روز گذشته استارت سي و هفتمين جشنواره ملي فيلم فجر با اعلام فيلم‌هاي بخش مسابقه زده شد و از امروز مهم‌ترين رويداد سينمايي ملي كشور دور تازه برگزاري را آغاز خواهد كرد. از اين پس شاهد مباحثه بيشتر ميان اهالي سينما پيرامون چگونگي برگزاري اين فستيوال 37 ساله خواهيم بود؛ همچنين دفاتر تدوين، استوديوهاي صداگذاري شب‌ها و روزهاي شلوغي را پشت سر مي‌گذارند، فيلمسازان تمام تلاش خود را مي‌كنند تا آثارشان را براي رونمايي در اين فستيوال آماده كنند و علاقه‌مندان سينما هم اين روزها بيشتر از هر روز خبرهاي اين رويداد را دنبال مي‌كنند. به طور كلي تب و تاب چگونگي برگزاري اين گردهمايي سالانه سينماگران از اين به بعد داغ و داغ‌تر مي‌شود.
چند فيلم متقاضي حضور در جشنواره بودند؟
امسال در مجموع 139 اثر متقاضي حضور در جشنواره فيلم فجر بودند كه در اين بين 97 فيلم سينمايي كه شامل بخش سوداي سيمرغ و نگاه نو بودند و 42 فيلم در بخش مستند فرم فراخوان جشنواره فيلم فجر را پر كردند.
از بين 97 فيلم بلند سينمايي كه براي شركت در جشنواره فيلم فجر اعلام حضور كردند 10 فيلم به بخش نگاه نو يا همان فيلم اولي راه پيدا كردند و 22 فيلم در بخش رقابتي و سوداي سيمرغ نمايش داده مي‌شوند.
فيلم‌هاي «پالتو شتري»: مهدي علي‌ميرزايي، «جان‌دار»: حسين اميري‌دوماري و پدرام پوراميري، «حمال طلا»: تورج اصلاني، «ديدن اين فيلم جرم است!»: رضا زهتابچيان، «روزهاي نارنجي»: آرش لاهوتي، «زهر مار»: سيدجواد رضويان، « سونامي»: ميلاد صدرعاملي، «مسخره‌باز»: همايون غني‌زاده، «معكوس»: پولاد كيميايي و« يلدا»: مسعود بخشي در بخش نگاه نو جشنواره فيلم فجر نمايش داده مي‌شوند.
معمولا فيلم‌هاي اين بخش توسط كارگردانان كمتر شناخته شده به نمايش درمي‌آيد اما استثنائاتي هم وجود دارد همچون تورج اصلاني كه از فيلمبرداران شناخته شده سينماست و امسال اولين فيلم خود را با نام «حمال طلا» مقابل دوربين برده يا پولاد كيميايي فرزند مسعود كيميايي از بازيگران سينما و تلويزيون است و «معكوس» را ساخته يا جواد رضويان كه در زمره بازيگران كمدي قرار مي‌گيرد با فيلم اول خود «زهرمار» در جشنواره فجر اعلام حضور كرده است.
سيمرغ‌هاي امسال جشنواره فيلم فجر هم قرار است از ميان فيلم‌هاي كارگرداناني چون فريدون جيراني، آزيتا موگويي، مونا زندي‌حقيقي، مهدي جعفري، مهدي علي‌ميرزايي، كيومرث پوراحمد، يلدا جبلي، مرتضي‌علي عباس‌ميرزايي، سياوش اسعدي، رسول صدرعاملي، نيما جاويدي، محمدرضا هنرمند، نرگس آبيار، پرويز شهبازي، بهرام توكلي، محسن تنابنده، رضا ميركريمي، محمدحسين مهدويان، سعيد روستايي، عليرضا رييسيان، همايون غني‌زاده و صفي يزدانيان انتخاب شود.
البته اگر يكي از اين فيلم‌ها به هر دليلي نتوانند مراحل فني و ساخت را در موعد مقرر به پايان برسانند، به جاي آنها 3 فيلم «آنجا همان ساعت» به كارگرداني سيروس الوند، «بي‌حسي موضعي» دومين ساخته حسين مهكام و «مديترانه» به كارگرداني مهدي حاجتمند به عنوان فيلم‌هاي ذخيره جشنواره اعلام شده‌اند.
كنجكاوي‌برانگيزان جشنواره امسال
بي‌شك بخش سوداي سيمرغ يا همان رقابتي از پرطرفدار‌ترين قسمت‌هاي جشنواره فيلم فجر است و هر سال هم بسته به حضور كارگردانان شاخص ميزان استقبال مخاطبان از فيلم‌هاي اين بخش بالاتر مي‌رود.
