي دونالد ترامپ در دستور كار قرار بدهند.

3- چالش‌هاي ترامپ در فضاي كنفرانس شنژن- نظريه‌پردازان سياست و ديپلماسي به اين موضوع اشاره دارند كه هرگاه رهبران سياسي در فضاي شوك انتخاباتي قرار مي‌گيرند يا اينكه با چالش‌هاي امنيتي نوظهور روبرو مي‌شوند، باید سياست سكوت و انتظار را در دستور كار قرار بدهند.  رفتار مبتني بر خودشيفتگي دونالد ترامپ مانع از تحقق چنين شرايطي شده و در نتيجه نشانه‌هايي از چالش امنيتي جديد براي امريكا را به همراه مي‌آورد. به همان‌ گونه‌اي كه دونالد ترامپ «جنگ غيرضروري» عليه ايران را آغاز کرد و در فضاي رقابت‌هاي سياسي و امنيت منطقه‌اي، راهبرد امريكا را قرباني برخي از اهداف تاكتيكي نمود، در فرآيند مذاكرات شنژن نيز دونالد ترامپ هيچ‌گونه دستاوردي در حوزه راهبردي و امنيتي در اقتصاد و سياست جهاني به دست نياورده است.  واقعيت‌هاي موجود نشان مي‌دهد كه ترامپ در جنگ با ايران و مذاكرات سه‌جانبه تبديل به بازيگري سرگردان شد كه بدون انديشه‌هاي راهبردي به آن وارد شده و درنهايت ناچار خواهد بود تا به اهداف حداقلي رضايت داده و در اين فضا، بخش قابل‌توجهي از اقتدار و اعتبار امريكا را هزينه ماجراجويي، خودشيفتگي و ابهام در كنش تاكتيكي و راهبردي کند.  ترامپ در فضاي مصاحبه، پس از مذاكرات سه‌جانبه به اين موضوع اشاره داشته است كه روسيه و چين درخواست کردند كه نامبرده جنگ با ايران را متوقف کند. در مورد چگونگي تحقق چنين فرآيندي، هيچ توضيحي نداده است. نشانه‌هاي نااميدي و ابهام درباره آينده سياسي و اعتبار اجتماعي دونالد ترامپ، هر روز در ساخت اجتماعي و عرصه سياست بين‌الملل افزايش بيشتري پيدا مي‌كند. چنين وضعيتي را مي‌توان به عنوان سطح جديدي از تعارض، ابهام و سرگشتگي براي دونالد ترامپ دانست.

نتيجه- كشورهاي چين، روسيه و بازيگران قدرتمند اروپا در سال‌هاي قرن 21 تلاش داشتند تا زيرساخت‌هاي نظم جديد جهاني مبتني بر «چندجانبه‌گرايي راهبردي» و «ساختار موازنه قوا» را در دستور كار قرار بدهند. پيگيري و تحقق اين امر در سال‌هاي گذشته هيچ‌گاه حاصل نشد. اگرچه باراك اوباما و جو بايدن تلاش داشتند تا سياست معطوف به «نهادگرايي ليبرال» را پيگيري کرده و از اين طريق نشانه‌هايي از موازنه‌گرايي بين‌المللي به عنوان پشتوانه ساختار سياسي در حال ظهور نقش‌آفريني نمايد، اما برخي ديگر از روساي جمهور امريكا ازجمله «جورج بوش پسر» و دونالد ترامپ درصدد برآمدند تا سياست جهاني را در قالب برتري و هژمونيك‌‌گرايي ايالات‌متحده ساماندهي كنند. تاريخ روابط بين‌الملل همانند رهيافت‌هايي كه ازسوي نظريه‌پردازان ساخت‌گراي سياست جهاني ازجمله «مرشايمر»، «والت» و «كيگان» بيان شده، نشان مي‌دهد كه روياگرايي دونالد ترامپ، چالش‌هاي امنيتي بيشتري را براي آينده سياسي و اقتصادي امريكا ايجاد مي‌كند. ترامپ در اولين گام پس از شكست انتخاباتي سوم نوامبر 2026 به اين نتيجه رسيد كه اداره امور سياسي و بين‌المللي بدون چندجانبه‌گرايي امكان‌پذير نیست.

 براساس چنين انگاره‌اي است كه كنفرانس شنژن مي‌تواند زمينه لازم براي تعديل سياست‌هاي جهاني ايالات‌متحده به ويژه در روند مديريت بحران‌هاي منطقه‌اي را فراهم آورد.  آنچه در كنفرانس شنژن بيان شد، با ذهنيت آغشته به تخيل دونالد ترامپ همگوني چنداني نخواهد داشت. در فرآيند برگزاري كنفرانس سه‌جانبه رهبران چين، روسيه و امريكا، انگاره‌هاي بنيادين براي نظم جهاني مورد توجه قرار گرفت.  اين گروه از رهبران جهان از اين موضوع بيمناك بودند كه گسترش بحران و منازعه مي‌تواند زمينه را براي به‌كارگيري قدرت هسته‌اي ازسوي برخي از كشورها فراهم آورد. آنچه در بيانيه پاياني ازسوي رهبران سياسي جهان مورد توجه قرار گرفت را نمي‌توان توافق همه‌جانبه براي آينده صلح جهاني دانست، بلكه مي‌توان آن را به‌مثابه نشانه‌هايي از نگراني ژئوپليتيكي تلقي نمود كه يكجانبه‌گرايي امريكا و ماجراجويي برخي ديگر از بازيگران نظام جهاني، زمينه جنگ‌هاي بي‌پايان را به وجود آورده و اين امر در صورتي كه مديريت و كنترل نشود، زيرساخت‌هاي جنگ سوم جهاني را فراهم خواهد ساخت. استاد  دانشگاه تهران

ارسال دیدگاه شما

ورود به حساب کاربری
ایجاد حساب کاربری
عنوان صفحه‌ها
کارتون
کارتون
وب گردی
ایران‌کارت؛ ابزار تازه بانک ملی ایران برای جلب رضایت و وفاداری مشتریان مدیرعامل بانک ملی ایران خواستار بازطراحی سازوکار مشارکت بازار پول و سرمایه شد؛ تأمین مالی پروژه های بزرگ به معماری جدید نیاز دارد رونمایی از ویدئوکال سپینوی بانک صادرات ایران/ قدردانی وزیر امور اقتصادی و دارایی از خدمت‌رسانی نوین به شهروندان/ افشین خانی: اعتماد مشتریان، پایه طراحی محصولات جدید خواهد بود تاکید مدیرعامل بانک صادرات ایران بر ارائه خدمات نوین و کارآمد به مشتریان آغاز به کار هیئت مدیره جدید بانک صادرات ایران حضور بانک صادرات ایران در نمایشگاه بورس، بانک و بیمه پرداخت 118 هزار وام قرض‌الحسنه در بانک صادرات ایران رونمایی از سه محصول فناورانه بانك ملت در نمایشگاه نظام مالی؛ از تأمین مالی یكپارچه تا سامانه های شركای تجاری و مدیریت ثروت رونمایی از طرح «دماوند» بانک ملی با وام تا 2.5 میلیارد تومانی+ عکس رایزنی‌های فشرده و بازدیدهای رسمی در غرفه بانک دی