ادامه از صفحه اول
آب، فراتر از تنشهاي نظامي - سياسي
اين روند با قطعنامه ۱۰/۳۳ شوراي حقوق بشر در سال ۲۰۱۶ و پنج مصوبه ديگر در فاصله سالهاي ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ ادامه يافت و بار ديگر از سوي سازمان ملل مورد تأكيد قرار گرفت. همچنين مجمع عمومي در سه قطعنامه در سالهاي ۲۰۲۱، ۲۰۲۳ و ۲۰۲۵، بار ديگر بر ضرورت برخورداري همگان از اين حقوق و وظايف دولتها و همكاريهاي جهاني در اين زمينه پافشاري كرده است. ادامه اين روند در مصوبه ديگري از شوراي حقوق بشر در سال ۲۰۲۶ نيز نشاندهنده پايداري توجه سازمان ملل به اين موضوع است.
همه اين مصوبات نشان ميدهد كه دسترسي به آب آشاميدني سالم و خدمات بهداشتي، تنها يك خواسته خدماتي يا موضوعي وابسته به پيشرفت اقتصادي نيست، بلكه با حق زندگي سالم پيوندي ناگسستني دارد. از اين رو، پاسداري از منابع و زيرساختهاي حياتي آب در هنگام درگيريهاي مسلحانه نيز بايد در چارچوب پايبندي به حقوق بشر و قانونهاي بينالمللي جنگ مورد توجه قرار بگيرد. از ديدگاه حقوق بينالملل بشردوستانه نيز، ماده ۵۴ پروتكل الحاقي نخست و ماده ۱۴ پروتكل الحاقي دوم كنوانسيونهاي ژنو، پشتيبانيهاي ويژهاي از سازهها و تأسيساتي كه براي زندهماندن مردم غيرنظامي ضرورياند، ازجمله ذخاير و سازههاي تأمين آب آشاميدني و شبكههاي آبرساني، پيشبيني كردهاند.
بنابراين، پاسداري از زيرساختهاي حياتي آب در برابر تهديدها و حملههاي نظامي، تنها به امنيت سازهها يا حاكميت ملي كشورها پيوند ندارد، بلكه با پاسداشت حق زندگي، تندرستي، امنيت انساني و كرامت شهروندان نيز گره خورده است. هرگونه آسيب به اين زيرساختها ميتواند زنجيرهاي از بحرانها، از كمبود آب آشاميدني و از كار افتادن خدمات بهداشتي تا تهديد امنيت غذايي، كوچ اجباري مردم و نابودي زيستگاههاي طبيعي را در پي داشته باشد. با توجه به جايگاه سازمان ملل متحد در پاسداري از صلح و امنيت جهاني، پيشگيري از درگيريها و پشتيباني از اجراي حقوق بينالملل، شايسته است اين سازمان و نهادهاي وابسته به آن، در برابر هرگونه تهديد عليه زيرساختهاي آبي، ديدگاهي روشن، بيطرفانه و مسوولانه در پيش گيرند. سازماني كه در دهههاي گذشته بارها از ابزار قطعنامه و تحريمهاي اقتصادي در برابر مردم ايران بهره گرفته است، شايسته است اينبار نيز، دستكم در پاسداري از حقوق زيستي و انساني مردم ايران، صدايي رسا داشته باشد. از اين رو، انتظار ميرود دبيركل سازمان ملل متحد و شوراي امنيت، ضمن هشدار درباره پيامدهاي انساني و محيط زيستي حمله به سازههاي آبي، بر بايستگي پرهيز از بهرهبرداري ابزاري از آب و زيرساختهاي وابسته به آن براي پيشبرد هدفهاي نظامي پافشاري كنند.
آب، در جايگاه يك نياز بنيادين زيستي، فراتر از كشمكشهاي سياسي، مرزهاي جغرافيايي و درگيريهاي نظامي قرار دارد. هيچ اختلاف و چالشي نبايد دستاويزي براي به خطر انداختن دسترسي مردم به آب يا ويراني زيرساختهايي شود كه زندگي انسانها و پايداري زيستبومها به آنها وابسته است. پاسداري از آب و سازههاي آبي، پاسداري از زندگي است، مسووليتي كه نميتوان آن را به ملاحظات سياسي و نظامي فروكاست و جامعه جهاني نيز نميتواند و نبايد در برابر تهديد آن خاموش بماند.
كارشناس ارشد خاك و آب
برساخت «ايران خطرناك» را جدي بگيريم
اين پاسخها اگرچه از منظر داخلي ضروري است، اما در سطح بينالمللي نيازمند بازطراحي در چارچوبهاي زير است:
۱- مطالبه شفافيت و راستيآزمايي مستند: در برابر ادعاهاي اطلاعاتي (مانند بمب كثيف)، كافي نيست صرفا آن را كارزار دروغپراكني بدانيم. بايد بهجاي تكذيب شعاري، مطالبه شفافيت درباره منبع و مستندات كرد. پيگيري موضوع در نهادهاي تخصصي نظير سازمان منع سلاحهاي شيميايي (OPCW)، بحث را از اتهامزني رسانهاي به حوزه بررسيهاي فني منتقل ميكند.
۲- ديپلماسي عمومي پيشدستانه: پاسخهاي كنوني ما عمدتا «واكنشي» است. اطلاعرساني بايد پيش از آنكه روايت «ايران خطرناك» در افكار عمومي جهاني تثبيت شود، آغاز گردد. اعتبار در عرصه بينالمللي با تكذيبهاي مكرر به دست نميآيد، بلكه مستلزم ثبات پيام، دسترسي رسانههاي مستقل به اسناد و پاسخگويي حرفهاي به پرسشهاي دشوار است.
۳- تفكيك نقد سياسي از هيجانزدگي: نقد سياستهاي تهاجمي دولت امريكا، نبايد با ابراز خوشحالي از اختلال در خدمات عمومي آن كشور خلط شود. واكنشهاي هيجاني، ناخواسته خوراك روايتهاي تهديدساز شده و تصوير «دشمن خصومتورز» را تقويت ميكند. سياست رسانهاي مسوولانه بايد بر خويشتنداري و جدا كردن رنج شهروندان از رقابت دولتها استوار باشد.
۴- تنشزدايي منطقهاي بهمثابه سپر امنيتي: پاسخ نهايي بايد در دل يك گفتوگوي امنيتي با همسايگان خليجفارس جاي گيرد. نگراني مشترك از آسيب به زيرساختهاي انرژي ميتواند زمينهاي براي سازوكارهاي منطقهاي مديريت بحران باشد. وقتي كشورهاي منطقه نسبت به نيت ايران اطمينان حاصل كنند، ادعاهاي رسانههاي حامي اسراييل مبني بر «تهديد جهاني ايران» در نطفه خنثي ميشود. هدف، نه تشكيل جبهه، بلكه بياثر كردن روايتي است كه ميخواهد امنيت ايران را با امنيت جهاني در تقابل قرار دهد.
جدي گرفتن «برساخت ايران خطرناك» به اين معناست كه براي مواجهه با اين تصويرسازي، بايد اتهامها را بر پايه شواهد بررسي كرد و از تكذيبهاي كلي و شعاري فاصله گرفت. ديپلماسي فعال و سياستگذاري سنجيده نيز ميتواند زمينه سوءاستفاده سياسي از اين ادعاها را محدود كند.