«اعتماد» از احتمالات مطرح شده پیرامون پیام امریکا به ایران گزارش مي‌دهد
ترسیم مسیرمذاکره نهایی
حديث روشني
تحولات تازه در خليج‌فارس و درياي سرخ، همزمان با افزايش تحركات نظامي امريكا و تشديد رايزني‌هاي امنيتي ميان كشورهاي منطقه، از شكل‌گيري آرايشي جديد در معادلات امنيتي خاورميانه حكايت دارد. از يك‌سو، واشنگتن در حال تقويت ظرفيت دفاعي متحدان خود در برابر احتمال ازسرگيري عمليات نظامي عليه ايران است و ازسوي ديگر، عربستان در حال بررسي گزينه‌هاي تهاجمي عليه حوثي‌ها در يمن؛ تحولي كه در صورت تحقق مي‌تواند دامنه بحران را از خليج‌فارس به يكي از مهم‌ترين مسيرهاي كشتيراني جهان در درياي سرخ گسترش دهد. در همين چارچوب، ارتش امريكا طي هفته‌هاي اخير دو آتشبار موشكي پاتريوت ديگر را براي حفاظت از تاسيسات نفت و گاز در عربستان‌سعودي و قطر مستقر كرده است. بنابر گزارش ادعايي اكسيوس، اين اقدام با هدف تقويت حفاظت از زيرساخت‌هاي حياتي دو كشور در صورت تصميم دونالد ترامپ، رييس‌جمهور امريكا، براي ازسرگيري عمليات نظامي گسترده عليه ايران انجام شده است. اين تحركات در شرايطي صورت مي‌گيرد كه امريكا همزمان در حال اعزام تجهيزات و نيروهاي بيشتري به منطقه است و احتمال حضور همزمان سه گروه رزمي ناوهاي هواپيمابر اين كشور در خاورميانه مطرح شده است. براساس گزارش‌هاي منتشر شده، گروه رزمي ناو هواپيمابر «تئودور روزولت» و گروه آبي‌خاكي «مكين آيلند» نيز در مسير خاورميانه قرار گرفته‌اند. در صورت تكميل اين جابه‌جايي‌ها، ناوهاي «روزولت»، «جرج اچ. دبليو. بوش» و «جرج واشنگتن» مي‌توانند همزمان در منطقه حضور داشته باشند. گروه مكين آيلند نيز حامل هزاران تفنگدار دريايي است و انتظار مي‌رود تا پايان نوامبر به منطقه برسد. همزمان با تحركات نظامي، مسير ديپلماتيك ميان تهران و واشنگتن نيز با موانع جدي مواجه شده است. اكسيوس در گزارشي مدعي شد كه دولت ترامپ و ايران هر دو مي‌گويند راه‌حل ديپلماتيك براي جنگ را ترجيح مي‌دهند، اما دستيابي به توافق اكنون دشوارتر از گذشته به نظر مي‌رسد. اين رسانه با اشاره به دو دور مذاكرات شكست خورده طي ۱۸ ماه گذشته، تفاهمنامه ژوئن را نيز نمونه‌اي از توافقي دانست كه تنها چند روز پس از شكل‌گيري آن فروپاشيد و به تشديد دوباره تنش‌ها انجاميد. به ادعاي اكسيوس، در صورت ناكامي تلاش كنوني براي ايجاد يك گشايش ديپلماتيك، احتمال آغاز دوباره درگيري‌ها در هفته‌هاي آينده وجود دارد. براساس اين گزارش ادعايي تفاوت نگاه تهران و واشنگتن به زمان‌بندي مذاكرات يكي از عوامل موثر بر بن‌بست موجود عنوان شده است. براساس اين روايت، دونالد ترامپ خواهان دستيابي سريع به توافق است، درحالي كه طرف ايراني مذاكرات را فرآيندي طولاني‌تر مي‌بيند. اكسيوس همچنين به تفاوت در نوع توافق موردنظر دوطرف اشاره كرده و نوشته است ترامپ به دنبال يك توافق بزرگ و داراي دستاورد سياسي است، درحالي كه ايران توافقي محدود و مبتني بر معامله را ترجيح مي‌دهد كه با كمترين سطح علني‌بودن ممكن دنبال شود. در كنار اين اختلافات، بي‌اعتمادي ميان دوطرف نيز همچنان يكي از موانع اصلي مذاكرات است؛ به‌گونه‌اي كه تهران، امريكا را به حمله در جريان مذاكرات متهم مي‌كند و طرف امريكايي نيز ايران را به نقض تفاهمنامه ژوئن متهم كرده است.
