«اعتماد» سناریوهای مطرح شده برای توافق ایران و امریکا را بررسی می‌کند
صلح در دو روز
درحالي كه گزارش‌ها همچنان از افزايش تحركات ديپلماتيك براي دستيابي به توافق ميان تهران و واشنگتن حكايت دارد، تجاوزات نظامي امريكا به جزيره قشم و افزايش فشارها براي ازسرگيري عمليات گسترده عليه ايران، چشم‌انداز مذاكرات را با ابهاماتي روبه‌رو كرده است. در تازه‌ترين تحول، دفتر رسانه‌اي بين‌المللي دولت قطر گزارش‌ها درباره شكست مذاكرات ايران و امريكا را تكذيب و تاكيد كرد كه ميانجيگري دوحه با هماهنگي نزديك با طرفين همچنان ادامه دارد؛ موضعي كه در شرايط انتشار روايت‌هاي متناقض درباره روند گفت‌وگوها، بار ديگر نقش قطر در جلوگيري از تشديد تنش‌ها را برجسته كرده است. دفتر رسانه‌اي بين‌المللي دولت قطر در بيانيه‌اي، گزارش‌هاي منتشرشده در شبكه‌هاي اجتماعي درباره شكست مذاكرات تهران و واشنگتن را «كاملا دروغين و گمراه‌كننده» خواند و اعلام كرد اظهارات شيخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثاني، نخست‌وزير و وزير خارجه قطر، درباره مذاكرات دو‌طرف به‌صورت مغرضانه تحريف شده است. «ماجد الانصاري» سخنگوي وزارت خارجه قطر تاكيد كرد كه نخست‌وزير اين كشور به‌روشني اعلام كرده ايران و امريكا همچنان براي دستيابي به توافق تلاش مي‌كنند و ميانجيگران قطري نيز در هماهنگي نزديك با دو‌طرف به حمايت از مذاكرات ادامه مي‌دهند. اين موضع‌گيري در شرايطي رسانه‌اي شد كه به گزارش اكسيوس، «جي‌دي ونس» معاون رييس‌جمهور امريكا طي دو هفته گذشته شخصا در مذاكرات غيرمستقيم با ايران مشاركت داشته و تقريبا هر روز با نخست‌وزير قطر، فرمانده ارتش پاكستان و ديگر ميانجي‌ها درباره مسير گفت‌وگوها رايزني كرده است. استيو ويتكاف و جرد كوشنر نيز در اين روند حضور دارند و طرفين درباره احتمال برگزاري نشست فني در سطح كارشناسي طي روزهاي آينده گفت‌وگو كرده‌اند؛ نشستي كه هنوز برگزار نشده است.در ادامه تحركات ديپلماتيك براي پايان دادن به جنگ، نشريه وال‌استريت ژورنال به نقل از مقام‌هاي آگاه در روز شنبه (16 آبان) ادعا كرد كه هياتي از ايران قرار است طي روزهاي آينده به دوحه سفر داشته تا درباره توافقي احتمالي با امريكا گفت‌وگو كند. به نوشته اين روزنامه، نشانه‌هايي از تلاش تهران و واشنگتن براي يافتن راهي جهت پايان دادن به بحران كنوني ديده مي‌شود؛ تلاش‌هايي كه در واشنگتن نيز با افزايش تحركات مشاوران و متحدان دونالد ترامپ براي متقاعد كردن او به پذيرش توافق و پايان دادن به جنگ همراه شده است.براساس پيشنهاد مطرح‌شده، مدت مذاكرات مقدماتي كه در تفاهمنامه ژوئن (خرداد) ۶۰ روز تعيين شده بود، به دو روز كاهش مي‌يابد تا مذاكرات هسته‌اي بدون وقفه و در كوتاه‌ترين زمان آغاز شود. يكي از منابع آگاه اين پيشنهاد را فرصتي براي ترامپ جهت آغاز روند پايان دادن به جنگ دانسته، هرچند هنوز مشخص نيست تهران با چنين توافقي موافقت كند.
