تنگه هرمز همچنان در مشت ايران
نهايتا ايران نيز با خط لوله گوره- جاسك وارد اين معادله ژئوپليتيكي شده است. اين خط كه در تيرماه ۱۴۰۰ به بهرهبرداري رسيد، ظرفيت اسمي يك ميليون بشكه در روز دارد؛ اما به دلايلي همچون تكميل نشدن تاسيسات جانبي، ظرفيت آن بهطور كامل فعال نشده است.
ايران؛ ژئوپليتيك قاطع- با وجود تمركز رسانههاي غربي بر خطوط لوله جايگزين عربستان و امارات، واقعيت اين است كه هيچ يك از اين خطوط لوله؛ بدون لحاظ افزايش هزينه لجستيك، توان جبران نقش حياتي تنگ هرمز را ندارد. حتي در سناريوي فعال شدن كامل همه خطوط، همچنان حدود ۱۳ ميليون بشكه نفت خام و بيش از ۵ ميليون بشكه فرآورده نفتي در روز ناگزير بايد از تنگه عبور كنند. اين بدان معناست كه ايران حتي بدون توسل به قدرت نظامي، همچنان در نقطه فشار بازار جهاني انرژي قرار دارد. چنين موقعيتي، به درستي در ادبيات ژئوپليتيك به عنوان قدرت بازدارندگي تعبير ميشود. توان بازدارندگي ايران پابرجاست؛ در هرگونه تنش يا درگيري در منطقه، عبور بيش از دوسوم نفت صادراتي جهان از مجرايي كه در تيررس ايران قرار دارد، قدرت چانهزني و بازدارندگي تهران را تقويت ميكند. موقعيت ژئواستراتژيك ايران در تنگه هرمز، نقشي فراتر از ظرفيت توليد نفت بازي ميكند و به عنوان يك ابزار چانهزني در معادلات و مذاكرات منطقهاي و بينالمللي عمل ميكند. خط گوره-جاسك به مثابه سرمايه راهبردي خاموش؛ چنانچه به ظرفيت عملياتي كامل برسد، ميتواند بخشي از صادرات نفت ايران را مستقل از تنگه انجام دهد و در عين حال برگ ژئوپليتيكي هرمز را نيز حفظ كند.
مزيت استراتژيك منحصربهفرد ايران- با وجود ميلياردها دلار سرمايهگذاري در خطوط لوله جايگزين، تنگه هرمز همچنان گلوگاه اصلي صادرات انرژي جهان است. تنها عربستان و امارات با استفاده از اين خطوط لوله تنگه هرمز را ميتوانند به ميزان محدودي (مجموعا 6/2 ميليون بشكه در روز) دور بزنند. عراق، كويت، بحرين و قطر با حجم كل 7/5 ميليون بشكه در روز هيچ مسيري براي دور زدن تنگه هرمز را ندارند. همچنين هيچ خروجي ديگري براي صادرات روزانه 10 ميليارد فوت مكعب گاز مايع طبيعي (LNG) قطر وجود ندارد. آنچه به ظاهر يك تهديد ژئوپليتيكي براي ايران تلقي ميشود، در عمل يك مزيت استراتژيك منحصربهفرد است. امروز ايران در جايگاهي ايستاده كه بدون آنكه نفت بيشتري توليد كند، معادلات صادرات نفت در خاورميانه را هم در مشت دارد.
در اين ميان نيز در روزهاي گذشته يمن به كشورهاي عربي پيغام داده كه فكر اقدام مستقيم عليه ايران را نكنند وگرنه در صورت هرگونه اشتباه محاسباتي توسط آنها، يمن نيز به نبرد رمضان 1404 هجري- شمسي وارد ميشود و آزادانه تاسيسات حياتي متجاوزان را هدف قرار ميدهد. بهواقع هم تنگه هرمز و هم خطوط لوله انتقال نفت عربستان و امارات تحت توان بازدارندگي ايران قرار دارند.
دكتراي حقوق نفت و گاز