درباره كتاب «كارگردان آماده ميشود» اثر «آن بوگارت»
چگونه از ترسهاي صحنه خلاقيت بسازيم؟
ياشار اقدسي
«كارگردان آماده ميشود: هفت مقاله درباره هنر و تئاتر» نوشته آن بوگارت كه از سوي نشر نيو منتشر شده، موضوع دشواريهاي مواجهه با صحنه را دستمايه قرار ميدهد.
اين كتاب بيش از آنكه اثري براي آموزش كارگرداني باشد، تأملي عميق بر ماهيت آفرينش هنري و دشواريهايي است كه كارگردان در رويارويي با صحنه با آنها روبهرو است.
بوگارت در اين كتاب به سراغ بخشهايي از فرآيند خلق اثر ميرود كه معمولا پشت اصطلاحات فني و قواعد اجرايي پنهان ميمانند. بخشهايي مانند ترس، حافظه، اروتيسم، خشونت، كليشه، شرمندگي و مقاومت. او اين حوزهها را همزمان موانعي جدي و منابعي بالقوه براي توليد انرژي خلاق ميداند و بر اين باور است كه هنر زنده، زماني شكل ميگيرد كه هنرمند از رويارويي با آنچه او را ناآرام، آسيبپذير يا حتي هراسان ميكند، فرار نكند. به همين دليل ميتوان گفت كارگرداني صرفا سازماندهي ميزانسن، هدايت بازيگران يا تصميمگيري درباره فرم نيست، بلكه نوعي رويارويي مداوم با خود، گروه، جامعه و ماده خامِ اثر است. هر يك از هفت مقاله اين كتاب دريچهاي است به سوي يكي از همين روياروييها و نشان ميدهد چگونه ميتوان آنچه را كه در ابتدا مانع آفرينش به نظر ميرسد، به نيرويي براي خلق اثري اصيل تبديل كرد.
اهميت كتاب در نگاه صريح و بيپرده آن به موضوع است. بوگارت از كارگرداني تصويري بيدردسر ارايه نميدهد. او از ترس، ترديد، شكست، مقاومت و شجاعت لازم براي خلق هنري «با حضور» سخن ميگويد. به همين دليل «كارگردان آماده ميشود» را ميتوان هم كتابي درباره كارگرداني، هم جستاري درباره هنرمند و هم نوعي مانيفست براي آفرينش هنري دانست.