بازسازي اعتماد عمومي
اميرعباس ميرزاخاني
به نظر ميرسد يكي از سختترين روياروييهاي سالهاي اخير عليه ايران، دستكم در مرحله نظامي، جنگ رمضان بود كه با ميانجيگري پاكستان به ايستگاه آتشبس رسيده است. اما پايان آتش به معناي پايان پيامدها نيست؛ آثار جنگ تازه خود را نشان ميدهند و جامعه بايد با نتايج تلخ و شيرين آن روبهرو شود. در چنين شرايطي طبيعي است كه درباره پيروزي يا شكست سخن گفته شود. با اين حال نبايد فراموش كرد كه جنگ، حتي در بهترين روايتهاي آن، پديدهاي تلخ و ويرانگر است. هيچ پيروزياي نميتواند جاي خالي جانهايي را كه از دست رفتهاند، پر كند. اگر روايتها از جنگ به جشن پيروزي تبديل شود، اين خطر وجود دارد كه رنج آسيبديدگان و خانوادههاي داغدار به حاشيه رانده شود. شايد دقيقتر آن باشد كه گفته شود مهمترين دستاورد هر جنگي، پايان يافتن آن است؛ صلحي كه بتواند جايگزين ميدان نبرد شود. آنچه در حافظه تاريخي اين روزها باقي خواهد ماند، پيش از هر چيز ايستادگي مدافعان كشور است؛ نيروهايي كه در شرايطي دشوار و نابرابر، مسووليت دفاع را برعهده داشتند. در كنار آنان، امدادگران، آتشنشانان، كادرهاي خدماتي و كاركنان بخشهاي مختلف دولت نيز نقشي تعيينكننده داشتند تا زندگي روزمره مردم تا حد ممكن از بحران دور بماند. هنرمنداني كه در اين روزها براي ايران خواندند و مردمي كه در اشكال مختلف همبستگي خود را نشان دادند، بخشي از همين روايت جمعياند.
در مقابل، تاريخ نيز قضاوت خود را درباره كساني كه در ميانه بحران، به جاي همدلي با جامعه خود در پي توجيه يا دعوت به فشار و حمله خارجي بودند، ثبت خواهد كرد. تجربههاي تاريخي نشان داده است كه قدرتي كه بر بستر رنج و آسيب به جامعه خود به دست آيد، بيش از آنكه افتخارآميز باشد، لكهاي ماندگار در حافظه عمومي است.با اين همه، شايد مهمترين آزمون پس از هر جنگي نه در ميدان نبرد، بلكه در ميدان جامعه رقم بخورد. اگر جدالهاي سياسي و شكافهاي اجتماعي تشديد شود، همبستگياي كه در روزهاي سخت شكل گرفته بود به سرعت آسيب ميبيند. ترميم اعتماد اجتماعي و كاستن از فاصلهها، اكنون به ضرورتي اساسي تبديل شده است.از همين رو انتظار ميرود نهادهاي تصميمگير، ريشههاي شكافهاي اجتماعي ماههاي گذشته را با دقت بررسي كنند و مسير ترميم را بر مسير انتقام ترجيح دهند. تجربههاي تاريخي نشان دادهاند كه گذشت و مدارا، در بزنگاههاي ملي، ميتواند پايههاي همبستگي را دوباره استوار كند.پايان جنگ اگر با بازسازي اعتماد عمومي و تقويت همدلي همراه شود، ميتواند به نقطه شروعي تازه براي جامعه تبديل شود؛ جايي كه مهمترين پيروزي نه شكست ديگري، بلكه حفظ صلح و انسجام ملي باشد.