گزارش «اعتماد» از علل سوانح رانندگی و فوت بیش از ۳۰۰ نفر در پنج ماهه امسال در پایتخت
توجه نکردن به جلو علت ۶۸ درصد تصادفات
گروه حوادث
فشار اقتصادی، مشکلات خانوادگی، اضطراب شغلی و تنش‌های روزمره می‌توانند آستانه تحمل افراد را پایین بیاورند. رانندگی در چنین شرایطی گاهی به موقعیتی تبدیل می‌شود که فرد خشم انباشته خود را در آن تخلیه می‌کند. بوق ممتد، سبقت خطرناک، راه ندادن یا یک برخورد جزيی ممکن است به محرکی برای بروز این خشم تبدیل شود. بعضی رانندگان تصور می‌کنند حق تقدم، فضای حرکت و حتی زمان دیگران باید در اختیار آنها باشد. وقتی راننده تصور کند احتمال شناسایی و جریمه شدن پایین است، ممکن است تخلف را کم‌هزینه بداند. اگر برخورد با تخلفاتی مانند حرکات خطرناک، سبقت غیرمجاز یا رانندگی تهاجمی جدی و مستمر نباشد، قانون به تنهایی نمی‌تواند رفتار رانندگان را اصلاح کند. رفتار رانندگی در خلأ شکل نمی‌گیرد. فردی که در خانواده، محیط کار یا فضای عمومی مرتب شاهد پرخاشگری و بی‌اعتنایی به حقوق دیگران است، ممکن است همین الگو را پشت فرمان نیز تکرار کند. وقتی قانون‌شکنی به رفتاری عادی تبدیل شود، رعایت قانون حتی ممکن است از سوی برخی افراد نشانه ضعف تلقی شود. ترافیک طولانی، معطلی در مسیر و نگرانی از دیر رسیدن، احساس درماندگی و کلافگی ایجاد می‌کند. در چنین شرایطی، برخی رانندگان برای جبران زمان ازدست رفته، سرعت می‌گیرند، مدام تغییر مسیر می‌دهند یا با دیگران درگیر می‌شوند.
پژوهش‌های حوزه روانشناسی ترافیک نیز ازدحام و فشار زمانی را از عوامل تشدید کننده رانندگی پرخاشگرانه می‌دانند. یکی از نکات مهم درباره خشونت رانندگی این است که گاهی راننده به جای عبور از یک اختلاف، تصمیم می‌گیرد به راننده مقابل درس بدهد یا او را تنبیه کند. تعقیب خودروی دیگر، ترمز ناگهانی برای ترساندن راننده پشت‌سر، بستن راه و حتی پیاده شدن برای درگیری، نمونه‌هایی از این رفتارند. در این وضعیت، هدف دیگر رسیدن به مقصد نیست؛ فرد می‌خواهد برنده مشاجره باشد. خودرو برای برخی افراد به فضایی تبدیل می‌شود که در آن احساس قدرت بیشتری می‌کنند و تصور می‌کنند می‌توانند بدون پیامد جدی، خشم خود را بروز دهند. فاصله فیزیکی میان رانندگان و ناشناس بودن نسبی آنها ممکن است از شدت ملاحظه اجتماعی کم کند و رفتارهایی را رقم بزند که فرد در برخورد رودررو کمتر مرتکب می‌شود. آموزش رانندگی اگر عمدتا بر مهارت‌های فنی، قوانین و قبولی در آزمون متمرکز باشد، ممکن است برای پرورش راننده کافی نباشد. راننده علاوه بر دانستن قوانین باید مدیریت خشم، رعایت حقوق دیگران، حفظ فاصله ایمن و نحوه واکنش به اشتباه دیگران را هم بیاموزد.
نبود فضای کافی برای حرکت خودروها، نقاط حادثه‌خیز، خط‌کشی نامناسب، کمبود مسیرهای ایمن و تداخل حرکت خودروها با عابران و موتورسیکلت‌ها می‌توانند احتمال تنش و تصادف را افزایش دهند. البته مشکلات زیرساختی به تنهایی خشونت را توضیح نمی‌دهند، اما ممکن است شرایط بروز آن را تشدید کنند. سازمان جهانی بهداشت نیز بر نقش طراحی ایمن راه‌ها، مدیریت سرعت و اجرای موثر قوانین تاکید دارد. وقتی راننده می‌بیند دیگران چراغ قرمز را نادیده می‌گیرند، در صف حرکت از مسیر غیرمجاز جلو می‌زنند یا با بوق و تهدید حق خود را می‌گیرند، ممکن است به این نتیجه برسد که رعایت قانون نه تنها سودی ندارد، بلکه باعث عقب ماندن او می‌شود. در چنین فضایی، تخلف فردی به یک الگوی جمعی تبدیل می‌شود و رفتار قانون‌مدارانه دشوارتر به نظر می‌رسد و در نهایت این تخلفات منجر به تصادف و حتی جان باختن برخی شهروندان می‌شود. «اعتماد» در این گزارش به مهم‌ترین علل و عوامل سوانح رانندگی پرداخته است.