به عنوان نمونه بهرام توكلي سال گذشته سيمرغ بلورين بهترين كارگرداني را براي «تنگه ابوقريب» دريافت كرده امسال با فيلم زندگي پهلوان تختي از كارگردانان كنجكاوبرانگيز جشنواره خواهد بود كه سانس‌هاي نمايش فيلمش شلوغ خواهد شد يا سعيد روستايي اگر فيلمش «متري شش و نيم» او به جشنواره برسد قطعا حرف و حديث و نظرات منتقدان زيادي به دنبال خواهد داشت. محمدرضا هنرمند بعد از سال‌ها با فيلمي در جشنواره فجر حضور پيدا كرده «سمفوني نهم» اين كارگردان قديمي تنور جشنواره را گرم مي‌كند. همچنين فيلمسازاني چون رسول صدرعاملي، نيما جاويدي، كيومرث پوراحمد، فريدون جيراني، نرگس آبيار، پرويز شهبازي و... هر يك محلي براي مناقشه ميان اهالي سينما و منتقدان خواهند بود.
يكسري كارگردان‌هايي هم بودند از جمله محمد‌علي سجادي، سعيد سهيلي، عليرضا داودنژاد، مهدي فخيم‌زاده، رضا گوران و مهدي نادري كه برخلاف پيش‌بيني‌ها فيلم‌شان در بخش مسابقه جشنواره حضور ندارند. برخي از آنها نسخه‌اي از فيلم‌شان به جشنواره نرسيده، برخي فيلم‌شان به دليل مميزي زياد در جشنواره حضور ندارد و برخي هم در هيات انتخاب راي نياورند و از جشنواره ناكام ماندند.
غايبان جشنواره فيلم فجر
اما يكسري از فيلمسازان بزرگ نام‌شان در جشنواره امسال نيست. نام‌هايي چون اصغر فرهادي، بهرام بيضايي، داريوش مهرجويي، مسعود كيميايي، رخشان بني‌اعتماد، كيانوش عياري، محمدمهدي عسگر‌پور، ابراهيم حاتمي‌كيا، مجيد مجيدي، فرزاد موتمن، حميد نعمت‌الله، ابوالحسن داوودي، همايون اسعديان، پوران درخشنده و... .
از ميان كارگردانان جوان با انديشه نو هم اسامي‌اي چون شهرام مكري، مجيد برزگر، احسان عبدي‌پور، محمد حمزه‌اي، مجيدرضا مصطفوي، عليرضا اميني، كاوه صباغ‌زاده، مجيد توكلي، عبدالرضا كاهاني، مهدي كرم‌پور، منير قيدي، احسان بيگلري، كاوه سجادي‌حسيني، ابراهيم شيباني و... ديده نمي‌شود.
در گور بخوابم فيلمم اكران مي‌شود؟
بعضي فيلمسازان هم همچون محسن اميريوسفي تمام تلاش‌هاي خود را براي حضور در جشنواره سي وهفتم كردند اما با در بسته مواجه شدند. فيلم «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» در نهايت به جشنواره راه پيدا نكرد و همچون 6 دوره گذشته ناكام ماند.
فيلمي كه مي‌توانست چراغ جشنواره را روشن كند و در اين رويداد نمايش داده شود اما در حقش اجحاف شد.
محسن اميريوسفي روز گذشته در ميان خبرنگاران نشست خبري جشنواره حضور پيدا كرد و در سخناني كه با بغض حاضران همراه بود، گفت:«سيستمي از قديم در سينما وجود دارد كه من به آن سيستم معاندپروري مي‌گويم. انگار مي‌خواهند افراد را به جايي برسانند كه گورشان را گم كنند و از اين مملكت بروند.»
