محمود صادقي: سرمايه اجتماعي، مهم‌ترين زيرساخت بازدارندگي است
رشيدي‌كوچي: بلاتكليفي «نه جنگ، نه صلح» از خود جنگ آسيبزاتر است
مهدي بيك‌اوغلي
وضعيت «نه جنگ و نه صلح» در ادبيات بين‌الملل، همواره به مثابه يك تيغ دولبه عمل مي‌كند. ابزاري كه هر چند در كوتاه‌مدت مانع از وقوع رويارويي تمام عيار مي‌شود، اما در بلندمدت هزينه‌هايي به مراتب سنگين‌تر از نبردهاي مقطعي به ساختار اقتصادي، رواني و اجتماعي كشور تحميل مي‌كند. در اين وضعيت، سايه مداوم نااطميناني‌ها نظم و نظامات بازارها، محاسبات سرمايه‌گذاران داخلي و خارجي و روند روتين رشد اجتماعي و اقتصادي و... را مختل كرده و هرگونه برنامه‌ريزي توسعه‌اي ميان‌مدت و بلندمدت را معلق نگه مي‌‌دارد. به همين دليل است كه از رييس‌جمهور و رييس مجلس گرفته تا تحليلگران سياسي و استادان دانشگاهي از ضرورت عبور از اين وضعيت صحبت مي‌كنند. بزرگ‌ترين آسيب اين تعليق ممتد، تبديل «شرايط اضطراري» به وضعيت مستقر است.
نااطميناني نهادينه شده، نبض تجارت خارجي و ترانزيت منطقه‌اي را كند كرده و طرف‌هاي بين‌المللي را نيز نسبت به تعميق پيوندهاي اقتصادي بي‌ميل مي‌سازد. از سوي ديگر، حريف با بهره‌‌برداري از اين شرايط، فرصت بازآرايي ائتلاف‌ها، فرسايش بازدارندگي طرف مقابل و بالا بردن پلكاني هزينه بقا را پيدا مي‌كند.پرسش اين است كه راه عبور از اين وضعيت معلق چيست؟
عبور از اين برزخ هزينه‌ساز، نه به معناي تن دادن به جنگ و نه به مفهوم عدول از اصول راهبردي است، بلكه گذار به سطحي فعال از «ابتكار عمل ديپلماتيك و بازدارندگي موثر» را ايجاب مي‌كند.
پايان دادن به ابهام، نيازمند صورت‌بندي يك ديپلماسي پيشدستانه و چندجانبه است كه خطوط قرمز را بازتعريف كرده و هزينه بي‌عملي را براي رقبا افزايش دهد. از سوي ديگر، تقويت بنيادهاي بازدارندگي ملموس و بازگرداندن ثبات به متغيرهاي كلان داخلي، طرف‌هاي مقابل را وادار مي‌سازد كه هزينه تحميل يك تعليق بي‌پايان را بيش از منفعت آن ارزيابي كنند.
«اعتماد» براي بررسي ابعاد مختلف اين موضوع گفت‌وگوهايي را با محمود صادقي، دبيركل انجمن اسلامي مدرسين دانشگاه‌ها و جلال رشيدي‌كوچي، نماينده پيشين مجلس انجام داده تا راه‌هاي عبور از چالش نه جنگ و نه صلح را مرور كند. اين فعالان سياسي معتقدند سرمايه اجتماعي و مشاركت عموم مردم در مسير انسجام مهم‌ترين دارايي است كه سيستم‌ها با تكيه بر آنها از وضعيت نه جنگ و نه صلح عبور مي‌كنند.
محمود صادقي: بايد به جاي تفاوت‌ها بر اشتراكات تاكيد كرد
محمود صادقي، حقوقدان و دبيركل انجمن اسلامي مدرسين دانشگاه‌ها معتقد است عبور از فضاي تعليق و ايجاد بازدارندگي در برابر تهديدهاي امريكا و اسراييل، به آمادگي همه‌جانبه كشور نياز دارد؛ آمادگي‌اي كه به گفته او، مهم‌ترين زيرساخت آن تقويت سرمايه اجتماعي، بهبود معيشت مردم و تحكيم همبستگي ملي است. او همچنين تاكيد كرد: تريبونهاي رسمي نبايد در اختيار جريان‌هاي تندرو قرار گيرد و نبايد به اين جريانها اجازه داد آزادي ديگران را محدود كنند.
صادقي در پاسخ به پرسش «اعتماد» در اين خصوص كه چگونه مي‌توان از فضاي تعليق نه جنگ، نه صلح عبور كرد؟ مي‌گويد: «موضوع پيچيده و چندلايه است و بايد ابعاد مختلف آن را در نظر گرفت تا ايران به آمادگي همه‌جانبه برسد و در برابر تهديدهاي امريكا و اسراييل بازدارندگي ايجاد كند. از منظر اجتماعي، تقويت سرمايه اجتماعي مهم‌ترين زيرساخت اين آمادگي است. بر پايه اين سرمايه مي‌توان به مسائل اقتصادي و معيشت مردم پرداخت و پيوندهاي اجتماعي را تحكيم كرد؛ اقداماتي كه به همبستگي ملي كمك مي‌كنند.»
