محمد جعفرپور، مديرعامل شركت مخابرات ايران در گفت‌وگويي تفصيلي به تشريح نقش و جايگاه شركت مخابرات ايران در توسعه زيرساخت‌هاي ارتباطي كشور، روند اجراي پروژه ملي مهاجرت از شبكه مسي به فيبر نوري، چالش‌هاي توسعه ارتباطات ثابت و برنامه‌هاي پيش‌روي اين شركت پرداخت.
لطفا در ابتدا درباره فعاليت‌ها، خدمات و مسووليت‌هاي شركت مخابرات ايران توضيح دهيد.
شركت مخابرات ايران يكي از قديمي‌ترين و بزرگ‌ترين شركت‌هاي كشور است كه بيش از يك قرن سابقه خدمت‌رساني به مردم ايران را در كارنامه خود دارد. فعاليت مخابرات از نخستين خطوط تلفن مسي آغاز شد و در طول دهه‌هاي گذشته شبكه‌اي گسترده و ساختاريافته از ارتباطات ثابت در سراسر كشور ايجاد شد. امروز حدود ۲۷ ميليون مشترك از خدمات شركت مخابرات ايران بهره‌مند هستند كه حدود ۲۵ ميليون مشترك همچنان بر بستر شبكه مسي خدمات دريافت مي‌كنند. به جرات مي‌توان گفت شبكه كابلي كشور يكي از ساختاريافته‌ترين شبكه‌هاي ارتباطي در جهان است و توسعه آن طي سال‌هاي گذشته با روند توسعه اقتصادي كشور پيوند خورده است. همچنين در طول اين سال‌ها فناوري‌هاي مخابراتي نيز دستخوش تحول شده‌اند؛ از سوييچ‌هاي مكانيكي تا آنالوگ و سپس ديجيتال. امروز نيز بخش عمده‌اي از خدمات تلفني كشور بر بستر سوييچ‌هاي ديجيتال ارايه مي‌شود. با توسعه اينترنت، فناوري‌هاي مبتني بر IP و خدمات Voice over IP نيز وارد عرصه شدند و امكان ارايه سرويس‌هاي صوتي بر بستر اينترنت فراهم شد. در همين راستا، شركت مخابرات ايران اجراي پروژه IMS را به عنوان نسل جديد خدمات ارتباطي مبتني بر اينترنت در سال ۱۴۰۵ آغاز كرده است.
مهم‌ترين تحول امروز در حوزه ارتباطات كشور چيست؟
بدون ترديد بزرگ‌ترين تحول ارتباطي كشور، مهاجرت از شبكه مسي به شبكه فيبر نوري است. شركت مخابرات ايران در پنجم آبان ماه ۱۴۰۴ و با حضور رييس‌جمهور محترم، اجراي رسمي پروژه ملي مهاجرت از كابل مسي به فيبر نوري را آغاز كرد. اين پروژه صرفا يك ارتقاي فني نيست، بلكه تحولي بنيادين در زيرساخت ارتباطي كشور محسوب مي‌شود و مي‌تواند كيفيت خدمات ارتباطي را براي دهه‌هاي آينده تضمين كند.
آيا پيش از اين نيز پروژه‌هاي فيبر نوري در كشور اجرا مي‌شد؟
بله. اجراي فيبر نوري براي منازل و كسب‌وكارها از سال ۱۳۹۵ آغاز شد و تا سال ۱۴۰۰ عمدتا توسط شركت مخابرات ايران دنبال مي‌شد. از سال ۱۴۰۰ ساير اپراتورها نيز وارد اين حوزه شدند و دولت تلاش كرد توسعه فيبر نوري را فراگير كند. با وجود اين اقدامات، تا ابتداي دولت چهاردهم مجموع اتصالات فيبر نوري كشور تنها حدود ۴۱۰ هزار اتصال بود. هر چند اين سال‌ها موجب بلوغ صنعت توليد و اجراي فيبر نوري در كشور شد، اما خروجي آن به ميزان مورد انتظار مردم نرسيد.
