محمدباقر نوبخت را نبايد تنها رييس سازمان برنامه و بودجه يا سخنگوي سابق دولت دانست. اگر محمود واعظي، مرد موثر پاستور است كه از پايگاه و جايگاه دفتر رييسجمهوري تصميمگيري ميكند و دست راست روحاني است، محمدباقر نوبخت هم دست چپ رييسجمهوري است. كسي كه از ابتداي دولت يازدهم نقش مهم سخنگويي دولت را برعهده داشت با شروع دولت دوازدهم گرچه با انتقادهاي بسياري در مورد حضورش در اين جايگاه و نحوه اجراي اين مسووليت مواجه شد اما همه اين انتقادات نه تنها از تاثيرگذاري او در كاخ رياستجمهوري كم نكرد بلكه نفوذ او را در پاستور بيشتر كرد و اين نفوذ روز به روز بيشتر عيان ميشود. قدرت دست چپ رييسجمهوري با كمرنگ شدن نقش جهانگيري در دولت دوازدهم افزايش چشمگيري داشته است؛ تاكنون دستكم دو استعفا در سطح وزراي روحاني را ميتوان مستقيم به واعظي و نوبخت نسبت داد. قاضيزادههاشمي در اعتراض به بودجه تخصيص يافته به وزارتخانه تحت امرش استعفا داد و پيش از او هم عباس آخوندي، وزير مسكن، راه و شهرسازي به دليل اختلافاتي كه با واعظي و نوبخت داشت، استعفا داده بود.
نوبخت از اعضاي كميته تعيين فهرست وزرا در آغاز دولت دوازدهم، امروز به چهرهاي تبديل شده كه هر صندلي خالي در مجموعه دولت از وزير تا مديران رده پايين باشد. تاثيرگذاري نوبخت در بودجه به سبب مسووليتش در سازمان برنامه و بودجه نيز دست او را براي اعمال قدرت در دولت بازتر و در فصل ارسال لايحه بودجه به مجلس اختلافات را عيانتر كرده است.بخت با نوبخت يار بوده، او تا پيش از پيروزي روحاني دبيركل حزبي بود كه تاثير چنداني در مناسبات سياسي و انتخاباتي ايفا نميكرد حالا ميتواند روي همه مناسبات و تغييرات تاثير بگذارد.
پركردن جاهاي خالي
«سعيد نمكي» با حكم رييسجمهور سرپرست جديد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي شد. او دكتراي ايمونولوژي دارد و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي است. در دولت اصلاحات و وزارت مسعود پزشكيان نيز در يكي از معاونتهاي وزارت بهداشت مسووليت داشته است. آخرين بخش از فهرست سوابق او به حضورش در سازمان برنامه و بودجه باز ميگردد. مسووليتي كه توضيح علت انتخاب او به عنوان سرپرست است. نمكي از سال 94 به عنوان معاون امور اجتماعي و عمومي سازمان مديريت و برنامهريزي بودجه همراه نوبخت است.در حالي كه عمدتا پس از استعفاي وزرا يا مديران ارشد اجرايي، معاون آنها در وزارتخانه يا سازمان تحت امر به عنوان سرپرست انتخاب ميشوند اما اينبار رييسجمهوري به توصيه نوبخت يكي از معاونان سازمان مديريت و برنامهريزي بودجه را راهي وزارت بهداشت و درمان كرده است.
پس از منتشر شدن خبر استعفاي حسن قاضيزادههاشمي و قبل از اينكه اين استعفا از سوي رييسجمهوري پذيرفته شود، علي نوبخت، نماينده مجلس و برادر محمدباقر نوبخت كه عمدتا با رسانهها ارتباط كمتري دارد عليه وزير بهداشت مستعفي مصاحبه كرد و به ايلنا گفت كه قاضيزادههاشمي براي فرار از استيضاح تن به استعفا داده است.
يكي از دلايل مهم استعفاي قاضيزادههاشمي مساله بودجه تخصيص يافته به وزارت بهداشت و درمان بوده كه البته نوبخت، نماينده مجلس در اين غائله ترجيح داد كه سمت برادر خود يعني رييس سازمان برنامه و بودجه بايستد و بگويد كه با همين مقدار بودجهاي كه در حال حاضر سازمان برنامه و بودجه به مجلس فرستاده هم بودجه بيمه سلامت و هم پول كل وزارت بهداشت افزايش پيدا كرده است.
