«اعتماد» گزارش مي‌دهد
آخرین فرصت دیپلماسی
نوشين محجوب| رفت‌وآمدهاي ديپلماتيك به تهران، با سفر سرگئي لاوروف، وزير خارجه روسيه و رايزني‌هاي عاصم منير، فرمانده ارشد پاكستان با مقام‌هاي ارشد كشورمان شتاب گرفته؛ تحركاتي كه در كنار ادامه تبادل پيام از طريق دوحه و اسلام‌آباد، با تاكيد تهران بر اجراي تعهدات توسط امريكا و رفع فشارها و تحريم‌هاي تحميلي همراه شده است. سفر روز سه‌شنبه عاصم منير و حتي ادعاها درباره طرح پيشنهادي ادعايي‌اش پرحاشيه بود تا جايي كه برخي خبرگزاري‌ها مدعي شدند كه پس از خروج فرمانده پاكستاني و همراهانش از تهران، هياتي قطري وارد كشورمان شدند تا بستر را براي گشايش ديپلماتيك هموار سازند؛ ادعايي كه به سرعت توسط منابع آگاه و منابع رسمي كشورمان تكذيب شد. از اين‌رو، تداوم ميانجيگري دوحه را بايد از ادعاي تاييد نشده سفر هيات قطري جدا دانست و به تبادل پيام‌ها از طريق كانال‌هاي موجود اكتفا كرد. با اين حال گمانه‌زني درباره چرايي سفر دو مقام بلندپايه منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي به كشورمان تا جايي اوج گرفت كه گروهي ادعا كردند كه زمينه براي احياي توافق اسلام‌آباد هموار شده؛ ادعايي كه موضع‌گيري اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت خارجه كشورمان درباره مخالفت ايران با خروج مواد غني شده به كشور ثالث و همچنين مواضع صريح ديگر مقام‌هاي كشورمان درباره بي‌اعتمادي عميق ايراني‌ها به امريكا به واسطه دو تجاوز اخير و همچنين تاكيد تهران بر طرح هفت ماده‌اي پيشنهادي كشورمان كم‌رنگ شد.
عراقچي: با صلح فاصله داريم
پس از سفرهاي دومينووار ديپلماتيك و ادعاي «العربي الجديد» مبني بر گشايش ديپلماتيك كه مربوط به موافقت امريكا با آزاد‌سازي 6 ميليارد اموال بلوكه شده ايران در برابر حضور محرمانه بازرسان آژانس بين‌المللي انرژي اتمي، ادعايي كه مقام‌هاي رسمي كشورمان آن را رد كردند، سيدعباس عراقچي با انتشار يادداشتي در فايننشال تايمز نوشت: با توجه به اينكه كاخ سفيد هيچ تمايلي براي دستيابي به تفاهم نشان نداده، دليلي براي پيشرفت در مقطع كنوني وجود ندارد. به گفته رييس دستگاه ديپلماسي كشورمان، ايران همواره از اهرم فشار در تنگه هرمز برخوردار خواهد بود؛ علي‌رغم هياهوهايي كه درباره مسيرهاي جايگزين به راه افتاده، اين آبراه غيرقابل جايگزين است. او در ادامه اين نوشتار آورد؛ اگر نشانه‌هايي قوي از تمايل واشنگتن براي دستيابي به راه‌حل مشاهده كنيم، آماده‌ايم تا فرصتي ديگر به ديپلماسي بدهيم. همزمان وزير خارجه كشورمان در حاشيه نشست سالانه صادرات اعلام كرد كه ايران و امريكا با صلح فاصله دارند. پيش‌تر اسماعيل بقايي، در توضيح پاسخ واشنگتن، پيام دريافتي را «ناكافي و ناقص» خواند و گفت مطالبات ايران روشن است. او رفع محاصره دريايي و توقف جنگ در تمامي جبهه‌ها و ديگر شروط هفت‌گانه را از خواسته‌هاي تهران برشمرد و ادامه مسير ديپلماسي را با حفظ مواضع كشور همراه دانست. با اين حال عباس عراقچي، رييس دستگاه ديپلماسي كشورمان در گفت‌وگو با شبكه عراقي «الاخباريه» صراحتا اعلام كرد مذاكرات غيرمستقيم با جديت و از طريق پاكستان و قطر ادامه دارد هر چند امريكا شروطي تازه در «طرح هفت ماده» اضافه كرده است؛ گزاره‌اي كه مورد قبول ايران نيست، چرا‌كه به گفته عراقچي تعهدات مندرج در يادداشت تفاهم اسلام‌آباد بايد بر ورود به پرونده‌هاي ديگر مقدم باشد و بازگشايي كامل هرمز نيز به پذيرش شروط ايران منوط است.
اين موضع‌گيري‌ها درحالي رسانه‌اي شد كه خبرگزاري الاخبار با انتشار گزارشي مدعي شد كه عاصم منير در سفر به تهران، حامل «آخرين هشدار» كاخ سفيد بود. به ادعاي اين خبرگزاري، امريكا خواستار امتياز‌هاي هسته‌اي پيش از برداشتن هرگونه گام ديگر است، در غير اين صورت ايران با خطر «حمله گسترده» مواجه خواهد شد. برخي ناظران با استناد به شواهد مدعي‌اند واشنگتن ممكن است تاسيسات كوه كلنگ را هدف قرار دهد؛ كنشي كه ايران گفته بي‌پاسخ نخواهد ماند.