اين فعال سياسي با اشاره به پيامدهاي تقسيم جامعه به «خودي» و «غيرخودي» يادآور مي‌شود: «متاسفانه رفتارهايي به وجود آمده كه باعث شقه‌‌شقه شدن مردم و ايجاد اين تقسيم‌‌بندي‌ها شده است. بايد از اين گزاره‌هاي نهادينه شده كه باعث انشقاق در جامعه شده و بر تفاوت‌ها به جاي اشتراكات تاكيد مي‌كنند، دوري كرد.»
صادقي در عين حال بر ضرورت تقويت آمادگي‌هاي دفاعي و نظامي تاكيد كرده و مي‌گويد: «اين آمادگي‌ها بايد در جاي خود تامين شود تا دشمن به فكر گسترش شكاف‌ها نباشد. به گفته او، مقابله با تهديدهاي دشمن نيز به راهبردهاي تخصصي و هوشمندانه نياز دارد تا كشور در تله‌هايي گرفتار نشود كه گاه به تصاعد تنش مي‌انجامند.»
او با اشاره به يادداشتي كه پيش‌تر در «اعتماد» درباره عوامل تاب‌آوري ايران در جنگ 8ساله ايران و عراق و جنگ ۱۲روزه منتشر كرده بود، تاكيد مي‌كند كه در آن نوشته شش عامل موثر در تاب‌آوري كشور را برشمرده است. به گفته او، مساله اصلي اكنون اين است كه چگونه مي‌توان آن عوامل را تقويت كرد تا مجموعه اقدامات به پايداري ملي و افزايش توانمندي‌هاي مردم بينجامد.
صادقي معتقد است تاب‌آوري ابعاد مختلفي، از جمله ابعاد شناختي و ايدئولوژيك دارد و تقويت سرمايه اجتماعي نيز بخشي از آن است. او مي‌گويد: مجموعه اقداماتي كه براي عبور از وضعيت كنوني انجام مي‌شود، بايد توان مردم را افزايش دهد و زمينه پايداري ملي را فراهم كند.
اين حقوقدان در پاسخ به پرسشي درباره برخي رفتارهاي راديكال، از جمله احتمال برخورد سلبي با سبك زندگي مردم و طرح بحث خروج از ان‌پي‌تي تاكيد مي‌كند: «گرايش‌هاي فكري، سياسي، ايدئولوژيك و فرهنگي مختلف و متكثري در جامعه وجود دارند و ايران نيز مانند هر جامعه‌اي از جمله امريكا و اسراييل از تكثر گرايش‌ها برخوردار است.» او وجود اين گرايش‌ها را امري طبيعي دانست و گفت: «مهم آن است كه مديريت كلان كشور بتواند آنها را در سطح راهبردي مديريت كند. اما در عين حال تريبونهاي رسمي مانند صدا و سيما نبايد در اختيار طيف‌هاي تندرو قرار گيرد.» البته به گفته صادقي، «آزادي بيان اين گروه‌ها را نمي‌توان سركوب كرد، اما نبايد به آنها اجازه داد آزادي بيان ديگران را سركوب كنند.»
دبيركل انجمن اسلامي مدرسين دانشگاه‌ها با اشاره به ضرورت همگرايي حول محور ايران مي‌گويد: «اگر راهبرد كلان كشور بر اين ضرورت استوار است كه همه حول موجوديت ايران گرد هم آيند، اظهارات و كنش‌هايي كه به تضعيف اين واحد سياسي و جغرافيايي منجر مي‌شود، با آن راهبرد سازگار نيست. مردم بايد باور كنند كه حكمراني تنها در روزهاي بحران به ياد ايران نمي‌افتد و توجه به ايران، هويت ملي و منافع ملي بايد بخشي از يك راهبرد پايدار باشد.» صادقي در پايان تاكيد مي‌كند: «در كنار حفظ تكثر، بايد از ميدان‌داري گرايش‌هايي كه هويت ملي و در نتيجه امنيت ملي را تضعيف مي‌كنند، جلوگيري شود.»
رشيدي‌كوچي: بلاتكليفي «نه جنگ، نه صلح» از خود جنگ آسيبزاتر است
جلال رشيدي‌كوچي، نماينده پيشين مجلس، وضعيت «نه جنگ، نه صلح» را موجب بلاتكليفي در اركان مختلف كشور دانست و گفت: اين شرايط مي‌تواند آسيب‌هايي بيش از وضعيت جنگي به دنبال داشته باشد. او ابراز اميدواري كرد كه ايران از مسير ديپلماسي از اين وضعيت خارج شود، اما در عين حال هشدار داد نشانه‌هاي موجود از آمادگي طرفين براي درگيري‌اي كوتاه‌مدت و پرفشار حكايت دارد. رشيدي‌كوچي همچنين با انتقاد از عملكرد برخي جريان‌هاي سياسي و تصميم‌هاي مديريتي گفت: اقداماتي كه به نااميدي مردم دامن بزند، به انسجام داخلي آسيب مي‌زند.
