گزارش «اعتماد» از سفر اعضای ائتلاف مکه به تهران
دیدار امنیتی
در شرايطي كه نشانه‌هاي متناقضي از احتمال ازسرگيري ديپلماسي ايران و امريكا و همزمان تشديد فشارهاي نظامي عليه تهران به چشم مي‌خورد، تحركات ديپلماتيك جهت كاهش تنش‌ها در سطح منطقه‌اي و بين‌المللي ادامه دارد. تهران روز دوشنبه ميزبان مقام‌هاي ارشد عربستان‌سعودي، تركيه و پاكستان براي رايزني درباره امنيت منطقه‌اي بود. همزمان مسعود پزشكيان، رييس‌جمهور كشورمان نيز شامگاه دوشنبه در سفري يك روزه عازم روسيه شد. يكشنبه نيز هياتي قطري به خواست واشنگتن و جهت كاهش تنش‌ها وارد ايران شد. در همين راستا اسماعيل بقايي، سخنگوي وزير خارجه كشورمان در نشست خود با اصحاب رسانه ضمن تاييد خبر سفر نمايندگان قطري تاكيد كرد كه ايران هيچ‌گاه پنجره ديپلماسي را نبسته است. با اين حال و به گفته بقايي طرف امريكايي در رايزني‌ها جدي نيست، ديپلماسي را با ديكته كردن اشتباه گرفته و يك دروغ را بارها تكرار كرده است. بقايي در بخش ديگري از اظهارات خود به سفر هيات قطري اشاره كرد و گفت كه اين گروه در قامت ميانجي و با هدف انتقال پيام وارد ايران شدند كه امري است معمول. اين تحركات در‌حالي انجام مي‌شود كه حملات در جبهه يمن، نگراني‌ها درباره امنيت عربستان و مسيرهاي انتقال انرژي و همچنين اختلافات سياسي و نظامي در اسراييل آن‌هم در آستانه برگزاري انتخابات پارلماني اين بازيگر بر سر نحوه مواجهه با ايران، ابعاد تازه‌اي به بحران منطقه‌اي بخشيده است. در چنين شرايطي، تهران بر ضرورت تامين امنيت منطقه به دست كشورهاي منطقه تاكيد دارد؛ رويكردي كه در كنار ادامه رايزني‌هاي ميانجيگرانه، هدفش پايان وابستگي امنيتي منطقه به قدرت‌هاي خارجي است.
نشست چهارجانبه تهران با محوريت امنيت منطقه‌اي- نشست مقام‌هاي ارشد ايران، عربستان‌سعودي، تركيه و پاكستان روز دوشنبه در تهران با محوريت امنيت منطقه‌اي برگزار شد. در اين نشست، خالد بن سلمان، وزير دفاع عربستان‌سعودي، عاصم منير، فرمانده ارتش پاكستان و ابراهيم كالين، رييس دستگاه اطلاعاتي تركيه، با مقام‌هاي ايراني درباره تحولات منطقه و راه‌هاي تقويت همكاري‌هاي امنيتي به گفت‌وگو نشستند. علي باقري، معاون دبير شوراي عالي امنيت ملي با اشاره به سفر هفته گذشته فرمانده ارتش پاكستان به ايران اعلام كرد كه پيشنهاد سفر مقام‌هاي عاليرتبه سه كشور عربستان سعودي، تركيه و پاكستان به تهران و برگزاري نشست مشترك با دبير شوراي عالي امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران، در جريان ديدار عاصم منير با مقام‌هاي ايراني مطرح شد. به گفته باقري سياست راهبردي ايران همواره بر اين مبنا استوار بوده كه امنيت منطقه بايد به دست كشورهاي منطقه تامين و تضمين شود. باقري ابراز اميدواري