محاسبات انتخاباتي و استمرار فشار
همزمان، خبرگزاري رويترز با استناد به منابع ناشناس مدعي شد محاسبات انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا بر رويكرد تهران اثر گذاشته؛ روايتي كه موضع رسمي ايران نيست. مقام‌هاي ايراني در اظهارات علني، ادامه رايزني‌ها را به اجراي تعهدات و رعايت حقوق كشور پيوند داده‌اند. خود اين گزارش نيز حملات در مقاطع مذاكرات پيشين را از زمينه‌هاي بي‌اعتمادي تهران معرفي كرده است. همزمان نيويورك‌تايمز نيز دو ارزيابي متفاوت ارايه كرده است؛ ولي نصر، استاد دانشگاه جانز هاپكينز، احتمال كاهش محدوديت سياسي ترامپ براي اقدام نظامي پس از انتخابات را مطرح مي‌كند، در مقابل، كول بيوسي و نيت سوانسون، كارشناسان باسابقه و فعال در شوراي امنيت ملي امريكا، امكان اعلام پيروزي و فاصله گرفتن از جنگ طولاني را نيز محتمل مي‌دانند. بنابراين، نتيجه انتخابات در اين تحليل‌ها الزاما به سناريويي واحد منتهي نمي‌شود.
آرايش نظامي منطقه
در شرايطي كه تلاش‌هاي ديپلماتيك منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي براي كاهش تنش‌ها اوج گرفته، نشريه وال‌استريت ژورنال با انتشار گزارشي و به نقل از مقام‌هاي مطلع از برنامه‌ريزي‌هاي نظامي، گزارش داده و مدعي است كه يك گروه رزمي ناو هواپيمابر و يك يگان اعزامي تفنگداران دريايي امريكا در حال حركت به سوي خاورميانه‌اند. پنتاگون همچنين ارسال تجهيزات پدافند هوايي و مهمات بيشتر به پايگاه‌هاي منطقه را بررسي مي‌كند. به ادعاي يك مقام نيروي دريايي امريكا در اين گزارش، شناورهاي تازه قرار است به ناو هواپيمابر «جورج واشنگتن»، ۹ ناوشكن موشك‌انداز و سه كشتي حامل تفنگداران دريايي بپيوندند. اين روزنامه طي ادعايي از آماده‌سازي گزينه‌هاي مختلف جهت تجاوز، ازجمله عمليات پيش‌دستانه و احتمالي پيش از انتخابات ميان‌دوره‌اي، خبر داده؛ با اين حال، ترامپ پنجشنبه ۱۶ مهر، ادعا كرد امريكا پيش از انتخابات ۱۲ آبان به ايران حمله نخواهد كرد. او گفت‌وگوها را «سازنده» خواند، اما بر استمرار محاصره دريايي تاكيد كرد و مدعي شد آماده‌سازي گزينه‌هاي نظامي و حركت شناورها، به‌خودي‌خود به معناي صدور دستور حمله يا استقرار نهايي نيروها نيست.ناظران با استناد به ادعاي ترامپ از استراتژي قايق‌هاي توپ‌دار مي‌گويند و مدعي‌اند كه واشنگتن درصدد است با تكيه بر سياست ارعاب و فشار به توافق و خواسته‌هاي حداكثري‌اش دست يابد؛ سياستي كه پيش‌تر آزمايش شده و شكست خورده است. همزمان رسانه‌هاي عبري و امريكايي نيز با اشاره به تغيير دكترين امنيتي اسراييل و ادعاهاي اخير بنيامين نتانياهو احتمال حمله پيش‌دستانه توسط اين رژيم را محتمل دانسته و مدعي‌اند نخست‌وزير اسراييل شايد براي به‌تعويق انداختن كارزار پيش رو دست به ماجراجويي تازه زده تا مانع از باخت در برابر رقيبش شود.
ميدان و انرژي
در ميدان، اظهارات پيت هگست، وزير دفاع امريكا كه اخيرا سفري غيرمنتظره به اسراييل داشت از آمادگي براي اقدام بيشتر و گزارش اعزام نيروهاي تازه امريكايي خبر داده، آن‌هم در شرايطي كه ايران اعلام كرده هم براي مذاكره و هم براي رويارويي آماده است.با اين حال ايالات‌متحده در تلاش است تا در ميانه اين رفت و آمد و جدال لفظي فشارها و محدوديت‌ها را افزايش دهد تا جايي كه درباره ادعاها درباره مسدود شدن مرز ميان ايران و پاكستان، سخنگوي وزارت كشور اختلال در اين مسير را تاييد كرده با اين همه صراحتا اعلام كرد كه اين وضعيت صرفا ناشي از تحريم‌ها و فشارهاي امريكا نيست و بخشي از آن در روابط ميان كشورهاي همسايه طبيعي است. اين درحالي است كه رويترز به نقل از منابعي آگاه مدعي شد كه عراق تحت فشار امريكا براي بستن مرزهايش با ايران قرار دارد؛ گزاره‌اي كه هنوز مقام‌هاي رسمي اين كشور مهر تاييد بر آن نزدندو در حد ادعا باقي مانده است. در جنوب منطقه و در ميانه تنش‌هاي ميان عربستان و انصارالله و هراس بازيگران منطقه‌اي و فرامنطقه‌اي از تسلط حوثي‌ها بر باب‌المندب، بريتانيا از اعزام تايفون‌ها براي دفاع از پادشاهي خبر داده؛ ماموريتي كه لندن آن را رهگيري موشك و پهپاد، نه حمله به يمن، توصيف كرده است. همزمان، عباس عراقچي از بي‌پاسخ‌ماندن پيشنهاد ميانجيگري ايران ميان عربستان و انصارالله خبر داده است. با باقي‌ماندن نفت بالاي صد دلار، تحليلگران «آي‌ان‌جي» استمرار نگراني عرضه را نشانه باقي‌بودن ريسك منطقه‌اي مي‌دانند؛ هزينه‌اي كه ضرورت ديپلماسي را در كنار اختلاف بر سر شروط آن برجسته كرده است.