مناقشه انتخاب

كمتر از يك ماه ديگر به برگزاري چهل و چهارمين جشنواره فيلم فجر به دبيري منوچهر شاهسواري فرصت باقي مانده و براي دومين سال پياپي مديريت اين رويداد بومي، ملي به اين سينماگر شناخته شده سپرده شده است. 

به تازگي درباره اين رويداد و تصميم شاهسواري به صورت غيررسمي نكته‌اي مطرح است كه محل مناقشه شده و آن اينكه او تصميم دارد هيات انتخاب را از جشنواره امسال حذف كند و خود در مقام دبير، مسووليت فيلم‌هاي جشنواره امسال را بر عهده بگيرد.  ما پيش‌تر در گزارشي به سختي‌هايي كه شاهسواري در اين دوره جشنواره با آن روبه‌رو است، اشاره كرده بوديم، از صداي بد برج ميلاد كه هر ساله باعث انتقادات گسترده فيلمسازان و اهالي رسانه مي‌شود تا حضور ساخته‌هاي بي‌كيفيت بعضي فيلمسازان و همچنين فشار ارگان‌ها و نهادها براي گنجاندن فيلم‌هايشان در جشنواره نوشتيم. حالا مسووليت انتخاب فيلم‌هاي بخش مسابقه توسط شخص شاهسواري هم به ديگر مباحث و مسائل جشنواره امسال اضافه مي‌شود. 
حذف هيات انتخاب و طرح چند نكته
اما طرح حذف هيات انتخاب در فضاي رسانه‌اي به‌رغم اينكه هنوز تاييد نشده از سوي منتقدان سينما و اهالي رسانه و سينماگران به محل مناقشه تبديل شده، عده‌اي با نظر و تصميم شاهسواري همسو هستند، اما عده‌اي اين تصميم را نوعي تفكر و عقيده شخصي دبير مي‌دانند كه ممكن است به نفع اهالي سينما نباشد.  البته مخالفت با تصميم دبير چندان بيراه نيست، براي اينكه مهم‌ترين جشنواره سينمايي كشور با قدمت چهل و چهار سال به جاي آنكه امروز به بلوغ و رشد كافي و تثبيت رسيده باشد هر سال با تغيير و تحولات عجيب همراه است، در هر دولتي و با انتخاب هر دبيري در اين چهل و چهار سال شاهد بوديم جشنواره محل آزمون و خطا بوده و با تغييرات مختلف مواجه شده است. حالا هم نگراني و مخالفت درباره تصميم جديد آقاي شاهسواري بر اين اساس است. 
اما به‌طور كلي اين تغيير هم دربرگيرنده معايبي است و هم محاسني دارد كه در ذيل به آن اشاره مي‌شود. 
1-اساسا دبير‌هاي جشنواره‌هاي سينمايي از دل سينما انتخاب مي‌شوند و وقتي دبيري از ميان اهالي سينما انتخاب مي‌شود يعني سينما را مي‌شناسد و با زير و بم آن آشناست، هر چند كمتر شاهد حضور سينماگران در مقام دبيري جشنواره‌هاي جهاني بوده‌ايم، اما نكته قابل توجه اين است كه در بسياري موارد، منتقدان فيلم، در اين رويدادها در جايگاه مديريت هنري جشنواره قرار گرفته‌اند.
 2-جشنواره‌هاي معتبري همچون كن، ونيز، برلين، لوكارنو و... هيات انتخاب خود را داشته، اما تصميم‌گيرنده نهايي انتخاب‌هاي آن رويداد بر عهده دبير است. يعني اگر دبير تشخيص دهد كه فيلمي مناسب جشنواره نيست با وجود راي هيات انتخاب، آن فيلم را از جشنواره حذف مي‌كند و برعكس. 
دوستي تعريف مي‌كرد كه دبير جشنواره ونيز، در دوره‌اي موافق حضور فيلمي در جشنواره‌اش نبوده، اما با صحبت‌هاي هيات انتخاب فيلم به جشنواره راه پيدا كرده است. 