نقشه راه مسير نهايي مذاكرات
درحالي كه فضاي رسانه‌اي تحت تاثير لفاظي‌هاي تند دونالد ترامپ قرار دارد، روزنامه صبح نو با انتشار گزارشي به واقعيت‌هاي پشت پرده ديپلماسي اشاره كرد و در اين باره نوشت كانال‌هاي ديپلماتيك حكايت به شكلي محدود فعال است و آخرين تحولات نشان مي‌دهد كه ميانجيگري قطر بار ديگر نقش كليدي ايفا كرده و پيشنهاد جديد امريكا را به ايران ارجاع دادند؛ پيشنهادي كه اگرچه بر شالوده «تفاهم اسلام‌آباد» بنا شده، اما اين‌بار با شرطي كليدي همراه گشته است: «نقشه راه مسير مذاكرات نهايي.»
به نوشته اين روزنامه نكته حائز اهميت در اين ميان، تفاوت بنيادين در نگاه دو طرف به زمان‌بندي ورود به «مذاكرات هسته‌اي» است. امريكايي‌ها تاكيد دارند كه در همان تفاهم اوليه وارد مذاكرات هسته‌اي شوند، درحالي كه در تفاهم اسلام‌آباد، ايران تنها تنگه را بعد از انجام تعهدات امريكا ظرف 30 روز باز مي‌كرد و پس از گذشت ۶۰ روز، وارد ماده ۸ مي‌شد. براساس طرح جديد امريكا، جدول كلي مذاكرات ديده شده است. البته در سمت ايران چگونگي ورود به مذاكرات هسته‌اي و جدول زمان‌بندي به واسطه عدم اعتماد به امريكا مورد قبول قرار نگرفته و بر انجام تعهدات امريكا در مرحله اول تاكيد شده است. البته اين پيشنهاد در تهران در حال بررسي است. در اين بين برخي ميانجي‌ها بر احياي چيزي شبيه «توافق قاهره»، تاكيد دارند كه در آن، زمان‌بندي ورود به مذاكرات نهايي به ويژه ماده ۸ و ۹ با دقت بيشتري تنظيم شود.اين خبر هنوز توسط مقام‌هاي رسمي كشورمان تاييد نشده است.حال فارغ از گمانه‌زني‌ها و ادعاهايي كه هنوز تاييد نشده براساس مدل موردنظر ايران، زنجيره تعهدات بايد ازسوي امريكا آغاز شود؛ يعني ابتدا تعهدات واشنگتن اجرا گردد، سپس ايران وارد مرحله بعد شود و درنهايت، پس از گذشت بازه زماني مشخص (مانند مدل هفت‌روزه)، مذاكرات براي توافق نهايي آغاز شود. از همين رو گمانه‌زني‌ها درباره عقب‌نشيني ايران از بندهاي اسلام‌آباد، واقعيت ندارد و حتي توافق ايران و عمان بر سر مسير جديد عبوري در تنگه هم تاحدودي در مذاكره فعلي پيش رفته است كه نشان‌دهنده پيشرفت در لايه‌هاي زيرين ديپلماسي است. هر چند كه براي رفع تحريم‌ها و آزادسازي پول‌هاي بلوكه شده جدول زماني مشخص شده است اما ۷ شرط اصلي ايران همچنان به عنوان خط قرمزهاي غيرقابل‌مصالحه باقي مانده‌اند و در واقع، سلسله‌مراتب تعهدات به گونه‌اي است كه گام‌هاي نخستين بايد از سوي امريكا برداشته شود تا چرخه توافق تكميل گردد. با اين حال، اين مسير ديپلماتيك با يك مانع بزرگ روبه‌رو است؛ «سياست‌هاي تنش‌زاي نتانياهو». نخست‌وزير اسراييل با استفاده از هر ترفندي در پي آن است تا ترامپ را در بازه پيش از انتخابات رژيم، به سمت تقابل نظامي با ايران سوق دهد. همچنان‌كه طراحي موساد در حادثه پرواز فلاي دوبي، اطلاعات دروغين از يك تاسيسات جديد هسته‌اي . دادن اطلاعات جعلي به دولت انگليس درباره حادثه امنيتي حوالي پايگاه «فرفورد» نمونه‌هايي از طرح‌ريزي رژيم اسراييل براي فريب اروپا و امريكا به منظور آغاز حملات جديد عليه ايران است. در چنين شرايطي مي‌توان گفت امروز توپ در زمين امريكا است.
عربستان در آستانه يك انتخاب پرهزينه
در سوي ديگر عربستان‌سعودي در حال بررسي گزينه‌هايي براي انجام عمليات عليه حوثي‌ها در يمن است. براساس گزارش رويترز به نقل از مقام‌هاي منطقه‌اي و غربي، گزينه‌هاي مورد بررسي رياض از يك عمليات محدود در اطراف باب‌المندب تا حملات همزمان در چند جبهه در استان‌هاي البيضاء، مأرب، تعز و الجوف را شامل مي‌شود. ادعا شده هدف اصلي چنين عملياتي، عقب راندن پيشروي‌هاي اخير حوثي‌ها در امتداد ساحل و بازپس‌گيري مناطقي است كه به كنترل اين گروه درآمده است. اهميت اين تحولات از آن جهت دوچندان است كه باب‌المندب يكي از مهم‌ترين گذرگاه‌هاي دريايي جهان و مسير ارتباطي ميان درياي سرخ، مديترانه و آسياست؛ مسيري كه در شرايط اختلال در تردد از تنگه هرمز، اهميت بيشتري پيدا كرده است. در اين ميان، رياض تلاش كرده از ظرفيت شركاي امنيتي خود نيز بهره بگيرد. مقام‌هاي پاكستاني و منطقه‌اي به رويترز گفته‌اند تركيه و پاكستان كه اخيرا با عربستان توافق دفاعي مشترك امضا كرده‌اند، تجهيزات نظامي دراختيار رياض قرار داده‌اند. همچنين گزارش‌هايي درباره حضور مشاوران نظامي پاكستاني در كنار نيروهاي سعودي منتشر شده است؛ هر چند اسلام‌آباد اعلام كرده تصميمي براي اعزام نيرو به يمن با هدف مشاركت در عمليات رزمي اتخاذ نكرده است. همزمان فرانسه نيز اعلام كرده براي كمك به حفاظت از شهر بندري ينبع در درياي سرخ، نيرو و سامانه‌هاي دفاعي به عربستان اعزام خواهد كرد. در همين حال، تحولات مربوط به يمن محاسبات واشنگتن را نيز تحت تاثير قرار داده است. اكسيوس به نقل از سه مقام امريكايي گزارش داده كه اعضاي ارشد كابينه دونالد ترامپ روز جمعه در نشستي چندساعته و اعلام نشده در كمپ‌ديويد درباره گام‌هاي بعدي در جنگ ايران و همچنين درگيري عربستان‌سعودي با انصارالله در يمن گفت‌وگو كردند. بنابر اين گزارش، رياست اين نشست برعهده جي‌دي ونس، معاون رييس‌جمهور امريكا بود و ماركو روبيو وزير امور خارجه، پيت