«اعتماد» در گفت‌وگو با رحمن قهرمانپور بررسي مي‌كند
سایه جنگ بر انتخابات
در آستانه انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا و انتخابات پارلماني اسراييل، پرونده ايران بار ديگر به يكي از محورهاي اصلي محاسبات سياسي و امنيتي واشنگتن و تل‌آويو تبديل شده؛ فضايي كه در آن، تهديدهاي نظامي عليه تهران با گمانه‌زني‌ها درباره احتمال حمله‌اي تازه و تلاش براي بهره‌برداري انتخاباتي از موضوع امنيت درهم آميخته است. با اين حال برخي ناظران بر اين باورند در مقطع كنوني آغاز جنگي كه امكان پايان دادن به آن پيش از برگزاري انتخابات وجود داشته باشد، با موانع جدي روبه‌رو است. در همين چارچوب و همزمان با سفر وزير خارجه روسيه به تهران و احتمال نقش‌آفريني مسكو در اختلافات هسته‌اي، بار ديگر اين پرسش را مطرح كرده كه آيا تحركات ديپلماتيك مي‌تواند راهي براي مهار تنش‌ها ميان تهران و واشنگتن باز كند يا خير. در همين راستا روزنامه اعتماد با رحمن قهرمانپور، كارشناس مسائل بين‌الملل گفت‌وگو كرده تا ابعاد تحولات پيش رو و سناريوهاي حاكم را بررسي كند.
عمليات نظامي يا جنگ رواني
رحمن قهرمانپور، پژوهشگر ارشد روابط بين‌الملل در پاسخ به پرسش «اعتماد» پيرامون تشريح فضاي پيش از انتخابات امريكا و اسراييل با تمركز بر پرونده ايران گفت: در مورد تحولات احتمالي پيش از انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا، بايد ميان عمليات رواني و امكان واقعي حمله نظامي امريكا تفكيك قائل شد. آنچه در رسانه‌ها مطرح شده و به بيرون درز كرده، ظاهرا طرحي بوده كه وزارت دفاع يا ارتش امريكا آماده كرده بود تا براساس آن، حمله‌اي كوتاه‌مدت و برق‌آسا به ايران انجام دهد و به كوه كلنگ گزلا حمله كند. براساس اين سناريو، ترامپ مدعي مي‌شود كه برنامه هسته‌اي ايران به طور كامل متوقف شده و ايران نيز واكنشي نشان ندهد تا او بتواند از اين اقدام در آستانه انتخابات ميان‌دوره‌اي بهره‌برداري كند. به باور قهرمانپور با اين حال، اين سناريو با موانع جدي مواجه بود كه ظاهرا يكي از مهم‌ترين آنها، پاسخ ايران بود با اين توضيح كه در صورت اقدام امريكا، تهران خويشتنداري نخواهد كرد و پاسخي منطقه‌اي خواهد داد. طبيعتا چنين واكنشي، شرايط را براي امريكا بسيار دشوار مي‌كند. به عبارت ديگر، اگرچه امريكايي‌ها و شخص نتانياهو عمليات رواني به راه انداخته‌اند، اما وقتي به صحنه واقعي بازمي‌گرديم، آغاز كردن و به پايان رساندن يك جنگ پيش از انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا در ۱۳ آبان و انتخابات پارلماني اسراييل در ۵ آبان كار دشوار و پيچيده‌اي است. اين كارشناس ارشد مسائل بين‌الملل در ادامه به «اعتماد» گفت: اگر امريكا و اسراييل چنين جنگي را آغاز كنند، اما نتوانند آن را به پايان برسانند، پيامدهاي اين جنگ، به ويژه در اسراييل، مي‌تواند فراتر از آن چيزي باشد كه تصور مي‌شود. بنابراين، از منظر امكان واقعي انجام عمليات نظامي، به نظر مي‌رسد دست ترامپ و نتانياهو براي آغاز يك عمليات و خاتمه دادن به آن در بازه زماني موردنظر، تا حد قابل‌توجهي بسته است. به گفته قهرمانپور، اسراييل نيز طبيعتا بدون حمايت عملي امريكا وارد چنين عمليات بزرگ و پرريسكي نخواهد شد. از اين‌رو، به نظر مي‌رسد با وجود تمايل احتمالي ترامپ و نتانياهو به انجام عمليات نظامي، آنها ناچار باشند اين اقدام را به دوره پس از انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا موكول كنند.