مهم ترین علت تصادفات رانندگان و رفتارشان است
ابوالفضل موسوی‌پور، رییس پلیس راهور تهران بزرگ در مورد آمار جانباختگان تصادفات پنج ماه اول سال جاری اعلام کرده است: «در پنج ماهه امسال ۳۰۵ نفر بر اثر تصادف جان باخته‌اند که علت بیش از ۳۵ درصد تصادفات ناشی از عدم توجه به جلو و عدم تمرکز راننده بوده است. اگرچه ما نسبت به سال قبل در پنج ماهه اول سال، ۱۷درصد با کاهش فوتی تصادفات روبه‌رو بوده‌ایم و ۶۱ نفر کمتر در تصادف کشته شده‌اند، اما این برای ما و برای پایتخت خوب نیست. حتی یک نفر کشته هم برای ما خیلی زیادی است و عوامل زیادی دست به دست هم می‌دهند تا این تصادف شکل بگیرد. بر اساس آمار، بیش از ۳۵ درصد تصادفات به خاطر عدم توجه به جلو رخ می‌دهد که راننده تمرکز در رانندگی ندارد. این عدم تمرکز می‌تواند ناشی از خواب آلودگی، استفاده از موبایل و صحبت با فرد کنار دستی باشد. همچنین برخی رانندگان در افکار خودشان غرق می‌شوند و به مسائل مختلفی مثل بدهکاری‌ها و مشکلات فکر می‌کنند و اصلا متوجه رانندگی نیستند. برخی رانندگان متوجه نیستند این وسیله نقلیه و این ارابه مرگ که دارد به حرکت در می‌آید و این غول آهنی که در معابر حرکت می‌کند، در حال حرکت است و متوقف نمی‌شود و نمی‌داند که راننده به چه چیزی فکر می‌کند. راننده پای خود را روی گاز می‌گذارد، اما فکر و تمرکزش جای دیگری است و این مساله باعث می‌شود به موقع جلو را نبیند و به موقع عکس‌العمل نشان ندهد و تصادف رخ دهد و در نتیجه این عدم تمرکزها در رانندگی منجر به تصادفات مختلفی می‌شود که ممکن است راننده خودرو با خودروی دیگر، عابر پیاده، موتورسیکلت و یا حتی به جداول برخورد کند و فاجعه به بار بیاورد. متاسفانه شاهد هستیم که عده‌ای از رانندگان در مسیر خود در حال حرکت هستند و قوانین را رعایت می‌کنند، اما به یک باره راننده متخلف دیگری از لاین مخالف با این افراد برخورد می‌کند و باعث مرگشان می‌شود که این مساله بسیار دردآور است. هر تصادف خسارتی نیز امروزه حداقل چند میلیون خسارت به همراه دارد و فرد باید از زندگی و کارش بزند تا وسیله نقلیه را درست کند. اگر تصادف جرحی باشد نیز ممکن است فرد دست و پایش بشکند و چند ماه از کار و زندگی بیفتد که همه این موارد از بی احتیاطی نشات می‌گیرد. اگر بخواهیم تصادفات را مهار کنیم، می‌گوییم انسان، راه و وسیله نقلیه نقش دارند، اما نقش انسان از همه مهم‌تر است، زیرا علاوه بر رانندگی، همین انسان‌ها هستند که راه‌ها و وسایل نقلیه را می‌سازند و اگر این انسان‌ها مسوولیت اجتماعی خود را رعایت کنند تصادفی رخ نمی دهد. مهم ترین علت تصادفات، رانندگان و رفتارشان است و بقیه موارد مثل نقص راه یا نقص فنی علت‌های بعدی هستند.»