كرد كه نشست چهارجانبه تهران با مشاركت بازيگران منطقه‌اي، گامي موثر در مسير شكل‌گيري امنيت درون‌زا و ايجاد منطقه‌اي امن، باثبات و برخوردار از آرامش و پيشرفت باشد. همزمان اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت امور خارجه كشورمان نيز با تاكيد بر اهميت اين ابتكار عمل گفت كه تلاش كشورهاي منطقه براي ايجاد سازوكارهاي امنيتي مبتني بر منافع و مصالح خود، اقدامي مثبت است. همزمان محمدجواد ظريف با انتشار پيامي در شبكه اجتماعي «ايكس» ضمن اشاره به سفر مقامات ارشد امنيتي و اطلاعاتي سه كشور پاكستان، عربستان و تركيه به ايران پيشنهاد داد كه «از ديدار امروز براي پايه‌گذاري «شبكه امنيتي آسياي غربي (وصل)» بهره بگيريم.» ظريف با بيان اينكه «وصل» يك شبكه منطقه‌اي فراگير بر پايه عدم تجاوز، اعتماد‌سازي متقابل و رفاه مشترك است تصريح كرد: امنيت منطقه وارداتي نيست؛ بايد به دست مردمان همين منطقه و با هم ساخته شود. با اين همه اين نشست در شرايطي برگزار شد كه عربستان‌سعودي، تركيه و پاكستان در مردادماه توافق دفاعي مشترك مكه را امضا كردند. براساس مفاد اعلام‌شده اين توافق، حمله مسلحانه به هر يك از اعضا، حمله به ديگر اعضا تلقي مي‌شود. پاكستان اين پيمان را تصويب كرده و روند بررسي آن در پارلمان تركيه نيز آغاز شده است. در همين حال، حملات حوثي‌هاي يمن به عربستان و نگراني‌ها درباره گسترش دامنه درگيري‌ها، اهميت هماهنگي‌هاي امنيتي منطقه‌اي را افزايش داده است.
تداوم تماس‌ها در سايه تهديدهاي نظامي- همزمان با رايزني‌هاي منطقه‌اي، مقام‌هاي ايراني از تداوم انتقال پيام‌ها ميان تهران و واشنگتن از طريق واسطه‌ها خبر داده‌اند. اسماعيل بقايي در گفت‌وگو با شبكه آلماني ARD تاكيد كرده كه ارتباطات از طريق واسطه‌ها ادامه دارد، اما به گفته او، اصرار واشنگتن بر مطالبات يك‌جانبه و تسليم كامل ايران مانع پيشرفت مذاكرات است. بقايي همچنين با اشاره به حملات نظامي در جريان دورهاي پيشين مذاكرات، از بي‌اعتمادي تهران به رويكرد امريكا سخن گفته است. در مقابل، دونالد ترامپ، رييس‌جمهور امريكا، از احتمال توافق با ايران صحبت كرده و همزمان ادعاهايي درباره تشديد اقدام نظامي عليه كشورمان مطرح كرده است. او همچنين مدعي شده كه واشنگتن تحولات مربوط به تاسيسات هسته‌اي ايران را زيرنظر دارد و از عمليات نظامي پيشين امريكا عليه ايران دفاع كرده است. بقايي با تاييد سفر هيات قطري به تهران نيز گفت كه رفت‌وآمد مقام‌هاي كشورهاي منطقه براي انتقال پيام و طرح پيشنهادهاي احتمالي در شرايط تنش، امري غيرمعمول نيست. به گفته او، سفر هيات قطري هم ماهيت دوجانبه داشت و هم در چارچوب ميانجيگري انجام شد و اين هيات تلاش كرد مواضع و نكات موردنظر خود را درباره تحولات منطقه مطرح كند.