مسكو؛ تسهيلگر فني اختلاف هسته‌اي تهران و واشنگتن
قهرمانپور در ادامه و در رابطه با چرايي سفر وزير خارجه روسيه به تهران در مقطع فعلي به «اعتماد» گفت: سفر آقاي لاوروف به تهران در مقطع كنوني حائز اهميت است، زيرا مي‌دانيم كه روسيه در گذشته، هم در جريان مذاكرات برجام و هم پس از آن، نقش مهمي در حل اختلافات فني هسته‌اي داشته است. در همين راستا، پيشنهادهايي مطرح شده مبني بر اينكه روسيه چگونه مي‌تواند به حل اختلافات بر سر اورانيوم ۶۰ درصدي كمك كند. در دوره‌اي، بحث بر سر اين بود كه اين اورانيوم به روسيه منتقل شود يا روسيه در ازاي دريافت اورانيوم ايران، اورانيوم با درجه غناي پايين‌تر دراختيار ايران قرار دهد. بنابراين، به نظر من، نقش روسيه بيش از آنكه در عرصه سياسي و ديپلماتيك اهميت داشته باشد، در حوزه فني حائز اهميت است. به گفته اين پژوهشگر مسائل سياست خارجي، احتمالا روس‌ها پيشنهادهايي فني درباره چگونگي حل اختلاف بر سر اورانيوم ۶۰درصدي دارند و بايد منتظر ماند و ديد كه آيا اين سفر مي‌تواند به گشايشي در عرصه ديپلماتيك منجر شود يا خير. اين موضوع از آن جهت اهميت دارد كه طي چند هفته اخير، تبادلات ديپلماتيك ميان مسكو و واشنگتن افزايش يافته است. پس از ديدار ويتكاف وكوشنر با پوتين، خود ترامپ نيز گفت‌وگوهايي با رييس‌جمهور روسيه داشته است. از اين رو، مي‌توان حدس زد كه روابط مسكو و واشنگتن در شرايط فعلي تاحدودي به يكديگر نزديك‌تر شده است. قهرمانپور در ادامه خاطرنشان كرد: مساله گازوييل نيز اين روند را تقويت كرده است، به‌ويژه باتوجه به كاهش محدوديت‌ها بر فروش گازوييل روسيه ازسوي امريكا. ازسوي ديگر، مي‌دانيم كه ترامپ به ارتش امريكا دستور داده دسترسي به استار شيلد، يا نسخه نظامي استارلينك، را محدود كند. مجموع اين تحولات نشان مي‌دهد كه در حال حاضر، تبادل پيام ميان كاخ سفيد و كاخ كرملين افزايش يافته است. طبيعتا يكي از موضوعاتي كه مسكو تمايل دارد در آن نقش‌آفريني كند، مساله هسته‌اي ايران است. درنهايت، بايد منتظر ماند و ديد كه اين سفر چه پيامدهايي خواهد داشت و ايران، روسيه، كشورهاي منطقه و امريكا چه واكنشي به آن نشان خواهند داد. قهرمانپور در ادامه تاكيد كرد: با اين حال، من شخصا چندان خوش‌بين نيستم، زيرا روسيه با محدوديت‌هاي جدي مواجه است و حتي اگر در اين زمينه نقش‌آفريني كند، اين نقش به معناي حل‌وفصل مساله نخواهد بود، بلكه بيشتر جنبه تسهيل‌كنندگي خواهد داشت، آن‌هم در حوزه هسته‌اي و چگونگي حل اختلاف بر سر اورانيوم ۶۰درصدي.
چرا روسيه نمي‌تواند ميانجي تعيين‌كننده‌اي باشد؟
اين كارشناس مسائل بين‌الملل در پاسخ به ديگر پرسش «اعتماد» مبني بر وجود موانعي براي ميانجيگري مسكو ميان تهران و واشنگتن گفت: روسيه براي ميانجيگري ميان ايران و امريكا با محدوديت‌هاي جدي مواجه است. نخست اينكه امريكا درقبال روسيه با احتياط عمل مي‌كند و همچنان نسبت به مسكو بي‌اعتماد است. ازسوي ديگر، ايران نيز تا حدودي به روسيه بي‌اعتماد است و يكي از نگراني‌هاي جدي در تهران آن است كه مسكو، باتوجه به شرايطي كه در جنگ اوكراين با آن مواجه است و همچنين محدوديت‌ها و فشارهاي اقتصادي، بخواهد از ايران به عنوان برگ برنده استفاده كند. اين يكي از نگراني‌هاي مهم در تهران است. به گفته قهرمانپور ازسوي ديگر، مي‌دانيم كه اروپايي‌ها و بدنه بروكراتيك دولت امريكا نيز نسبت به مسكو بدبين هستند. درست است كه ترامپ در سطح شخصي تلاش مي‌كند روابط خود با پوتين را حفظ و تقويت كند و تاحدودي نيز به پوتين، به عنوان فردي اقتدارگرا، علاقه دارد، اما بدنه بروكراتيك امريكا، ازجمله وزارت خارجه و وزارت دفاع، روابط چندان خوبي با روسيه ندارند. بنابراين، اين مساله نيز مانعي جدي در برابر نقش‌آفريني مسكو به شمار مي‌رود. اين پژوهشگر روابط بين‌الملل در ادامه خاطرنشان كرد: علاوه بر اين، اگر از زاويه ديگري به موضوع نگاه كنيم، زمان چنداني براي نقش‌آفريني در مساله ايران پيش از انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا باقي نمانده است. تقريبا دو هفته ديگر انتخابات ميان‌دوره‌اي برگزار مي‌شود و طبيعتا توافق ديپلماتيك بزرگي كه شايد انتظار آن را داشته باشيم، در اين بازه زماني كوتاه محقق نخواهد شد. ازسوي ديگر، ايران نيز بر اين باور است كه اعطاي چنين امتيازي به ترامپ در آستانه انتخابات مي‌تواند، حتي اگر به ميزان اندكي باشد، شرايط را به نفع جمهوري‌خواهان تغيير دهد. به باور قهرمانپور برداشت غالب در تهران اين است كه وضعيت ترامپ و جمهوري‌خواهان در انتخابات چندان مساعد نيست. نظرسنجي‌هاي اخير نيز به‌نوعي نشان مي‌دهند كه رقابت براي كسب اكثريت مجلس سنا بسيار نزديك شده و پيش‌بيني نتيجه دشوارتر از گذشته است؛ به گونه‌اي كه ممكن است جمهوري‌خواهان نتوانند اكثريت سنا را به دست آورند. اين درحالي است كه سه تا چهار هفته پيش، نظرسنجي‌ها حاكي از احتمال بالاي پيروزي جمهوري‌خواهان در سنا بود.بنابراين، در چنين شرايطي بعيد به نظر مي‌رسد كه ايران بخواهد امتياز بزرگي دراختيار ترامپ قرار دهد؛ امتيازي كه اين حزب و ترامپ بتوانند از آن براي بهبود موقعيت جمهوري‌خواهان در انتخابات سنا استفاده كند و آن را به عنوان دستاورد و پيروزي خود معرفي كند.