او به دبير اين رويداد گفت:«من براي دريافت پروانه ساخت اين فيلم در دوره آقاي شمقدري تا مرحله سكته قلبي پيش رفتم. سوال من از شما اين است كه اگر در گور بروم بالاخره فيلمم اكران مي‌شود يا خير؟ شما آنقدر قشنگ صحبت كرديد كه فكر كردم خودم در حال صحبت كردن هستم. صداقت و تعهد شما را نسبت به اكران شدن و ديده شدن اين فيلم مي‌دانم اما سوال من از هيات انتخاب اين است كه چرا استثنايي به نام «آشغال‌هاي دوست‌داشتني»؟ به وجود آوردند؟
اميريوسفي گفت:«من به تك‌تك اشخاصي كه در اين دوره جشنواره حضور دارند، تبريك مي‌گويم ولي امسال تمام كساني كه در جشنواره فيلم دارند، مديون فيلم «آشغال‌هاي دوست‌داشتني» و عوامل آن هستند. غير از كارگرداني اين فيلم كه هيچ ادعايي ندارد در مورد تك‌تك عوامل، بازي‌ها، طراحي صحنه، گريم و ويژوال كامپيوتر اين فيلم كه ۷۵ درصد آن را دربر‌مي‌گيرد درباره همه آن ادعا دارم. تمام فيلمسازاني كه در جشنواره هستند، بدانند مديون اين فيلم هستند.» او گفت:«آقاي داروغه‌زاده واقعيت را بگوييد. آيا فشاري از جايي است؟ چرا پس ما با هر جايي صحبت مي‌كنيم، مي‌گويند مشكل از ما نيست. بحث شوراي امنيت ملي را گفتند، ما صحبت كرديم به من گفتند، بزنيد در دهان كسي كه مي‌گويد شوراي امنيت ملي با اين اثر مشكل دارد! شما هر چه مي‌گوييد و ما پيگيري مي‌كنيم، مي‌بينيم كه بحثي نيست. اين داستان تنها برمي‌گردد به مقطعي كه آقاي رضاداد به خود اين اجازه را داد كه فيلم ما را در كيفش بگذارد، بگويد نسخه اين فيلم در كيف من باقي مي‌ماند و همچنان مانده است. آقاي داروغه‌زاده شما وارث يك ندانم‌كاري هستيد. در چهلمين سال انقلاب من هنوز حقي در اين نظام ندارم كه يك نمايش در جشنواره داشته باشم. بنده نه سيمرغ مي‌خواستم نه چيز ديگري. ۱۲ سال تقاضاي حضور در جشنواره داشتم و فقط يك سال فيلم «خواب تلخ» در بخش خارج از مسابقه پذيرفته شد بنابراين نه توقعي دارم و نه ادعايي اما در مقابل اين همه بي‌احترامي و تحقير نمي‌دانم چه كار كنم.»
در ادامه اميريوسفي پرسش‌هايي را از دبير جشنواره مطرح كرد:«آيا من آدم ساختارشكني هستم؟ 6 سال است دنبال اين اثر هستم آيا نمي‌توانستم آن را به جشنواره‌هاي خارجي بدهم و مصاحبه‌هاي تند انجام دهم؟! در اين سال‌ها عملا من ممنوع‌الكار بودم. شما 3 سال من را با فيلمنامه «پيرمرد خليج فارس» معطل كرديد. همه اينها تقصير شما و فارابي است. چه دشمني وجود دارد؟ تكليف اين فيلم چه خواهد بود؟حتي مخالفين اين فيلم هم مي‌گويند اين اثر براي وحدت ملي و گفت‌وگو است بنابراين نبايد فرصتي براي ديده شدن فيلم وجود داشته باشد؟
پليس بازي براي چيست؟
به گزارش ايسنا اين كارگردان در ادامه صحبتش گفت:«شأن من بالاتر از آن است كه از هيات انتخاب بخواهم اين فيلم را بپذيرند، من فقط مي‌خواهم آن را براي هيات انتخاب نمايش دهيد. ممكن است آنها اين فيلم را ببينند و از آن خوش‌شان نيايد. اما در اين ۶ سال اين بازي پليسي چيست؟ پارسال گفتيد، هيات انتخاب آن را رد كرده اما هيات انتخاب گفتند اين طور نيست! امسال صحبت از سال توليد است كه من سال ۹۱ پروانه ساخت گرفتم و ۹۶ پروانه نمايش. مقصر اين اتفاق من نيستم. دوم اينكه نسخه آخر فيلم در سال ۹۷ ساخته شد و هنوز dcp آن گرفته نشده است و سكانسي كه گفتيد مجددا فيلمبرداري شود، امسال انجام شد. بنابراين پروانه دوم را مهر امسال گرفتم. عملا فيلم من توليد سال ۹۷ است پس با كلمات بازي نكنيد و بگوييد نمي‌شود! چرا وادار مي‌كنيد آقاي سيمونيان حرف‌هاي ناراست بزند. سال توليد فيلم من ۹۶ يا از نظر من ۹۷ است! صادقانه بگوييد اميريوسفي، پايت را به جشنواره نگذار و ما نمي‌خواهيم اين فيلم را ببينيم اين بسيار صادقانه‌تر است!»