تهديد به بازگشت جنگ گسترده
علي‌رغم افزايش تحركات ديپلماتيك، روز جمعه (15 آبان) حملات جديدي به جزيره قشم انجام شد. رييس‌جمهور امريكا، ضمن تاييد اين حملات، مدعي شد نيروهاي امريكايي تاسيسات كوچك پدافند هوايي ايران را در مدت پنج تا ۱۵ دقيقه منهدم كرده‌اند. رسانه‌هاي رسمي كشورمان نيز از شنيده شدن صداي دو انفجار در منطقه «سوزا» در جزيره قشم خبر دادند. ترامپ اما اين حمله را محدود توصيف كرد و همزمان مدعي شد تهران به‌شدت خواهان توافق است. او همچنين با اشاره به محاصره دريايي ايران ادعا كرد هيچ چيزي بدون موافقت واشنگتن از تنگه هرمز عبور نمي‌كند. رييس‌جمهور امريكا در اظهاراتي ديگر حتي مدعي شد كه كشورش در حال حاضر در جنگ با ايران نيست و با وجود گذشت چندين ماه از آغاز درگيري، تنها سه يا چهار هفته واقعا جنگيده است! اين اظهارات درحالي مطرح مي‌شود كه به گزارش ان‌بي‌سي نيوز، برخي مقام‌هاي دولت و وزارت دفاع امريكا معتقدند ترامپ براي تصميم‌گيري درباره آغاز مجدد عمليات نظامي گسترده، فرصت محدودي دراختيار دارد. براساس اين گزارش، مشاوران او هشدار داده‌اند كه با آغاز به كار كنگره جديد تحت كنترل دموكرات‌ها در ژانويه، امكان افزايش نظارت كنگره، محدوديت بودجه و تصويب قطعنامه‌هايي براي مهار اختيارات نظامي رييس‌جمهور وجود دارد. در همين حال، امريكا همچنان بيش از ۵۰ هزار نيروي نظامي، حدود ۲۴ كشتي و صدها فروند هواپيما در منطقه مستقر كرده است. فايننشال تايمز نيز از تلاش واشنگتن براي انتقال سومين ناو هواپيمابر به خاورميانه خبر داده است. با اين حال، برخي مقام‌هاي دفاعي درباره تداوم اين حجم از استقرار نظامي و تاثير آن بر آمادگي رزمي ارتش امريكا هشدار داده‌اند.
اختلاف در كاخ سفيد
بر سر ادامه جنگ يا توافق
گزارش‌ها از وجود اختلاف ميان اطرافيان ترامپ درباره مسير آينده حكايت دارد. در يك‌سو، پيت هگست، وزير جنگ امريكا و برخي مقام‌هاي نظامي خواهان ازسرگيري حملات گسترده هستند و معتقدند تشديد عمليات مي‌تواند تهران را به پذيرش توافق وادار كند. در سوي ديگر، جي‌دي ونس، ماركو روبيو و مذاكره‌كنندگان ارشد كاخ‌سفيد از ادامه مسير ديپلماتيك حمايت مي‌كنند. اين اختلاف در شرايطي اهميت بيشتري يافته كه ونس، جنگ ايران را يكي از عوامل اصلي شكست جمهوري‌خواهان در انتخابات ميان‌دوره‌اي دانسته است. روبيو نيز روز شنبه تاكيد كرد گفت‌وگوها با ايران از مسيرهاي مختلف ادامه دارد و ترجيح ترامپ حل‌وفصل مسالمت‌آميز اختلافات است؛ هرچند او مدعي شد برخي مسائل را نمي‌توان از راه ديپلماسي حل كرد.
تهران: اعتمادسازي بايد
با اقدام عملي آغاز شود
در مقابل، يك منبع ايراني به العربيه و الحدث گفته تهران نسبت به آخرين پيشنهاد ميانجي‌ها نگاه مصلحتي دارد و براي ورود به مذاكرات با هدف تامين مطالبات مشروع خود آمادگي نشان داده؛ با اين حال، ايران پيش از هرگونه مذاكره خواهان اقدامات ملموس و متقابل امريكا براي اعتمادسازي است. همزمان گزارش‌هايي از ارسال پيشنهاد هسته‌اي ايران به واشنگتن از طريق قطر منتشر شده است. براساس اين گزارش‌هاي ادعايي، تهران بررسي پيشنهادهاي ميانجي‌ها را در ذيل هفت مطالبه خود از امريكا دنبال مي‌كند؛ مطالباتي ازجمله لغو تحريم‌ها، آزادسازي دارايي‌هاي بلوكه‌شده، رفع محاصره بنادر، توقف جنگ در همه جبهه‌ها، پرداخت غرامت و خروج نيروهاي تقويتي امريكا از اطراف ايران. در مقابل، واشنگتن بر امتيازگيري در پرونده هسته‌اي و بازگشايي تنگه هرمز تاكيد دارد. در كنار اين تحولات، علي باقري، معاون دبير شوراي عالي امنيت ملي نيز با اشاره به سفر اخير دبير اين شورا به روسيه گفت هدف اصلي اين سفر انتقال پيام مقام معظم رهبري به ولاديمير پوتين و ترسيم چشم‌انداز همكاري‌هاي دوجانبه بوده است. او همچنين با اشاره به تجربه مذاكرات گذشته تاكيد كرد ايران پس از نقض عهدهاي مكرر امريكا، پيش از ورود به مرحله جديد ديپلماسي به اقدامات عملي واشنگتن نياز دارد.