انتخابات اسراييل زير سايه تنش با ايران- در اسراييل نيز نزديك شدن انتخابات پارلماني با مواضع تندتر درباره ايران و گزارش‌هايي درباره اختلافات سياسي و نظامي بر سر نحوه مواجهه با تهران همراه شده است. بنيامين نتانياهو، نخست‌وزير اسراييل مدعي شده كه ايران برنامه هسته‌اي خود را از سر گرفته و هشدار داده كه تهران يا گروه‌هاي هم‌پيمان آن ممكن است براي مختل‌كردن روند انتخابات اسراييل دست به حمله بزنند. نتانیاهو ۲ روز قبل از انتخابات کنست، تصویری تولید شده توسط هوش مصنوعی از انفجار هسته‌ای بر فراز تل‌آویو را به همراه نقل قولی از «یوئل بلومبرگ» مفسر سیاسی راست‌گرا مبنی بر اینکه ایران تهدیدی وجودی برای اسرائیل است در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد. این پست، بحث‌های جاری پیرامون کابینه را به یک پرده دودی بزرگ برای پنهان کردن تنها مسئله‌ای که با اختلاف زیادی بر همه چیز غلبه می‌کند، توصیف کرد و آن اینکه اگر ۲ بمب هسته‌ای در مرکز کشور بیفتد، چه کسی به این شبه طوفان اهمیت خواهد داد؟»
نتانیاهو همانند لفاظی های گذشته خود علیه ایران، نوشت که «اسرايیل ۲ سال دیگر از دوره ترامپ برای پایان دادن به کار با ایران، فرصت دارد و اگر این فرصت تاریخی را از دست بدهیم، نسل‌های آینده ما را نخواهند بخشید».او برای جلب افکار عمومی صهیونیست ها به خود، در این پست همچنین اضافه کرد که این وظیفه توسط نخست وزیری که نمی‌تواند گوشی را بردارد و گفت‌وگویی مداوم و صمیمی با ترامپ داشته باشد یا نمی‌تواند فشار یک مصاحبه تلویزیونی را تحمل کند، انجام نخواهد شد.در همین حال، منتقدان نتانیاهو به تازگی او را به تلاش برای شعله‌ور کردن دوباره جنگ علیه ایران به منظور تاثیرگذاری یا به تعویق انداختن انتخابات ۲۷ اکتبر متهم کردند. همزمان، گزارش‌هايي درباره تلاش نتانياهو براي جلب حمايت علني دونالد ترامپ و پيگيري گزينه‌هاي نظامي عليه ايران منتشر شده است. براساس گزارش اكسيوس، نتانياهو در تماس‌هاي خود با ترامپ خواستار حمايت علني بيشتر رييس‌جمهور امريكا شده است. گزارش‌هايي نيز درباره پيگيري گزينه‌هاي عملياتي آشكار و پنهان عليه ايران ازسوي نخست‌وزير اسراييل منتشر شده است. همزمان شبكه ۱۲ تلويزيون اسراييل از اختلاف‌نظر ميان نتانياهو و ايال زامير، رييس ستاد كل ارتش اسراييل، درباره ايران گزارش داده است. دونالد ترامپ نيز با انتشار پيامي در شبكه اجتماعي تروث سوشال، بار ديگر حمايت خود را از نتانياهو اعلام كرد و از عملكرد نظامي مشترك امريكا و اسراييل دفاع كرد. او همچنين از راي‌دهندگان اسراييلي خواست هنگام راي دادن، عملكرد نتانياهو در دوران جنگ را در نظر بگيرند. در واكنش به اين حمايت، آيزنكوت مدعي شد اطمينان دارد ترامپ با هر رهبري كه مردم اسراييل انتخاب كنند، همكاري خواهد كرد.
عربستان زير فشار حملات؛ هرمز همچنان كانون بحران- همزمان با تحركات ديپلماتيك در منطقه، جبهه يمن نيز بر نگراني‌هاي امنيتي منطقه افزوده است. حوثي‌هاي يمن فرودگاه بين‌المللي ملك خالد در رياض و حملات پهپادي به ايستگاه‌هاي پمپاژ نفت در مسير خط لوله شرق به غرب عربستان را هدف قرار دادند. در همين حال، سفارت امريكا در رياض درباره تهديدهاي امنيتي و احتمال حمله به اهدافي ازجمله فرودگاه‌ها هشدار داده و اعلام كرده كاركنان غيرضروري و خانواده‌هاي برخي كاركنان امريكايي عربستان را ترك كرده‌اند؛ وضعيتي كه با ادامه اختلال در پروازها همراه بوده است. با اين همه حملات حوثي‌ها به عربستان در شرايطي ادامه دارد كه كشورهاي عضو پيمان دفاعي مكه پيش‌تر درباره تقويت هماهنگي‌هاي امنيتي و استقرار سريع نيروها و توانمندي‌هاي نظامي در عربستان گفت‌وگو كرده‌اند. نشست مقام‌هاي ارشد عربستان، تركيه و پاكستان با مقام‌هاي ايراني در تهران نيز در همين بستر منطقه‌اي برگزار شد؛ هر چند هدف اعلام‌شده اين نشست، رايزني درباره امنيت منطقه‌اي و تقويت همكاري ميان كشورهاي منطقه است. در كنار تحولات امنيتي عربستان، وضعيت تنگه هرمز و پيامدهاي اختلال در كشتيراني همچنان يكي از محورهاي اصلي بحران است. عباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان در يادداشتي درباره اهميت امنيت انرژي و تاثير اختلال در تردد دريايي بر بازارهاي جهاني هشدار داده و از طرحي هفت‌روزه براي بازگشايي تنگه هرمز و بازگشت كشتيراني به وضعيت عادي سخن گفته است. به گفته او، اجراي اين طرح به فراهم شدن شرايط لازم و پايان تهديدهاي نظامي وابسته است.
