از فرانسه تا اسپانيا؛ موج نارضايتي درخيابان‌هاي قاره سبز
اعتراض اروپا را فرا گرفت
همان‌طور كه جرقه بهار عربي در تونس زده شد و كمي بعد پس‌لرزه‌هايش بخش بزرگي از جهان عرب را لرزاند، اين‌بار موج تازه اعتراضات نه تنها فرانسه بلكه ديگر كشورهاي قاره سبز را را دربر گرفته است. وقتي دانش‌آموزان فرانسوي در اعتراض به وضعيت مدارس و كمبود معلم به خيابان آمدند، شهروندان اسپانيايي نيز به دليل افزايش سرسام‌آور اجاره‌بها و مردمان پرتغال و ايتاليا با هدف تحقق مطالبات اقتصادي و اجتماعي‌شان برخاسته و روياروي دولت‌هايشان ايستادند؛ رخدادهايي دومينوار كه ناظران را به ياد بهار عربي انداخته؛ اعتراض‌هايي كه زماني جهان عرب را لرزاند و امروز مهمان ناخوانده كشورهاي اروپايي شده است. به نوشته آلبريت روزن، تحليلگر و جامعه‌شناس فرانسوي اگرچه اين اعتراض‌ها در هر كشور اروپايي دلايل و محرك‌هاي خاص خود را دارد، اما افزايش هزينه‌هاي زندگي، دشواري دسترسي به مسكن، ضعف خدمات عمومي و بي‌اعتمادي به ساختارهاي سياسي در شكل‌گيري آنها نقشي محوري ايفا مي‌كند.
مردم كشورهاي مختلف اروپا، ازجمله اسپانيا، فرانسه و پرتغال، در اعتراض به وضعيت مدارس و بحران گسترده‌تر ناشي از هزينه‌هاي زندگي به خيابان‌ها آمده‌اند. در فرانسه، دانش‌آموزان دبيرستاني عمدتا هدايت اعتراض‌ها را برعهده داشته‌اند؛ اعتراض‌هايي كه در مواردي به درگيري‌هاي خشونت‌آميز با پليس انجاميده است. معترضان به ساعات طولاني حضور در مدرسه، كمبود معلم، فرسودگي كلاس‌هاي درس و ابهام در نظام پذيرش دانشگاه‌ها معترض هستند. بالاخص آنكه بخشي از دانش‌آموزان به طور معمول به‌دليل پر نشدن جاي خالي معلمان، ماه‌ها از آموزش محروم مي‌مانند. گروه‌هاي ديگري از معترضان نيز به راهپيمايي‌هاي دانش‌آموزي پيوسته‌اند تا نارضايتي خود را از افزايش هزينه‌هاي زندگي، از جمله بالا رفتن قيمت سوخت پس از بمباران‌هاي امريكا كه عملا به بسته شدن تنگه هرمز انجاميد، ابراز كنند. در همين راستا و آن‌گونه كه نشريه گاردين و لوموند فرانسه نوشتند، كنفدراسيون عمومي كار فرانسه (CGT)؛ يكي از بزرگ‌ترين اتحاديه‌هاي كارگري اين كشور، از اعتراض‌ها حمايت كرده و خواستار كاهش قيمت‌ها، افزايش مستمري بازنشستگان و بهبود دستمزدها شده است. اين در حالي است كه به باور ناظران امانوئل مكرون، رييس‌جمهوري فرانسه، پس از دو دوره رياست‌جمهوري به پايان دوران حضورش در كاخ اليزه نزديك مي‌شود. در آن سوي رشته‌كوه پيرنه، در اسپانيا، فعالان دانشجويي و كارگري در اعتراض به قيمت مسكن به خيابان‌ها آمدند. جرقه اين اعتراض‌ها را اخراج زني ۸۷ ساله از خانه‌اش زد؛ اتفاقي كه پس از آن رخ داد كه صندوق سرمايه‌گذاري، اجاره‌بهاي او را ۲۳۰درصد افزايش داد. ماريا دل كارمن آباسكال دو هفته پس از بستري شدن در بيمارستان درگذشت. پس از آن بود كه معترضان خشمگين خواستار كاهش اجاره‌بها، توقف تخليه خانه‌ها توسط مستاجران و ممنوعيت خريد املاك توسط صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري شده‌اند. روز شنبه، در آن سوي مرز شبه‌جزيره ايبري و در پرتغال نيز صدها نفر با مطالباتي مشابه در مركز ليسبون تجمع كردند. براساس داده‌هاي رسمي، قيمت مسكن در پرتغال بين سال‌هاي ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ ميلادي ۱۲۴درصد افزايش يافته؛ يعني تقريبا دو برابر ميانگين رشد قيمت مسكن در اتحاديه اروپا. در مقابل فشار ناشي از هزينه‌هاي خانوار نيز محور اصلي راهپيمايي‌ها در ميلان ايتاليا بود. اين راهپيمايي كه در ابتدا به شكلي مسالمت‌آميز برگزار شد، به خشونت كشيده شد. معترضان نقاب‌دار به سوي نيروهاي پليس ضدشورش سنگ، قطعات سنگ‌فرش و اشياي ديگر پرتاب كردند و موانعي را كه با استفاده از ميزهاي كافه‌ها ساخته شده بود، به آتش كشيدند. در آلباني نيز اعتراض‌ها عليه ادي راما، نخست‌وزير اين كشور، روز يكشنبه وارد ششمين روز خود شد. معترضان از آنچه فساد، كمبود فرصت‌هاي شغلي و ضعف استانداردهاي آموزشي مي‌دانند، ناراضي‌اند.