جلال رشيدي‌كوچي در گفت‌وگو با روزنامه «اعتماد» درباره راه‌هاي عبور از چالش «نه جنگ، نه صلح» گفت: اين وضعيت نوعي بلاتكليفي در اركان و شوون مختلف حاكميت و كشورداري ايجاد كرده و به نظر من، بدترين حالت ممكن است.
وي افزود: در وضعيت جنگي، تكليف روشن است؛ سياست‌ها و عملكردها مشخص مي‌شود، برنامه‌ريزي صورت مي‌گيرد و بر اساس آن اقدام مي‌شود. در شرايط صلح نيز كشور مي‌تواند بر مبناي اقتضائات آن وضعيت حركت كند، اما بلاتكليفي كنوني آسيب زيادي به كشور وارد مي‌كند و حتي به نظر من، آسيب آن از شرايط جنگي بيشتر است.
رشيدي‌كوچي با تاكيد بر اينكه جنگ جز آسيب نتيجه‌اي ندارد، گفت: آرزوي همه ما اين است كه به سمت صلح برويم و از بازگشت به شرايط جنگي پرهيز كنيم. هر كسي كه ذره‌اي دلش در گرو ايران باشد، طبيعتا نمي‌خواهد كشور دوباره وارد وضعيت جنگي شود.
او با بيان اينكه شرايط موجود لزوما بر پايه آرزوهاي مردم پيش نمي‌رود، افزود: احساس مي‌كنم به يك درگيري گسترده، پرفشار، اما محدود از نظر زماني نزديك مي‌شويم. به نظر مي‌رسد طرف مقابل از مدتي پيش اين مسير را در نظر داشته و زمانبندي اقدام خود را طوري انتخاب كند كه بتواند بيشترين آسيب را وارد كند.
اين نماينده پيشين مجلس، چنين وضعيتي را نامناسب توصيف كرد و گفت كه اميدوار است ايران بتواند از راه ديپلماسي از آن خارج شود. وي در عين حال افزود: اميدواري به ديپلماسي يك موضوع است، اما آنچه در واقعيت ديده مي‌شود، آمادگي طرفين براي يك درگيري كوتاه‌مدت و پرفشار است. اميدواريم پايان اين تحولات براي مردم ايران خير و سلامتي به همراه داشته باشد.
رشيدي‌كوچي در پاسخ به پرسشي درباره راه‌هاي افزايش ثبات و انسجام داخلي گفت كه مهم‌ترين اقدام در داخل كشور بايد تقويت اتحاد و انسجام باشد، اما به گفته او تصميم‌ها و اقدام‌هاي كافي در اين مسير ديده نمي‌شود.
وي افزود: بايد درباره هر دو طرف اين موضوع صحبت كرد. به گفته رشيدي‌كوچي، برخي چهره‌ها و جريانها كه به بلندگوها و تريبون‌هايي دسترسي دارند، با سخنان و مواضع خود به اتحاد آسيب مي‌زنند. او مدعي شد كه اين افراد در برابر انتقاد نيز واكنش نشان مي‌دهند و اجازه نمي‌دهند ديدگاه‌هاي انتقادي درباره آنان مطرح شود.
رشيدي‌كوچي در ادامه از برخي تصميم‌هاي مديريتي نيز انتقاد كرد و گفت: مديران گاهي مشكلات اقتصادي و پيامدهاي جنگ را به عنوان دليل تصميم‌هاي خود مطرح مي‌كنند، اما اين تصميم‌ها مي‌توانند نااميدي گسترده‌اي در ميان مردم ايجاد كنند.
او با اشاره به تصميم‌هاي مرتبط با بازار خودرو گفت: نمي‌توان اتحاد را فقط در حوزه سياسي تعريف كرد؛ اتحاد اصلي بايد ميان مردم شكل بگيرد. تصميمات اخير از جمله تصميمي كه درباره بازار خودرو گرفته شده، بر نگاه و روحيه مردم اثر منفي مي‌گذارد.
وي افزود كه آثار اين تصميم‌ها را از نزديك لمس مي‌كند و با اشاره به قيمت خودروهاي داخلي گفت: امروز يك خودروي توليد داخل، مانند پژو ۲۰۷، در بازار كشور به حدود چهار تا پنج ميليارد تومان رسيده است.
رشيدي‌كوچي در پايان تاكيد كرد كه ايجاد ثبات و انسجام تنها به همگرايي ميان جريان‌هاي سياسي محدود نمي‌شود و تصميم‌گيري‌هايي كه بر زندگي روزمره مردم و احساس اميد آنان اثر مي‌گذارد نيز اهميت دارد. به گفته او، در شرايطي كه كشور با بلاتكليفي و نگراني از تشديد تنش روبه‌رو است، تصميم‌هاي داخلي بايد به تقويت اتحاد مردم كمك كنند، نه آنكه بر نااميدي و بي‌ثباتي بيفزايند.