هشدار تهران به برلين- در ادامه تنش‌هاي سياسي، بقايي در گفت‌وگو با شبكه آلماني ARD از مواضع كشورهاي اروپايي درقبال جنگ و پرونده هسته‌اي ايران انتقاد كرده است. مقام‌هاي ايراني همچنين هشدار داده‌اند كه در صورت ورود مستقيم آلمان به درگيري نظامي، مراكز و پايگاه‌هاي مرتبط با اين كشور در منطقه ممكن است در چارچوب اقدامات دفاعي ايران هدف قرار گيرند. در همين حال، ميخاييل اوليانوف، نماينده روسيه نزد سازمان‌هاي بين‌المللي در وين، كشورهاي عضو تروييكاي اروپايي، شامل آلمان، فرانسه و بريتانيا، را متهم كرده است كه با تشديد تنش‌ها در آژانس بين‌المللي انرژي اتمي، زمينه سياسي و ديپلماتيك حملات امريكا و اسراييل عليه ايران را فراهم كردند. اين اظهارات در ادامه انتقادهاي مسكو از رويكرد كشورهاي اروپايي در پرونده هسته‌اي ايران مطرح شده است. همزمان با برجسته شدن پيشنهاد سه كشور اروپايي براي از سرگيري رايزني‌ها درباره برنامه هسته‌اي كشورمان نيز سخنگوي وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسشي درباره تغيير رويكرد كشورهاي اروپايي درقبال ايران و تاكيد بر ديپلماسي با وجود رويكرد مضر تروييكاي اروپايي گفت: من مطمئن نيستم كه بتوانيم اين مساله را تغيير رويكرد بناميم؛ ممكن است صرفا يك ژست سياسي باشد. اميدواريم طرف‌هاي اروپايي با مشاهده پيامدهاي تجاوز نظامي امريكا و رژيم صهيونيستي بر امنيت منطقه و تحولات داخلي كشورهاي خود، با واقع‌بيني بيشتري به تحولات غرب آسيا نگاه كنند. بقايي در ادامه افزود: واقعيت اين است كه اين سه كشور اروپايي در دو سال گذشته به‌هيچ‌وجه سازنده عمل نكرده‌اند. آنها حتي حاضر نشدند تجاوز نظامي امريكا و رژيم صهيونيستي عليه ايران را صريحا و با زبان محكوم كنند. برعكس، مواضعي اتخاذ كردند كه حاكي از حمايت يا دست‌كم مماشات و بي‌عملي در برابر چنين تجاوزي بود. اين رفتار به‌هيچ‌وجه قابل قبول نيست. از همين رو متاسفانه اروپا خود را به بخشي از مشكل تبديل كرد؛ هم از طريق تبعيت از امريكا در موضوع موسوم به اسنپ‌بك و هم با خودداري از محكوم كردن تجاوز نظامي امريكا و رژيم صهيونيستي عليه تاسيسات هسته‌اي ايران.
بقايي درنهايت گفت: اميدواريم اين سه كشور اروپايي تحولات منطقه را واقع‌بينانه‌تر از گذشته ارزيابي كنند و تصميم بگيرند رويكردي مستقل و سازنده درقبال مسائل غرب آسيا اتخاذ كنند.