كودكان معلول؛ شهرونداني كوچك اما با حقوقي برابر
سهيل معيني
روزهاي 28 و 29 آبان ماه، مجموعه فرهنگي تلاش وابسته به وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي شاهد برگزاري نخستين كنفرانس ملي حقوق كودكان معلول با همكاري صندوق كودكان سازمان ملل متحد(يونيسف)، سازمان بهزيستي و گروهي از تشكلهاي مردمنهاد فعال در حوزه افراد داراي معلوليت كشور بود. گذشته از محتوا و كيفيت كنفرانس آنچه قابل تأكيد است، افزايش توجه به نيازها و حقوق كودكان داراي معلوليت كشور از رهگذر برگزاري چنين رويدادهايي است. صفت «نخستين» براي اين كنفرانس شايد خود شاخصي باشد براي تبيين وضعيت كودكان معلول كشورمان. به راستي چرا تاكنون كنفرانسهايي با محوريت و تمركز روي حقوق كودكان معلول اين مرز و بوم كه شهرونداني كوچك اما برابر حقوق با ساير كودكان و شهروندان بزرگسال ايران هستند، برگزار نشده است؟ در شرايطي كه از دهه 40 شاهد شكلگيري نخستين سازمانهاي رسمي آموزش كودكان استثنايي، فعاليت چند دههاي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان هستيم در شرايطي كه عمر موسسات و نهادهاي خصوصي ورزشي در كشور سابقهاي طولاني و ريشهاي در جامعه دارد چرا بايد در اواخر اين قرن هجري شمسي شاهد برگزاري نخستين كنفرانس از اين نوع در زمينه حقوق كودكان معلول باشيم؟اما مشكل فقط برگزاري ديرهنگام كنفرانسهايي از اين دست نيست، پرسش اصلي آن است كه كودكان معلول ايران چه جايگاهي در برنامهريزيهاي كلان سازمانها و دستگاههاي اجرايي كشور دارند؟ منظور از اين دستگاهها قطعا سازمان آموزش و پرورش استثنايي و بهزيستي نيست زيرا توجه درخور اين سازمانها به حقوق كودكان معلول وظيفه ماهوي آنهاست. گذشته از آنكه اين سازمانها تا چه اندازه به اين وظيفه و مسووليت خود عمل كردهاند، توجه به امور و حقوق كودكان از جمله كودكان داراي محدويتهاي جسمي ـ حسي، ذهني و رواني بخشي از مسووليت بسياري از دستگاهها و سازمانهاي دولتي، نهادهاي عمومي و غيردولتي است. آيا بوستانها و فضاهاي بازي طراحي شده در آنها بدون كودكان معلول چيزي كم ندارند؟ آيا خنده كودكان معلول ما همپاي كودكان غيرمعلولمان در مهدكودكها و موسسات فرهنگي كودكان كشور شنيده ميشود؟! آيا كودكان يا بهتر بگوييم دانشآموزان معلول در اردوگاههاي پرورشي و فرهنگي آموزش و پرورش عادي كشور جا دارند يا پاسخ به اين حق و انتظار صرفا به آموزش و پرورش استثنايي احاله ميشود؟! آيا وزارت آموزش و پرورش كشور در برنامهريزي كلان خود و با تدوين برنامههاي عملي مشخص زمينه اجراي نظام آموزش فراگير را به معناي امكانسازي تحصيل دانشآموزان داراي معلوليت در مدارس عادي و در كنار همسالان غيرمعلول خود فراهم كرده است؟ آيا اين دانشآموزان از امكانات آموزشي؛ ورزشي و پرورشي همسطح دانشآموزان غيرمعلول برخوردارند؟ وضعيت كودكان معلول در مناطق روستايي كشور چگونه است؟ آيا اين كودكان به خدمات فوق برنامه فرهنگي و ورزشي دسترسي دارند؟ وضعيت تأمين وسايل توانبخشي كودكان به ويژه پيش از دبستان در كشور چگونه است؟ آيا انجمنهاي اولياي كودكان معلول در كشور و منظورمان كل كشور است، فعالند و عملا در مديريت مراكز آموزشي كودكان خود نقش دارند؟ چند درصد از بودجه و امكانات كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان به كودكان داراي معلوليت اختصاص مييابد؟ آيا توجه به وضعيت ويژه كودكان معلول به ويژه نابينايان و ناشنوايان، جايي در توليد محصولات فرهنگي، بازيهاي فكري، انيميشنها، بازيهاي رايانهاي، جشنوارههاي فرهنگي دارد؟ كودكان داراي معلوليت در برنامهريزيهاي وزارت ورزش و جوانان چه جايي دارند؟ متأسفانه بدون آنكه بخواهيم فعاليتهايي كه در زمينه رفع نيازهاي كودكان معلول صورت گرفته است، ناديده بگيريم و اتفاقا با اتكا بر اين سابقه بايد بگوييم، پاسخ اكثر پرسشهاي اين يادداشت مبين جايگاه قابل قبول كودكان داراي معلوليت در برنامهريزيهاي ملي رفاه اجتماعي، فرهنگي، آموزشي، ورزشي و ... نيست. اميد است با اجراي قانون حمايت از حقوق معلولان به ويژه مواد معطوف به نيازهاي كودكان داراي معلوليت و نيز ظرفيتسازي در راستاي تحقق مفاد پيماننامههاي جهاني حقوق افراد معلول و كودكان از اين پس شاهد برنامهريزيهاي شفاف و شاخصمند با تمركز روي حقوق كودكان معلول و تخصيص اعتبارات حقّه اين كودكان از بودجه ملي كشور باشيم.
فراموش نكنيم بدون توجه به حقوق كودكان معلول و نقشآفريني آنان در حال و آينده كشور، توسعه پايدار انسانمحور قابل تحقق نيست.