هگست وزير دفاع، استيو ويتكاف فرستاده كاخ سفيد، جان رتكليف رييس سازمان سيا و ژنرال دن كين رييس ستاد مشترك ارتش امريكا نيز در آن حضور داشتند. به ادعاي منابعي يكي از مقام‌هاي امريكايي درباره اين نشست گفته كه درباره برخي مسائل تصميم‌گيري شده يا دست‌كم بحث‌هاي عميقي صورت گرفته است. با اين حال، جزييات تصميم‌هاي احتمالي منتشر نشده و كاخ سفيد نيز از اظهارنظر درباره اين نشست خودداري كرده است. اكسيوس اين نشست را بسيار غيرمعمول توصيف كرده و نوشته است آخرين نشست مشابه در ژوئن ۲۰۲۵، تنها چند روز پيش از آغاز جنگ اسراييل با ايران، برگزار شده بود. گفتني است رياض از ترامپ خواسته در عمليات برنامه‌ريزي‌شده اين كشور عليه انصارالله مشاركت كند و حملات هوايي عليه مواضع اين گروه انجام دهد. به گزارش اكسيوس، ترامپ تاكنون تمايل چنداني به مشاركت مستقيم در اين عمليات نشان نداده، اما مقام‌هاي امريكايي احتمال تغيير اين موضع را مطرح كرده‌اند.
پاكستان و تلاش براي تنظيم معادلات امنيتي
در همين حال، مواضع پاكستان نيز نشان‌دهنده افزايش اهميت اين كشور در ترتيبات امنيتي منطقه است. محمد اسحاق‌دار، معاون نخست‌وزير و وزير امور خارجه پاكستان، با تاكيد بر اينكه براي عبور از تنگه هرمز نبايد هيچ‌گونه عوارضي دريافت شود، از برگزاري نشست كميته دفاعي، سياسي و راهبردي در رياض براساس توافق مكه خبر داده است. اسحاق‌دار همچنين اعلام كرده بيش از شش كشور خواهان پيوستن به توافق دفاعي مكه هستند، اما تا زمان اجراي كامل اين پيمان، درباره درخواست‌هاي جديد تصميم‌گيري نخواهد شد. اين موضع در شرايطي مطرح مي‌شود كه پاكستان در تحولات امنيتي پيرامون عربستان نيز درگير همكاري‌هاي دفاعي است و نقش اين بازيگر در ترتيبات جديد منطقه‌اي در حال پررنگ‌تر شدن است.
عراق؛ نگراني از سرايت بحران
در عراق نيز نگراني از پيامدهاي تداوم درگيري ايران و امريكا همچنان مطرح است. فواد حسين، وزير خارجه عراق، با تاكيد بر اينكه مناقشه ميان تهران و واشنگتن بايد از مسير ديپلماسي حل شود، اعلام كرده بغداد آماده است در صورت درخواست دوطرف، ميان آنها ميانجيگري كند. وزير خارجه عراق همچنين هشدار داده كه تداوم درگيري مي‌تواند صادرات نفت اين كشور را با مشكل مواجه كند؛ موضوعي كه باتوجه به وابستگي اقتصاد عراق به درآمدهاي نفتي، براي بغداد اهميت ويژه‌اي دارد. او همچنين تاكيد كرده عراق نمي‌خواهد بخشي از هيچ جنگ منطقه‌اي باشد و دولت اين كشور در حال گفت‌وگو با گروه‌هاي مقاومت اين كشور براي جلوگيري از كشيده شدن آنها به يك درگيري جديد است.