امنيت‌سازي انتخاباتي راهبرد نتانياهو براي حفظ قدرت
قهرمانپور در پاسخ به پرسش پاياني «اعتماد» درباره ادعاهاي اخير نتانياهو درباره ايران و رويكرد تل‌آويو در آستانه انتخابات اسراييل نيز خاطرنشان كرد: به نظر مي‌رسد ادعاهاي نتانياهو بيش از هر چيز كاركرد داخلي دارد و در راستاي كمپين انتخاباتي او مطرح مي‌شود.به خوبي مي‌دانيم هرچه فضاي سياسي و انتخاباتي امنيتي‌تر شود و موضوع تهديد ايران در كارزارهاي انتخاباتي اسراييل برجسته‌تر شود، اين وضعيت بيشتر به نفع نتانياهو و حزب ليكود خواهد بود. در همين راستا آيزنكوت، رهبر حزب ياشار نيز چند روز پيش موضع تندي در قبال ايران اتخاذ كرد و از لزوم حمله به ايران سخن گفت. اين تحولات نشان مي‌دهد كه حزب ياشار نيز متوجه شده تاكيد بر مساله امنيت و تهديد ايران مي‌تواند به نفع نتانياهو باشد. از اين‌رو، تلاش كرده‌اند در اين موضوع حرفي براي گفتن داشته باشند و به آراي مرددي كه نگران امنيت اسراييل هستند، اين پيام را منتقل كنند كه در صورت به قدرت رسيدن، آنها نيز با ايران قاطعانه برخورد خواهند كرد. به باور قهرمانپور بنابراين ادعاهاي نتانياهو در راستاي برجسته‌سازي مساله امنيت در كارزارهاي انتخاباتي و در آستانه انتخابات كنست مطرح مي‌شود. برجسته شدن موضوع امنيت و تهديدهاي عليه اسراييل مي‌تواند انتقادهاي واردشده به نتانياهو را به حاشيه براند و ازجمله، بحث درباره اطلاع او از حمله حماس را تحت‌الشعاع قرار دهد. در همين چارچوب نيز اخيرا شاهد حمايت ترامپ از نتانياهو براي اقدام عليه ايران بوديم؛ حمايتي كه به نظر مي‌رسد بتواند، هر چند به ميزان محدود، تاثيرگذار باشد. اين تاثيرگذاري احتمالا بيش از همه بر آراي مردد متمركز خواهد بود، زيرا بخشي از اين راي‌دهندگان تصور مي‌كنند نتانياهو در حوزه سياست خارجي از ديگر نامزدها موثرتر و شناخته‌شده‌تر است و رابطه شخصي او با ترامپ نيز مي‌تواند به نفع اسراييل تمام شود. اين كارشناس مسائل سياست خارجي در ادامه به «اعتماد» گفت: در مجموع، اين اقدامات و اظهارات نتانياهو، ازجمله ادعاهاي او درباره احتمال اقدام پيش‌دستانه ايران، همگي به برجسته‌تر شدن مساله امنيت و تهديد ايران در فضاي انتخاباتي، در آستانه انتخابات پنجم آبان، كمك مي‌كنند. در چنين فضايي، موضوعاتي مانند فساد نتانياهو و اطلاع او از حملات هفتم اكتبر ممكن است به حاشيه رانده شوند. اين روند مي‌تواند موقعيت نتانياهو را در انتخابات تقويت كند، شانس او را براي تشكيل ائتلاف و تشكيل كابينه افزايش دهد و زمينه تداوم حضورش در قدرت را فراهم سازد.