فيلم‌هاي «آخرين داستان»: اشكان رهگذر، «بنيامين»: محسن عنايتي‌نوش‌آبادي و «شب آفتابي»: سيدعلي مدني انيميشن‌هاي اين جشنواره هستند و «اس» (s): حامد اصلاني، «بچه‌خور»: محمد كارت، «تشريح»:سياوش شهابي، «تو هنوز اينجايي»: كتايون پرمر و محمد روحبخش، «درياي تلخ»: فاطمه احمدي، «رورانس»: سوگل رضواني و«گسل» :سهيل اميرشريفي در بخش فيلم كوتاه نمايش داده مي‌شوند.
«بهارستان» خانه ملت به تهيه‌كنندگي و كارگرداني بابك بهداد، «تمام چيزهايي كه جايشان خالي است» به تهيه‌كنندگي و كارگرداني زينب تبريزي، «خانه‌اي براي تو» به تهيه‌كنندگي مهدي شامحمدي و كارگرداني مهدي بخشي‌مقدم، «دلبند» به تهيه‌كنندگي الهه نوبخت و كارگرداني ياسر طالبي و «نت‌هاي مسي يك رويا» به تهيه‌كنندگي مرتضي شعباني و كارگرداني رضا فرهمند فيلم‌هاي مستند جشنواره هستند.
آنچه كه بخواهند مي‌شود
اما در پايان ذكر اين نكته ضروري است كه سياست‌هاي متغير اين رويداد ملي هر سال به نفع يك عده و به ضرر عده‌اي ديگر تمام مي‌شود.
به عنوان نمونه در سال‌هاي دور ملاك حضور فيلمي در جشنواره فيلم فجر عدم نمايش آن در ديگر محافل عمومي و جشنواره‌ها بود. به عبارتي اولين نمايش فيلم بايد در جشنواره فيلم فجر اتفاق مي‌افتاد اما امسال دو فيلم در جشنواره وجود دارد كه پيش‌تر در جشنواره‌ها نمايش داده شدند. فيلم «روزهاي نارنجي» آرش لاهوتي و «بنفشه آفريقايي» مونا زندي هر كدام نمايش‌هاي داخلي و خارجي را تجربه كردند اما با اين حال در جشنواره فجر پذيرفته شدند. امري كه سال‌هاي گذشته در مورد فيلم روح‌الله حجازي خلاف مقررات جشنواره تلقي مي‌شد. گويا قانون عدم نمايش فيلم‌ها در فستيوال‌هاي ديگر در حال حاضر برداشته شده است ولي شايد سال آينده دوباره اين قانون به آيين‌نامه جشنواره اضافه شود.
سال‌هاي گذشته بخش نگاه نو يا حذف مي‌شد يا فيلم‌هاي حاضر در آن تقليل پيدا مي‌كردند و به همين دليل فيلم‌هاي «پاسيو»، «درساژ» نتوانستند به اين رويداد راه پيدا كنند. اما امسال دوباره شاهد اضافه شدن اين بخش در جشنواره هستيم؛ سياست‌هاي متغير و باري به هر جهتي كه شايد از نظر مسوولان و سياست‌گذاران جشنواره به چشم نيايد اما بعضا باعث تغيير مسير كاري فيلمسازان مي‌شود.
بضاعت سينما در سال 98
نكته مهم ديگر اينكه به غير از فيلم‌هايي كه به بخش رقابتي جشنواره فيلم فجر راه پيدا كردند و تعداد انگشت‌شمار فيلم‌هايي با موضوع اجتماعي از جشنواره بيرون ماند، تقريبا فيلمي بحث‌برانگيز خارج از گردونه جشنواره نمانده است. فيلم‌هاي جشنواره امسال نشان‌دهنده همه بضاعت سينماي ايران در ژانرهاي گوناگون است. مضاف بر اينكه فيلم‌هاي زيادي فرم حضور در جشنواره فيلم فجر را پر نكردند به اين جهت كه موضوع كمدي دارند و نيازي به رونمايي در جشنواره فجر و جذب مخاطبان ندارند.
تغيير و تحولات اقتصادي و مالي كشور از يك سو همچنين يكه‌تازي ژانر كمدي در سينماي ايران از سوي ديگر منجر به سقف توليداتي در سينما شده كه نتيجه آن را در جشنواره فيلم فجر امسال مي‌توان ديد.