«اعتماد» گزارش ميدهد
تروریسم اقتصادی امریکا
نوشين محجوب| با گذشت دو ماه پس از توافق آتشبس موسوم به «سند اسلامآباد»، نه مسير گفتوگو ميان تهران و واشنگتن هموار شده و نه نشانه روشني از عبور بحران از سطح رويارويي ديده ميشود، دولت ترامپ مدعي آغاز جنگ اقتصادي عليه كشورمان است. رييسجمهوري ايالاتمتحده ادعا كرد كه مرحله تازهاي از فشار عليه ايران با محوريت اقتصاد را دنبال خواهد كرد؛ مسيري كه با تهديد به اعمال تحريمها و محدوديتهاي بيشتر عليه كشورها، شركتها و شبكههايي دنبال ميشود كه با ايران همكاري تجاري و مالي دارند و در كنار آن، حضور نظامي امريكا در آبهاي منطقه نيز تداوم خواهد يافت. در برابر، تهران تاكيد دارد كه تهديدهاي اقتصادي، جايگزين راهحل مبتني بر گفتوگو، احترام متقابل و رفع فشارهاي غيرقانوني نخواهد شد. با اين حال دونالد ترامپ در مواضع ادعايي تازه خود از آغاز آنچه «عمليات اقتصادي خردكننده» عليه ايران خوانده، سخن گفته و آن را Economic D-Day ناميده؛ تعبيري كه در ادبيات امريكايي با هدف القاي آغاز عملياتي بزرگ و تعيينكننده به كار ميرود. در همين راستا وزير خزانهداري و معاون رييسجمهور امريكا نيز از «شديدترين تحريمها» و ورود به «مرحله تازه براي فشار اقتصادي» گفتهاند. همزمان جيدي ونس، معاون رييسجمهور امريكا پنجشنبه مدعي شد واشنگتن وارد «مرحله جديدي» در مواجهه با ايران شده و فشار اقتصادي مستمر را موثرترين ابزار خود ميداند.او مدعي شد: امريكا به توان نظامي متعارف و زيرساختهاي صنعتي ايران آسيب زده و اكنون ميكوشد با فشار اقتصادي، مانع بازسازي توانمنديهايي شود كه واشنگتن آنها را مرتبط با برنامه هستهاي و توليد تسليحات ايران ميخواند.
ايران دور تازه تحريمها را تروريسم اقتصادي خواند- مواضع ادعايي مقامهاي رسمي امريكا در كنار وعده دولت ترامپ براي اعلام تحريمهاي جديد، نشان ميدهد كاخ سفيد پس از بنبست گفتوگوها، در پي انتقال كانون فشار از عمليات نظامي به شبكه تجارت، انرژي و مبادلات مالي ايران است. با اين حال، مقامهاي امريكايي هنوز جزييات اجرايي، فهرست كشورهاي هدف و سازوكار اعمال مجازات عليه طرفهاي ثالث را مشخص نكردهاند. تحليلگران معتقدند همين ابهام، اجراي تهديد فشار فراگير را براي واشنگتن پيچيده ميكند، زيرا تحريم كشورهايي كه به تجارت يا مبادلات مالي با ايران ادامه ميدهند، ميتواند دامنه تنش ميان تهران و واشنگتن را گسترده كند. در مقابل عباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان در واكنش مواضع ادعايي ترامپ را تلاشي براي انحراف افكار عمومي امريكا از بحرانهاي داخلي، ازجمله بدهيهاي سنگين و افزايش هزينههاي بهره، توصيف كرد. او تاكيد كرد: ادامه سياستهاي شكستخورده، شكست بيشتري براي واشنگتن و دشمني بيشتر ايرانيان به همراه خواهد داشت و «تروريسم اقتصادي» امريكا اقتصاد جهاني و حاكميت ملي كشورها را تهديد ميكند. بر پايه اين موضع، تهران ميكوشد پيامدهاي تحريمهاي ثانويه امريكا براي ديگر كشورها و اقتصاد جهاني را نيز برجسته كند.
هرمز در كانون تنشها- در شرايطي كه جنگ اقتصادي امريكا عليه ايران كليد خورده، تنگه هرمز همچنان در مركز اين جدال قرار دارد. مقامهاي امريكايي مدعياند با اتكا به ظرفيت نظامي، انتقال بخشي از نفت و گاز از اين آبراه را ممكن كردهاند؛ اما دادههاي شركت كپلر كه رويترز نيز به آن استناد كرده، نشان ميدهد شمار عبور كشتيها در روز پنجشنبه به هفت فروند كاهش يافت؛ رقمي كه نصف تردد ثبت شده در روز پيش از آن بود. چهار كشتي وارد تنگه و سه كشتي خارج شدند و در ميان آنها نفتكش بسيار بزرگ حامل نفت خام يا كشتي حامل گاز طبيعي مايعشده ديده نشده؛ هر چند يك كشتي بزرگ حامل گازهاي مايع پروپان و بوتان از مسير ايران از تنگه خارج شد. برخي ناظران اين دادهها را نشانه تداوم اختلال و احتياط سنگين در بازار ميدانند و معتقدند ادعاي باز بودن هرمز، لزوما به معناي بازگشت كامل، عادي و كمهزينه جريان كشتيراني و انرژي نيست. در اين فضا، موضوع مسيرهاي جايگزين و خطوط انتقال دورزننده هرمز بيش از گذشته برجسته شده. به باور كارشناسان انرژي، اين گزينهها در ميانمدت ممكن است بخشي از آسيبپذيري صادركنندگان را كاهش دهند، اما در كوتاهمدت نميتوانند جايگزين كامل ظرفيت هرمز شوند؛ زيرا بخش مهمي از زيرساخت صادرات انرژي منطقه و تجارت نفت همچنان به اين شاهراه وابسته است. بر همين اساس، برخي تحليلگران هرمز را محل تلاقي منافع ايران، دولتهاي ساحلي، بازار جهاني نفت و مصرفكنندگان بزرگ انرژي توصيف ميكنند؛ واقعيتي كه هرگونه تصميم يكجانبه درباره آن را پرهزينه ميسازد.
معادلات آشفته غرب آسيا- با افزايش گمانهزنيها درباره آينده رويارويي ايران و امريكا، ناوگروه «جورج واشنگتن» به حوزه عملياتي سنتكام وارد درياي عرب شد. سنتكام مدعي است كه اين ناوگروه در چارچوب ماموريتي از پيش برنامهريزيشده وارد منطقه شده است. با اين حال، برخي تحليلگران زمانبندي استقرار ناو را مهم ميدانند و مدياند كنش امريكا نشان از تداوم حضور و بازدارندگي نظامي واشنگتن است. اين گروه تاكيد دارند كه افزايش توان دريايي، بهتنهايي گرههاي سياسي بحران، ازجمله اختلاف درباره تحريمها، امنيت كشتيراني و چارچوب مذاكره را حل نميكند.