3- درست است كه تصميم نهايي در جشنواره‌هاي بزرگ دنيا بر عهده دبير است، اما بسياري از جشنواره‌ها تيم مشاور دارند و انتخاب فيلم‌ها فقط بر عهده يك نفر نيست، هيات انتخاب در كنار مشاوران با هم فيلم‌ها را انتخاب مي‌كنند و در نهايت دبير مسووليت انتخاب فيلم را برعهده مي‌گيرد. 
4-از آنجايي كه جشنواره فيلم فجر، رويدادي دولتي است، تصميم درباره اين جشنواره نمي‌تواند خارج از نگاه دولت و حاكميت باشد ضمن اينكه با توجه به نگاه و سياست شاهسواري او اصلا اهل هيجان و حاشيه نيست، پس نمي‌توان توقع حضور فيلم‌هايي با موضوعات غيرمتعارف را داشت و نكته بسيار مهم‌تر شرايط سينماي ايران است كه اوضاع مناسبي به لحاظ پرداخت مضامين متفاوت ندارد.
5- يك نگاه هم وجود دارد مبني بر اينكه ممكن است هيات انتخاب از روي حب و بغض براي حضور يا عدم حضور فيلمي در جشنواره توافق كند و از اين رو فيلمي با كيفيت بالا از جشنواره بيرون بماند يا فيلمي بي‌كيفيت به جشنواره راه پيدا كند، اما وقتي انتخاب فيلم بخش مسابقه مستقيم توسط دبير باشد اين حواشي كنار مي‌رود، البته به شرط آنكه دبير خود دچار اين حواشي نشود.
6-ريسك منوچهر شاهسواري در حذف هيات انتخاب، بسيار تصميم بزرگي است، ممكن است جواب دهد و ممكن هم هست جواب ندهد، ولي با اين تغيير او تمام نگاه‌ها را معطوف به تصميمش در جشنواره مي‌كند و توقع‌ها را درباره كيفيت فيلم‌ها بالا مي‌برد.
7- صادقانه اگر بخواهيم بگوييم، همان‌طوري كه گيشه و فروش سينماي ايران به فيلم خوب وابسته است، براي جشنواره فجر هم كيفيت در وهله اول اهميت دارد، چراكه وقتي فيلمي داراي كيفيت مناسب بود، هم منتقدان و هم مردم از آن استقبال مي‌كنند و هم جشنواره رونق خواهد يافت و هم سودش براي سينماي ايران خواهد بود.
وقتي فيلم‌هاي سينماي ايران داراي كيفيت و قصه مناسب نباشند چه حذف هيات انتخاب و چه وجود آن تاثيري نخواهد داشت.
بازتابي از همه سليقه‌ها و ژانر‌ها و سوژه‌ها
ما از محمد حقيقت، منتقد و كارشناس سينماي ايراني ساكن فرانسه كه در جشنواره‌هاي معتبر جهاني زيادي حضور دارد، پرسيديم كه درباره حذف هيات انتخاب از جشنواره فجر چه نظري دارد؟ كه او گفت: براي انتخاب فيلم‌هاي مسابقه يك جشنواره سالانه ملي مثل «فجر» قطعا نياز است كه از افراد كارشناس و با فرهنگ سينمايي با سليقه‌هاي متفاوت دعوت شود تا با تبادل نظر و گفت‌وگو، حاصل كار به نفع تماميت سينماي ايران و هر كارگرداني باشد - در ضمن براي بهتر بارور شدن چنين جشنواره‌اي نياز هست هيچ گونه سانسور و تبعيضي در نظر گرفته نشود - و اين تنها به شكل مشاركت و مشورت افراد صورت مي‌گيرد . همان‌گونه كه همگي مي‌دانيم جشنواره ملي بايد آينه تمام عيار و بازتاب همه سليقه‌ها و ژانر‌ها و سوژه‌ها باشد.  از اين منتقد سينما درباره نمونه‌هاي خارجي چنين موضوعي مي‌پرسيم كه او توضيح داد: نمونه‌ ديگري كه يك نفر تصميم كلي درباره جشنواره‌اي بگيرد را نمي‌شناسم! اما طبيعتا بعد از نظر هيات انتخاب و گفت‌وگو بين آنها، در نهايت مدير جشنواره پاي نامه‌اي را كه فيلم در فستيوال پذيرفته شده، امضا مي‌كند.