چه اتفاقي باعث شتاب گرفتن توسعه فيبر نوري شد؟
از ابتداي دولت چهاردهم، دكتر ستار هاشمي، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات، رويكرد جديدي را در حوزه ارتباطات ثابت دنبال كردند. مهم‌ترين اقدام ايشان ايجاد همگرايي ميان وزارت ارتباطات و شركت مخابرات ايران بود. شركت مخابرات ايران بزرگ‌ترين اپراتور ارتباطي كشور است و حدود ۷۵درصد نيروي انساني متخصص اپراتوري كشور در اين مجموعه فعاليت مي‌كنند. علاوه بر خدمات مستقيم به مشتركان، زيرساخت ارتباطات درون‌استاني تمامي اپراتورهاي ثابت و سيار نيز توسط شركت مخابرات ايران تامين مي‌شود. در واقع، مخابرات نه تنها به مشتركان خود خدمات ارايه مي‌دهد، بلكه بستر ارتباطي ساير اپراتورها را نيز فراهم مي‌كند. بيش از ۹۰درصد ارتباطات سازماني، تجاري و دولتي كشور نيز بر بستر شبكه مخابرات ايران ارايه مي‌شود. نتيجه اين همگرايي و حمايت‌ها آن بود كه تعداد اتصالات فيبر نوري كشور از ۴۱۰ هزار اتصال به بيش از يك ميليون و ۶۰۰ هزار اتصال افزايش يافت كه حدود يك ميليون و ۴۷۰ هزار اتصال آن توسط شركت مخابرات ايران ايجاد شده است.
مهم‌ترين چالش‌هاي اجراي اين پروژه چيست؟
پروژه مهاجرت از شبكه مسي به فيبر نوري يك برنامه ملي بسيار بزرگ است. برآوردهاي كارشناسي نشان مي‌دهد اجراي كامل اين پروژه در سطح كشور به حدود ۵ ميليارد دلار سرمايه‌گذاري نياز دارد. در كنار مسائل اقتصادي، برخي رخدادها و شرايط اجرايي نيز بر سرعت پروژه تاثيرگذار بوده‌اند. با اين حال توسعه فيبر نوري يكي از مهم‌ترين سرمايه‌گذاري‌هاي زيرساختي كشور است، زيرا هر ۱۰درصد افزايش ضريب نفوذ ارتباطات ثابت مي‌تواند حدود ۱.۲درصد به توليد ناخالص داخلي كشور اضافه كند.
هدف شركت مخابرات ايران تا پايان دولت چهاردهم چيست؟
ما در آغاز پروژه ملي مهاجرت به فيبر نوري، متعهد شديم تا پايان دولت چهاردهم ۶۰درصد پوشش جمعيتي اين طرح را محقق كنيم. برآورد ما اين است كه در كشور حدود ۲۰ ميليون اتصال بالقوه براي FTTH وجود داشته باشد و هدف‌گذاري ما دستيابي به حدود ۱۰ ميليون اتصال تا پايان دولت است. تمركز اصلي نيز بر مراكز استان‌ها و مناطق پرتراكم جمعيتي خواهد بود.
وضعيت اجراي پروژه در استان‌هاي مختلف چگونه است؟
در بسياري از استان‌ها همكاري بسيار خوبي ميان شهرداري‌ها و شركت مخابرات ايران شكل گرفته و پروژه با سرعت مطلوبي پيش مي‌رود. با اين حال در برخي شهرها و مراكز استان، موانعي در مسير توسعه پروژه وجود دارد. متاسفانه تهران در حال حاضر كمترين ميزان پيشرفت را در ميان مراكز استان‌ها دارد.