دولت فرانسه اعلام كرده كه براي مقابله با كمبود نيروي آموزشي، سه هزار معلم جايگزين ديگر به كار خواهد گرفت و دانش‌آموزان را نيز در تصميم‌گيري‌هاي مربوط به مدارس مشاركت خواهد داد. دولت همچنين برنامه افزايش برخي از هزينه‌هاي ثبت‌نام دانشگاه‌ها را كه قرار بود در بودجه سال آينده اعلام شود، كنار گذاشته است. اعتراض‌هاي مربوط به سوخت در اواسط سپتامبر نيز كاخ اليزه را واداشت اعلام كند كه يارانه‌هاي بنزين براي برخي صنايع افزايش خواهد يافت. در اسپانيا، پدرو سانچز، نخست‌وزير سوسياليست، تلاش كرد قانوني اضطراري در حوزه مسكن به تصويب برساند تا از مستاجران در بازار اجاره حمايت كند. اما مخالفت احزاب راست‌گرا و راست افراطي در كنگره، اين تلاش را ناكام گذاشت و سانچز را به اعلام برگزاري انتخابات زودهنگام در ۲۹ نوامبر سوق داد. او در توضيح اين تصميم گفت براي تصويب اصلاحات جديد به «اكثريت مترقي گسترده‌تري» نياز دارد. مكرون شامگاه يكشنبه، پس از برگزاري نشست اضطراري با وزيران ارشد دولت، در يك سخنراني تلويزيوني موضع خود را اعلام كرد و به كاستي‌هاي موجود اذعان داشت. هرچند ناظران با اشاره به بسته شدن ورودي هرم موزه لوور پاريس توسط ده‌ها تن از دانشجويان «مدرسه لوور» و با همراهي دانشجويان هنرهاي زيبا به تسليم شدن كابينه مكرون در برابر معترضان اذعان كردند. به نوشته لوموند معترضان با نصب دست‌نوشته‌هايي بر در و ديوار موزه، با كنايه اعلام كردند: «ما به خود مي‌باليم كه بزرگ‌ترين موزه جهان را مسدود كرده‌ايم.» آنها هدف از اين اقدام را ابراز همبستگي با جنبش اعتراضي دانش‌آموزي و محكوم كردن «سركوب پليس» عنوان كردند.در آن سو مواضع لوران نونز، وزير كشور فرانسه نيز نشان مي‌دهد كه دولت ظاهرا قصد ندارد امتيازهاي بيشتري بدهد. او معترضان را «چپ افراطي» و «مجرماني را كه در سراسر فرانسه به غارت و تخريب ساختمان‌ها پرداختند» مسوول خشونت‌ها دانسته است. در اسپانيا شرايط به گونه‌اي ديگر است و احتمال دارد اعتراض‌ها پيش از انتخابات پايان يابند؛ مشروط بر آنكه دولت بتواند دست‌كم بخشي از مصوبات مربوط به مسكن را در شوراي دايمي كنگره تصويب كند. از طرفي ديگر هم حزب سوسياليست سانچز و هم حزب محافظه‌كار مردم وعده داده‌اند در صورت پيروزي در انتخابات ماه آينده، ساخت‌وساز مسكن را افزايش دهند و توجه بيشتري به مساله مسكن نشان دهند.