كودكياش در گوشي جا ماند و جوانياش در انتظار يك فرصت است
نگار احمدي فرد
پشت لبخندها، شوخيها، صراحت كلام و گاهي بيتفاوتي جوانان امروز، نسلي ايستاده كه سالهاست ميان بحرانهاي پيدرپي، روياي يك زندگي معمولي را دنبال ميكند؛ نسلي كه نه به ترحم، بلكه به اعتماد، فرصت و ديده شدن نياز دارد. اگر از پدر و مادرهايمان بخواهيم از خاطرات كودكيشان بگويند، احتمالا از كوچههايي حرف ميزنند كه عصرها پر از صداي بازي و خنده بود؛ از توپهاي پلاستيكي، قايمباشك، دوچرخهسواري و دوستاني كه خاطراتشان هنوز در ذهنشان زنده است. اما اگر از نسل امروز بخواهيم از كودكياش بگويد، چه چيزي براي روايت كردن دارد؟ شايد براي بسياري از ما، بخشي از خاطرات كودكي و نوجواني در صفحههاي كوچك گوشيها جا مانده باشد؛ در دنيايي كه قرار بود پنجرهاي به سوي ارتباط و آگاهي باشد، اما گاهي به دريچهاي از نگراني، مقايسه، اخبار تلخ و ناامني تبديل شد. اين تفاوت، فقط تفاوت در نوع بازيها و سرگرميها نيست؛ تفاوت در تجربه زيستن است. نسل زد، نسلي كه معمولا متولدين دهه هشتاد و بخشهايي از دهه نود را دربرميگيرد، در دوراني بزرگ شده كه تغيير و بحران، تقريبا هميشه بخشي از زندگي روزمرهاش بوده است. نسلي كه هنوز فرصت نكرده با خيال راحت از يك مرحله زندگي عبور كند، با اتفاق تازهاي روبهرو شده است. از نگرانيهاي اقتصادي خانوادهها و محدوديتهاي دوران كرونا گرفته تا اختلال در مسير آموزش، نااطمينانيهاي اجتماعي و سايه سنگين جنگ؛ هركدام به شكلي بر تجربه اين نسل تاثير گذاشتهاند. اما مساله فقط اتفاقاتي نيست كه اين نسل ديده؛ مساله فرصتهايي است كه براي ساختن يك زندگي باثبات در اختيارش قرار نگرفته است. جواني را تصور كنيد كه در بيست يا سيسالگي هنوز نميداند چند سال ديگر كجا زندگي خواهد كرد، چه شغلي خواهد داشت يا چقدر براي ساختن آيندهاش فرصت و امنيت در اختيار خواهد داشت. جواني كه از او انتظار استقلال داريم، اما گاهي سادهترين مسيرهاي رسيدن به استقلال برايش هموار نيست.
با اين حال، دست از تلاش نميكشد. درس ميخواند، دانشگاه ميرود، در كنار تحصيل به دنبال يادگيري يك هنر يا مهارت تازه است، دورههاي تخصصي ميگذراند، رزومه ميسازد، در آزمونهاي استخدامي شركت ميكند و براي پيدا كردن شغل به هر دري ميزند. گاهي همزمان چند مسير را امتحان ميكند تا شايد يكي از آنها بتواند نقطه شروعي براي استقلال مالياش باشد. حتي در بسياري از خانوادهها، جواني كه خودش هنوز به يك تكيهگاه مطمئن نياز دارد، تلاش ميكند بخشي از نگرانيهاي پدر و مادرش را به دوش بكشد؛ پاي صحبتهايشان بنشيند، دغدغههايشان را بشنود و تا جايي كه ميتواند كمكحالشان باشد. پس آيا منصفانه است كه همه اين تلاشها را نبينيم و تنها به چند رفتار ظاهري برچسب بزنيم؟ نسل زد را گاهي با صراحت كلام، جسارت، شوخطبعي، استقلالطلبي و حتي سركشي ميشناسيم. شايد در نگاه بعضي از بزرگترها، زبان متفاوت اين نسل نشانه بياحترامي يا بيتفاوتي باشد. اما آيا تا به حال تلاش كردهايم پشت اين ظاهر را هم ببينيم؟
گاهي يك نقاب از جنس بيخيالي روي چهره جوان امروز نشسته است؛ نقابي كه پشت آن، نگراني براي آينده، ترس از شكست، نياز به امنيت، ميل به دوست داشته شدن و آرزوي ديده شدن، پنهان شده است. شايد همان جواني كه در جمع با خنده و شوخي ظاهر ميشود، در خلوت خودش هزار سوال بيجواب داشته باشد. شايد دختري كه با اطمينان از استقلالش حرف ميزند، هنوز نگران پيدا كردن جايگاه شغلي و اجتماعي خودش باشد. شايد پسري كه از آينده با بيخيالي حرف ميزند، در واقع بيش از هر چيز به يك فرصت واقعي نياز داشته باشد. گاهي پشت لبخند يك جوان، خستگياي پنهان است كه هيچكس آن را نميبيند.