او همچنين گفت: «بودجهاي كه به وزارت بهداشت داده شده زياد است اگر در اين وزارتخانه قانون را رعايت كنند، خرجشان زياد نميشود اما چون اين كار را رعايت نميكنند، هزينههايشان زياد است.»
حسن روحاني در دولت دوازدهم با علي طيبنيا، وزير اقتصاد و دارايي كه توانست تورم 40درصدي را به كمتر از 10درصد برساند، خداحافظي و مسعود كرباسيان را كه مدير گمرك بود به جاي او به پارلمان معرفي كرد. اما كرباسيان نتوانست يك سال بيشتر در دولت ماندگار شود و با استيضاح نمايندگان از وزارتخانه راهي پست ديگري در وزارت نفت شد. پس از او دو وزير مسكن، راه و شهرسازي و صنعت، صنعت، معدن و تجارت نيز استعفا دادند يكي براي خداحافظي با دولت و ديگري براي حضور در وزارتخانهاي ديگر.
مهر 97 سه وزارتخانه دولت روحاني خالي بود تا در نهايت فرهاد دژپسند آن را پر كرد. گفتني است دژپسند، سابقه معاونت امور توليدي سازمان مديريت و برنامهريزي و معاون بودجه و معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي و معاون برنامهريزي و امور اقتصادي وزارت بازرگاني را پيش از اين برعهده داشته است.
گفته ميشود، نوبخت در جابهجايي شريعتمداري و انتخاب رحماني، اسلامي و دژپسند براي وزارت بيتاثير نبود. محسن جلالپور، رييس سابق اتاق بازرگاني هم پيش از معرفي اين افراد به مجلس در كانال تلگرامي خود نوشته بود: « امروز از يك منبع موثق شنيدم محمد شريعتمداران از وزارت صنعت، معدن و تجارت به وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي ميرود، همچنين رضا رحماني به عنوان وزير صنعت، معدن و تجارت به مجلس معرفي ميشود و فرهاد دژپسند گزينه وزارت امور اقتصادي و دارايي است. همه پذيرفتهاند با محمدباقر نوبخت هماهنگ باشند. او رسما فرماندهي اقتصادي دولت را بر عهده گرفته است.»
كابينه دوازدهم، خروجي مردان اعتدال و توسعه
كسي از دولت اول روحاني انتظاري نداشت. اصلاحطلبان ميدانستند كه احتمالا شرايط براي حضور نيروهاي نزديك به آنها با توجه به حوادثي كه اين جريان سياسي در سالهاي 88 به بعد پشت سر گذاشته، سخت است و مجلس نهم براي حضور وزراي اصلاحطلب درجه يك با روحاني همراهي نخواهد كرد. از اينرو توقع چنداني نميرفت كه روحاني از ميان گزينههاي آنها كسي يا كساني را انتخاب و معرفي كند. از آن سو اعتدال و توسعهايها هم هنوز راه و چاه پاستور را ياد نگرفته، اغلب از مركز تحقيقات استراتژيك مجمع همراه با روحاني راهي پاستور شده بودند و تازه آغاز جولان آنها در دولت بود. از همينرو حرف و حديث در مورد فهرست وزراي كابينه يازدهم خيلي زود فروكش كرد اما در مورد كابينه دوازدهم همه چيز متفاوت بود. توقع اصلاحطلبان با توجه به روي كار آمدن مجلس دهم بيشتر شده بود و اعتدال و توسعهايها هم كمكم راه و رسم بازي سياسي را در دولت آموخته بودند.
براي فهرست وزراي كابينه، كميتههاي سهگانهاي تشكيل شد؛ كميتهاي از اصلاحطلبان، كميتهاي از اعتدال و توسعهايها و كميتهاي اقتصادي براي اينكه گزينههاي پيشنهادي خود را در مورد وزراي اقتصادي پيشنهاد دهند كه رياست آن با جهانگيري بود. با اين حال خروجي كابينه آن چيزي بود كه مردان اعتدال و توسعه در دولت ميخواستند. واعظي و نوبخت نقش عمدهاي در چينش كابينه ايفا كردند كه اين نقش هر روز پررنگتر شد. فرماندهي تيم اقتصادي دولت برعهده واعظي گذاشته شده و نوبخت نيز در اين مسير او را با مهرهچيني همراهي ميكند.