آيا ايران در مسير بازگشت به اوج در تله ابرقدرتها ميافتد؟
معماي سيدبندي جام ملتها در سايه جنگ
گروه ورزش
كنفدراسيون فوتبال آسيا (AFC) روز گذشته با اعلام سيدبندي رسمي جام ملتهاي ۲۰۲۷ نقشه راه رقابتها را ترسيم كرد. ايران در حالي در سيد اول قرار گرفته است كه با توجه به تغيير موازنه قدرت در آسيا و ظهور قدرتهاي نوظهور رسيدن به جام قهرماني كه نيم قرن است از چنگ تيم ملي خارج شده به چالشي دشوارتر از هر زمان ديگري تبديل شده است.
تقويم فوتبال آسيا در روزهاي اخير با تغييراتي غيرمنتظره روبهرو شده است. جام ملتهاي فوتبال آسيا ۲۰۲۷ كه قرار است از ۱۷دي تا ۱۶بهمن ۱۴۰۵ در شهرهاي رياض، جده و الخُبر عربستان برگزار شود حالا در هالهاي از ابهام و هيجان قرار دارد. قرار بود مراسم قرعهكشي در تاريخ ۲۲فروردين برگزار شود اما شرايط بحراني و تجاوز نظامي امريكا و اسراييل به خاك ايران و شعلهور شدن منطقه غرب آسيا، كنفدراسيون فوتبال آسيا را بر آن داشت تا اين مراسم حساس را به تاريخ ۱۹ ارديبهشت موكول كند. اين تغيير در زمانبندي نشاندهنده عمق تنشهاي منطقهاي است كه حتي بر برنامههاي ورزشي قاره نيز سايه افكنده است.
با اين حال و در ميان اين آشفتگيهاي سياسي يكي از حياتيترين مراحل رقابتها مشخص شده است؛ سيدبندي. كنفدراسيون آسيا با انتشار ليست سيدها مشخص كرد كه ايران در سيد اول قرار دارد؛ جايگاهي كه در نگاه اول خوشبينانه به نظر ميرسد اما در فوتبال مدرن آسيا سيد اول تنها تضمين ميكند كه شما با تيمهاي ضعيف سيد چهارم ديدار كنيد نه اينكه مسير شما به سوي قهرماني هموار باشد.
كالبدشكافي سيدبندي؛
كجا راحتتر و كجا سختتر؟
براي درك بهتر وضعيت تيم ملي ايران بايد به ساختار گروهبندي نگاهي دقيق انداخت. در سيستم فعلي هر گروه متشكل از يك تيم از هر سيد است. تيمي كه در مسير راحتي قرار ميگيرد تيمي است كه در گروه خود در سيد اول قرار بگيرد و در سيد دوم با تيمهاي ضعيفتر مثل عمان يا سوريه و در سيدهاي سوم و چهارم با تيمهايي مثل ويتنام، تايلند، سنگاپور يا برنده ديدار لبنان-يمن همگروه شود. در چنين گروهبندياي تيم مدعي ميتواند با كمترين فشار از مرحله گروهي عبور كرده و انرژي خود را براي مراحل حذفي ذخيره كند.
گروههاي مرگ يا سخت
اما واقعيت تلخ فوتبال آسيا گروههايي است كه در آن سيد اول با غولهاي سيد دوم برخورد ميكند. اگر ايران در گروهي قرار بگيرد كه در سيد دوم تيمهايي همچون قطر قهرمان دوره قبل يا عراق قرار بگيرند مسير بسيار پرفراز و نشيب خواهد بود، اما سختترين حالت ممكن قرار گرفتن در گروهي است كه در آن همزمان با ابرقدرتهاي سنتي و قدرتهاي نوظهور روبهرو شويم، جايي كه اشتباه كوچك منجر به حذف زودهنگام ميشود.
ايران و نيم قرن انتظار؛ چالش سنتيها و نوظهورها
ايران يكي از ستونهاي اصلي فوتبال آسيا حدود ۵۰ سال است كه نتوانسته جام قهرماني ملتها را به خاك كشورمان بياورد. اين دوران طولاني باعث شده تا تيم ملي نه تنها با خودش بلكه با تغيير ماهيت فوتبال قاره دست و پنجه نرم كند.
اما سيد اول امسال بازتابي دقيق از وضعيت كنوني آسياست. حضور ژاپن، كرهجنوبي و استراليا در كنار ايران نشاندهنده حفظ سلطه ابرقدرتهاي سنتي است. اين تيمها با زيرساختهاي پيشرفته و بازيكناني كه در ليگهاي معتبر اروپا حضور دارند استانداردهاي فوتبال آسيا را تعيين ميكنند، هرچند فوتبال ما زيرساخت ندارد و متكي به استعدادهاست. اما آنچه واقعا معادله را پيچيده كرده حضور عربستان و ازبكستان در اين سيد است. عربستان با سرمايهگذاريهاي كلان و ازبكستان با پيشرفت چشمگير در سيستمهاي آموزشي و فني حالا ديگر نه يك رقيب معمولي، بلكه يك تهديد جدي براي جايگاههاي برتر محسوب ميشوند.
چالش اصلي: از قطر تا تاجيكستان
اگر به سيد دوم نگاه كنيم، حضور قطر به عنوان قدرت مسلط فعلي تهديدي هميشگي است. قهرمان دو دوره اخير اين رقابتها نشان داده كه با مديريت صحيح و بهرهگيري از بازيكنان با تجربه ميتواند هر قدرتي را در آسيا به زانو درآورد. از سوي ديگر تيمهايي در سيدهاي پايينتر مثل تاجيكستان يا ويتنام هم ديگر آن تيمهاي بيخطر گذشته نيستند و آنها با سبك بازي فيزيكي و منسجم ميتوانند در بازيهاي تك حذفي غافلگيركننده باشند، درنهايت قرعهكشي ۱۹ ارديبهشت سرنوشت ايران و ديگر تيمها را رقم خواهد زد. آيا ايران در گروهي قرار ميگيرد كه با تيمهاي ضعيف سيد چهارم راهي براي بازگشت به دوران شكوه خود باز كند؟ يا در تله تقابل با قدرتهايي مثل ژاپن يا قطر دوباره شاهد تكرار تاريخ و دوري از جام قهرماني خواهد بود؟ نبايد فراموش كرد كه باتوجه به اينكه جام ملتها در خاك عربستان برگزار ميشود و تحتتاثير شرايط امنيتي و سياسي قرار دارد تيم ملي ايران نه تنها با ۱۱ بازيكن حريف، بلكه با معادلات پيچيده سياسي و جغرافيايي هم روبهرو خواهد بود.