چرا تهران در انتهاي جدول توسعه فيبر نوري قرار گرفته است؟
شايد براي بسياري از افراد اين موضوع عجيب باشد، اما به اعتقاد من تهران يكي از محروم‌ترين شهرهاي كشور از نظر كيفيت ارتباطات است. از يك‌سو، تراكم بالاي جمعيت باعث شده شبكه تلفن همراه در ساعات اوج مصرف با محدوديت كيفيت مواجه شود و ازسوي ديگر، بخشي از شبكه مسي نيز فرسوده شده و كيفيت خدمات ADSL در برخي مناطق كاهش يافته است. در حوزه فيبر نوري نيز طي بيش از يك سال گذشته صدور مجوزهاي حفاري با چالش‌هاي جدي مواجه بوده و همين مساله موجب شده پيشرفت پروژه در تهران حدود ۶درصد باشد.
كدام شهر بيشترين پيشرفت را در توسعه فيبر نوري داشته است؟
در ميان مراكز استان‌ها، مشهد يكي از موفق‌ترين نمونه‌ها محسوب مي‌شود و ميزان پيشرفت پروژه در اين شهر از ۵۰درصد عبور كرده است. همكاري مطلوب مديريت شهري در مشهد موجب شده توسعه فيبر نوري با سرعت مناسبي انجام شود. نتايج اين توسعه نه تنها در كيفيت ارتباطات ثابت، بلكه در كيفيت شبكه تلفن همراه نيز براي شهروندان و زائران قابل مشاهده خواهد بود.
مهم‌ترين مزاياي توسعه فيبر نوري براي مردم چيست؟
فيبر نوري اينترنتي پرسرعت، پايدار و مقرون به‌صرفه دراختيار كاربران قرار مي‌دهد. امروز امكان ارايه سرعت‌هايي در حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ مگابيت بر ثانيه به صورت معمول وجود دارد و ظرفيت دستيابي به سرعت يك گيگابيت بر ثانيه نيز فراهم است. علاوه بر اين، توسعه فيبر نوري موجب افزايش كيفيت ارتباطات سيار نيز مي‌شود، زيرا سايت‌هاي تلفن همراه به شبكه فيبر نوري متصل شده و بخشي از ترافيك كاربران نيز از شبكه همراه به شبكه ثابت منتقل مي‌شود.
ارتباطات ثابت در شرايط بحراني چه نقشي ايفا مي‌كند؟
تجربه‌هاي اخير نشان داد ارتباطات ثابت مي‌تواند نقش مهمي در حفظ پايداري خدمات ارتباطي و استمرار فعاليت كسب‌وكارها داشته باشد. بخش عمده مراكز داده، سازمان‌ها، صنايع و كسب‌وكارهاي بزرگ كشور بر بستر ارتباطات ثابت فعاليت مي‌كنند. به همين دليل توسعه فيبر نوري مي‌تواند نقش موثري در افزايش تاب‌آوري زيرساخت‌هاي ارتباطي و اقتصادي كشور داشته باشد.
چشم‌انداز آينده مخابرات ايران و صنعت ICT كشور را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟
بدون ترديد تحريم‌هاي بين‌المللي در سال‌هاي گذشته محدوديت‌هايي را براي صنعت فناوري اطلاعات و ارتباطات كشور ايجاد كرده‌اند، اما با وجود اين محدوديت‌ها، زيرساخت‌هاي ارتباطي كشور در وضعيت قابل قبولي قرار دارند. ظرفيت نيروي انساني متخصص ايراني بسيار بالاست و معتقدم اگر موانع موجود كاهش يابد، كشور مي‌تواند در حوزه‌هاي نويني همچون فيبر نوري، اينترنت اشيا و هوش مصنوعي به دستاوردهاي قابل‌توجهي دست پيدا كند. شركت مخابرات ايران نيز در آينده نزديك خدمات و سرويس‌هاي جديدي را به مردم معرفي خواهد كرد و مسير توسعه ارتباطات كشور را با قدرت ادامه خواهد داد. در پايان لازم مي‌دانم از حمايت‌هاي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات و شخص دكتر ستار هاشمي كه با رويكردي حمايتگرانه در كنار صنعت ارتباطات و شركت مخابرات ايران قرار دارند، قدرداني كنم.