البته قرار نيست همه رفتارهاي نسل جديد را تاييد كنيم يا تفاوتهاي نسلي را بهانهاي براي ناديده گرفتن مسووليتها بدانيم. هر نسلي در كنار حقوق خود، مسووليتهايي هم دارد. اما همانطور كه از جوانان انتظار تلاش، مسووليتپذيري و مشاركت داريم، بايد شرايط و فرصتهاي لازم براي تحقق اين انتظارات را نيز فراهم كنيم. اينجاست كه نقش خانوادهها، بزرگترها، جامعه و مسوولان اهميت پيدا ميكند. جوان امروز بيش از نصيحتهاي تكراري، به اعتماد نياز دارد. به كارفرمايي كه براي استخدام، فقط سابقه كاري چندساله را ملاك قرار ندهد و فرصتي براي اثبات توانايي به نيروي جوان بدهد. به محيطهاي آموزشي و حرفهاي كه مهارتآموزي را جدي بگيرند. به خانوادههايي كه اجازه تجربه كردن و حتي اشتباه كردن را به فرزندانشان بدهند و به مسوولاني كه اشتغال جوانان را از يك شعار به فرصتي واقعي تبديل كنند. ما نميتوانيم از جواني بخواهيم مستقل شود، اما درهاي ورود او به بازار كار را بسته نگه داريم. نميتوانيم از او انتظار داشته باشيم آيندهاي درخشان بسازد، اما براي آموزش، اشتغال، امنيت شغلي و شكوفايي استعدادهايش برنامهاي نداشته باشيم. اين نسل قرار است در همين سرزمين زندگي كند، عاشق شود، خانواده تشكيل دهد، فرزند تربيت كند، كارآفرين شود، هنر بيافريند و مسووليتهاي اجتماعي و اقتصادي را بر عهده بگيرد. پس حمايت از او، صرفا يك لطف يا امتياز نيست؛ سرمايهگذاري براي آينده همين جامعه است. ما به نسلي نگاه ميكنيم كه هنوز جاي امن خودش را پيدا نكرده؛ اما آيا جامعه به اندازه كافي براي ساختن اين جاي امن تلاش كرده است؟ نبايد فراموش كنيم كه پشت بسياري از رفتارهاي متفاوت جوانان امروز، انسانهايي با آرزوهاي ساده و خواستههاي طبيعي ايستادهاند؛ كساني كه ميخواهند از راه درست درآمد داشته باشند، براي خودشان آيندهاي بسازند، به خانوادهشان كمك كنند و با عزت و آرامش زندگي كنند. آنها نه انتظار دارند تمام مسير برايشان هموار باشد و نه ميخواهند مسووليت زندگيشان را ديگران بر عهده بگيرند. فقط ميخواهند فرصت شروع كردن داشته باشند؛ فرصتي براي ياد گرفتن، آزمودن، تجربه كردن و ديده شدن. ما هنوز اينجاييم؛ در همين خاك، با همين اميدها و آرزوها. با وجود تمام فراز و نشيبها، همچنان براي فرداي بهتر تلاش ميكنيم. شايد وقت آن رسيده كه به جاي پرسيدن اينكه چرا نسل زد اينقدر متفاوت است، از خودمان بپرسيم چه كردهايم تا اين نسل بتواند با اطمينان بيشتري آيندهاش را بسازد؟ نسل زد به قضاوت بيشتر نياز ندارد؛ به فرصتي براي زندگي كردن، اعتماد براي شكوفا شدن و تكيهگاهي براي ادامه دادن نياز دارد. آينده اين سرزمين را نميتوان بدون اعتماد به جوانانش ساخت. آنها فقط آيندهسازان اين كشور نيستند؛ آنها همين امروز، بخشي از جامعهاند كه حق دارند ديده شوند، شنيده شوند و سهمي واقعي در ساختن فردايشان داشته باشند.