فشار همزمان بر هرمز و باب‌المندب
آنچه در مجموعه اين تحولات بيش از همه جلب‌توجه مي‌كند، همزماني افزايش حساسيت امنيتي در دو گذرگاه راهبردي منطقه، يعني هرمز و باب‌المندب، است. در همين راستا برخي ناظران مدعي‌اند درحالي كه وضعيت تنگه هرمز همچنان بر بازار انرژي و محاسبات كشورهاي منطقه سايه انداخته، احتمال عمليات عربستان عليه حوثي‌ها مي‌تواند بار ديگر باب‌المندب را به كانون اصلي درگيري‌هاي منطقه‌اي تبديل كند. از اين منظر، افزايش حضور نظامي امريكا در كشورهاي عربي خليج‌فارس، تقويت همكاري‌هاي دفاعي عربستان با پاكستان و تركيه و بررسي گزينه نظامي عليه حوثي‌ها را نمي‌توان صرفا تحولات جداگانه تلقي كرد. تحولاتي كه نشان مي‌دهد كشورهاي منطقه در حال بازتنظيم ترتيبات امنيتي خود در شرايطي هستند كه مسيرهاي انرژي و كشتيراني بيش از گذشته درمعرض پيامدهاي مستقيم تنش‌هاي منطقه‌اي قرار گرفته‌اند. در همين حال، بن‌بست موجود در مسير ديپلماتيك تهران و واشنگتن و مواضع تازه دونالد ترامپ نيز بر ابهام درباره مرحله بعدي بحران افزوده است. رييس‌جمهور امريكا در روزهاي اخير از امكان پايان جنگ ايران از طريق توافق يا اقدام نظامي سخن گفته و در اظهاراتي ديگر مدعي شده كه اقداماتي كه ايران حاضر به انجام آنهاست، براي او كافي نيست. ترامپ همچنين مجددا طي اظهاراتي مدعي شد در حال بررسي ازسرگيري عمليات نظامي گسترده عليه ايران پس از انتخابات ميان‌دوره‌اي است. رييس‌جمهور امريكا عصر جمعه، همزمان با حضور مشاورانش در كمپ‌ديويد، در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره گام بعدي واشنگتن درقبال ايران گفت: خواهيد ديد. اوضاع خيلي خوب پيش مي‌رود! گفتني است او پيش‌تر نيز درباره جنگ ايران گفته بود اين درگيري «خيلي زود» پايان خواهد يافت؛ چه از طريق توافق و چه از طريق اقدام نظامي. در عين حال مسعود پزشكيان، رييس‌جمهور كشورمان، روز پنجشنبه از ادامه گفت‌وگو با امريكا دفاع كرد و گفت كه ايران از گفت‌وگو فرار نكرده و نخواهد كرد. او با اشاره به حملات امريكا عليه ايران تاكيد كرد واشنگتن بايد اين تصور را كنار بگذارد كه مي‌تواند با اقدامات نظامي ايران را وادار به پذيرش خواسته‌هاي خود كند. در همين حال، يك دانشيار روابط بين‌الملل در مدرسه دولتي و خدمات عمومي بوش در دانشگاه تگزاس A&M، در مقاله‌اي در نشريه فارن افرز، مدعي شده كه ايران درقبال امريكا راهبردي مبتني بر تشديد تنش و تهاجم مستمر را دنبال مي‌كند. او همچنين مدعي شده است كه ايران خواهان خروج تمامي نيروهاي امريكايي از منطقه است و براي تحقق اين هدف آمادگي دارد به وضعيت جنگي ادامه دهد. در هر حال تحولات هفته‌هاي اخير تصويري از منطقه‌اي ارايه مي‌دهد كه در آن همزمان با تلاش برخي بازيگران براي جلوگيري از گسترش جنگ، ظرفيت‌هاي نظامي و امنيتي نيز در حال افزايش است. از هرمز تا باب‌المندب، امنيت انرژي و كشتيراني به يكي از مهم‌ترين متغيرهاي تعيين‌كننده در معادلات منطقه تبديل شده و هرگونه تحول در يكي از اين دو مسير مي‌تواند پيامدهايي فراتر از جغرافياي مستقيم درگيري داشته باشد.