ادامه از صفحه اول
اراده توكيو؛ آمادگي تهران
توكيو علاقه‌مند است در چارچوب نظام‌هاي بين‌المللي موجود، در قاب اتحاد خودش با كشورهاي غربي و در مضمون تعامل بين‌المللي نقش بازي كند و باعث گشايشي ميان ايران و امريكا شود. اگر كسي از ژاپن بخواهد كه يا طرف ما را بگيرد يا طرف مقابل را و جهان را به سياه و سفيد تقسيم كند، ژاپني‌ها قطعا رانده مي‌شوند و مشخص است كه هرگز همه تخم‌مرغ‌هاي خود را در سبد ما نمي‌گذارند. من شخصا در دوراني كه به عنوان سفير جمهوري اسلامي ايران بين سال‌هاي 1361 تا 1366 مشغول كار بودم، با پدر نخست‌وزير كنوني ژاپن، مستقيما كار كرده‌ام. آبه شيناترو، در آن دوران وزير امور خارجه ژاپن بود كه سياستمداري موفق و سرشناس در اين كشور محسوب مي‌شد. ايشان به خوبي سخن ايران را درك مي‌كرد و آمادگي داشت در چارچوب شناخته شده سياست خارجي ژاپن و در قاب هنجارهاي نظام متحدان غربي‌اش، تلاش مي‌كرد به ايران كمك كند، حتي در آن دوران، در ميانه جنگ تحميلي عراق عليه ايران، ژاپن نه‌تنها در 5 سال دوران سفارت من، نه‌تنها شخص او به تهران آمد و علي‌اكبر ولايتي، وزير خارجه وقت ايران هم چند سفر به توكيو داشت، بلكه ژاپن به‌رغم فشارهاي متحدان غربي‌اش مناسبات تجاري خود را با ايران 3 برابر كرد. بايد توجه داشت كه سفر پيشين آبه شينزو، نخست‌وزير ژاپن به تهران، به دليل كارشكني طرف امريكايي موفق نشد. مقام معظم رهبري هم در گفت‌وگوي خود با نخست‌وزير ژاپن به صورت تلويحي تاكيد كردند كه امريكايي‌ها مشخصا هر بار گامي از سوي ايران برداشته شده است با اقدام منفي و خصم‌آميز واشنگتن مواجه شده است. فراموش نكنيم كه ايران كمك‌هاي بزرگي به مبارزه با تروريسم در منطقه كرده است. در مبارزه با القاعده، حاكميت طالبان بر افغانستان، داعش، جبهه‌النصره و گروه‌هاي تروريستي كه منطقه را با خطر مواجه كرده بودند، اگر نقش سازنده ايران نبود، امكان مبارزه با آنها نبود. اما امريكايي‌ها به قول معروف هر موقع كه خرشان از پل گذشت، از خدمات ايران استفاده كرده‌اند و به تهران پشت كرده‌اند. پيش‌بيني مي‌شود كه در مذاكرات فرداي رييس‌جمهور اسلامي ايران با نخست‌وزير ژاپن هم ترتيبات و توافقاتي از پيش ميان توكيو و واشنگتن تعيين شده باشد. اما اينكه چقدر شخص دونالد ترامپ، رييس‌جمهور امريكا حاضر باشد به اين ترتيبات پايبند بماند، سوالي است كه بايد منتظر ماند و نتيجه آن را ديد. تا جايي كه من اطلاع دارم در سفر خرداد ماه آبه شينزو به تهران، اين شخص دونالد ترامپ بود كه بدعهدي در ترتيبات از پيش تعيين شده ميان توكيو و واشنگتن، ماهيت سفر او را تغيير داد. به هر تقدير آبه شينزو با دستور كاري به تهران آمده بود كه تا جايي كه من شنيده‌ام پيش از پياده شدنش از هواپيما در تماس تلفني تند و گستاخانه‌اي از سوي دونالد ترامپ به هم خورد. شوربختانه، اگر قرار باشد توافقي راهگشا در مورد مسائل چندجانبه ايران با طرف ژاپني انجام شود، ماندگاري اين توافق بر مبناي اراده فردي متولن‌المزاج و فاقد دانش ديپلماسي در كاخ سفيد است. دستاوردي كه ميانجي‌گري ژاپن مي‌تواند بر جاي بگذارد، هم به نفع ايران است، هم به نفع منطقه خاورميانه و هم به منفعت صلح جهاني، اما وابسته به اراده دولت امريكا به عهدسپاري و اجراي تعهداتش خواهد بود. اگر اين‌بار دونالد ترامپ، قواعد بازي را به هم نزند، هم تهران و هم توكيو آمادگي براي پيشرفت در مذاكرات دارند. در روزگاري كه بسياري از دوستان قديمي ما، در هند، ژاپن و كره جنوبي به دليل تحريم‌هاي امريكا مجبور شده‌اند خريد نفت از ايران را قطع كند، ايران به يك راهكار چندجانبه نياز دارد. بي‌ترديد هر كسي مي‌داند كه مشكل خريداري نفت ژاپن يا هندوستان از ايران، ارتباطي با روابط دوجانبه ندارد، بلكه مشكل در جاي ديگري است كه بايد برطرف شود. اميدوارم كه سفر حسن روحاني به ژاپن موثر باشد. آبه شينزو، حسن‌نيت خود را نشان داده است و تا جايي كه من اطلاع دارم، ايران هم آمادگي تعامل دارد. به اعتقاد من اكنون شرايط مساعدتري نسبت به خرداد‌ماه وجود دارد و اگر بار ديگر با كارشكني از سوي طرف‌هاي سوم مواجه نشويم، اين اميد وجود دارد كه مذاكرات توكيو، ثمره خوبي براي ايران داشته باشد.