موتورسیکلت‌سواران با ۴۹درصد بیشترین سهم متوفیان تصادفات را دارند
ريیس پلیس راهور تهران بزرگ در ادامه به آمار جانباختگان ناشی از تصادفات در سال گذشته و مقایسه آن با امسال اشاره و عنوان کرده است: «در نیمه نخست سال ۱۴۰۴، مجموعا ۳۶۵ نفر در تصادفات جان باختند که از این تعداد ۱۴۰ نفر عابر پیاده، ۱۷۲ نفر موتورسیکلت‌سوار، ۲۵ نفر ترک‌نشین موتورسیکلت، ۱۷ نفر سرنشین خودرو و ۵۳ نفر راننده خودرو بودند. این آمار در نیمه نخست سال جاری به ۳۰۴ نفر کاهش یافت که شامل ۱۰۹ عابر پیاده، ۱۴۸ موتورسیکلت‌سوار، ۲۷ ترک‌نشین موتورسیکلت، ۲۱ سرنشین خودرو و ۴۷ راننده خودرو بود. همانند سال گذشته، موتورسیکلت‌سواران با ۴۹ درصد، بیشترین سهم متوفیان تصادفات را به خود اختصاص داده‌اند. عامل اصلی فوت آنان، ضربه مستقیم به سر به دلیل عدم استفاده از کلاه ایمنی است. ۳۵ درصد تصادفات نیز به علت عدم توجه به جلو و ۳۳ درصد به دلیل عدم توانایی در کنترل وسیله نقلیه رخ می‌دهد؛ یعنی در مجموع ۶۸ درصد تصادفات ناشی از این دو عامل است که بیشترین دلیل در تخلف عدم توجه به جلو، استفاده از تلفن همراه حین رانندگی است. عدم کنترل وسیله نقلیه نیز ناشی از تخطی از سرعت مطمئنه است؛ تخلفی که باعث می‌شود راننده نتواند به موقع وسیله نقلیه را کنترل کند. همچنین مهر‌ماه ۱۴۰۵ نسبت به مهر ماه ۱۴۰۴ شاهد کاهش ۱۲ درصدی ترافیک بودیم. در سال ۱۴۰۴، ۲۲۳۰ دستگاه خودرو توسط جرثقیل به پارکینگ منتقل و ۲۹۰۰ دستگاه توسط مالک جابه‌جا شد که در مجموع ۵۱۳۰ دستگاه خودروی فرسوده رها شده جمع‌آوری شد. در سال ۱۴۰۵ این طرح از مرداد‌ماه آغاز شد و تا‌کنون ۱۵۶ دستگاه خودرو توسط جرثقیل به پارکینگ منتقل و ۲۸۵ دستگاه توسط مالک جابه‌جا شده است؛ در مجموع ۴۴۱ دستگاه خودروی رها شده جمع‌آوری شد. اعمال قانون خودروهای دودزا تا‌کنون ۱۸ هزار فقره، ابطال معاینه فنی ۱۳۰ فقره، اعمال قانون تخلفات شبانه ۶۳۰ هزار فقره و اعمال قانون چراغ زنون ۱۲ هزار فقره بوده که طرح اخیر یک هفته است آغاز شده و ادامه خواهد داشت.»
موسوی‌پور همچنین گفته است: «صحبت کردن با تلفن همراه حین رانندگی، خستگی و خواب‌آلودگی، خوردن و آشامیدن هنگام رانندگی و مواردی از این دست، باعث حواس‌پرتی راننده و در نتیجه عدم توجه به جلو می‌شود که خود زمینه‌ساز تصادفات و حوادث ناگوار است. با این حال تخلف صحبت با تلفن همراه حین رانندگی علاوه بر جریمه ، ثبت نمره منفی در سوابق گواهینامه را نیز در پی دارد. بر اساس ماده ۷ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، استفاده از تلفن همراه یا وسایل ارتباطی مشابه در حین رانندگی در سرعت بالای ۶۰ کیلومتر بر ساعت، برای خودروی شخصی ۳ نمره منفی و برای خودروی عمومی ۵نمره منفی به همراه دارد. این نمرات منفی در صورت تکرار می‌تواند به ضبط گواهینامه و حتی ابطال آن منجر شود و رانندگان باید بدانند که بی‌توجهی به جلو تنها یک اشتباه لحظه‌ای نیست، بلکه پیامدی است که می‌تواند جان راننده و دیگر شهروندان را به خطر بیندازد. رانندگی با تمرکز کامل، ساده‌ترین و موثرترین راه برای پیشگیری از تصادفات است. پیش از روشن کردن خودرو، تلفن همراه را کنار بگذارید، از رانندگی در حالت خستگی پرهیز کنید و خوردن و آشامیدن را به توقف‌های ایمن موکول کنید. هر بار که پشت فرمان می‌نشینید، جان خود، سرنشینان خودروی خود و دیگران را در دست دارید.»