ترامپ : اگر من نبودم کشورهای عربی وجود خارجی نداشتند، پس باید هزینه جنگ را بدهند
صورت‌حساب سرسپردگی
در شرايطي كه تلاش‌هاي ديپلماتيك براي جلوگيري از بازگشت جنگ ميان ايران و امريكا شدت گرفته، تحركات تازه در عراق و اقليم كردستان نيز از ادامه رايزني‌هاي منطقه‌اي درباره اين بحران حكايت دارد. برخي رسانه‌هاي عرب به نقل از منابع آگاه گزارش داده‌اند كه روز يكشنبه (۱۷ آبان)، هياتي عراقي در ماموريتي حدودا هشت ساعته به تهران سفر كرده و پيامي ازسوي امريكا را به مقام‌هاي ايراني منتقل كرده است. اين سفر پس از حضور «تام باراك»، فرستاده دونالد ترامپ، در بغداد و تماس تلفني رييس‌جمهور امريكا با نخست‌وزير عراق انجام شده است. همزمان، «نچيروان بارزاني»، رييس اقليم كردستان عراق، در اربيل با مقام‌هاي ايراني ديدار و درباره روابط دوجانبه، همكاري‌هاي امنيتي، تحولات منطقه و راه‌هاي حفظ ثبات گفت‌وگو كرده است. اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت امور خارجه كشورمان، در واكنش به گزارش‌ها درباره سفر هياتي از عراق به تهران و احتمال انتقال پيام امريكا، اين رفت‌وآمدها را در چارچوب روابط طبيعي و معمول دو كشور همسايه دانست. در همين چارچوب، آكسيوس گزارش داد دونالد ترامپ روز دوشنبه در كاخ سفيد با شيخ «محمد بن عبدالرحمن آل‌ثاني»، نخست‌وزير و وزير خارجه قطر، ديدار كرده؛ نشستي كه به نوشته اين خبرگزاري، محور اصلي آن تلاش براي دستيابي به آتش‌بس جديد و ازسرگيري مذاكرات هسته‌اي با ايران بوده است. براساس گزارش آكسيوس، نخست‌وزير قطر كه در هفته‌هاي اخير نقش ميانجي اصلي ميان تهران و واشنگتن را برعهده داشته، قصد داشته ترامپ را به دادن فرصت بيشتر به مسير ديپلماسي ترغيب كند. جي‌دي ونس، معاون رييس‌جمهور امريكا نيز پيش از اين ديدار، به‌طور جداگانه با مقام قطري گفت‌وگو و رايزني كرده بود. ونس طي دو هفته گذشته در تماس‌هاي غيرمستقيم با ايران مشاركت داشته و تقريبا هر روز با نخست‌وزير قطر در ارتباط بوده است. اين درحالي است كه به ادعاي مبدل ايست‌اي، ابراهيم كالين، رييس سازمان اطلاعات تركيه مدعي شد كه دوحه هفته آينده ميزبان جي دي ونس، معاون ترامپ و محسن رضايي، رييس شوراي عالي امنيت ملي كشورمان است؛ ادعايي كه هنوز مقام‌هاي رسمي كشورمان به آن واكنش نشان نداده‌اند. البته برخي خبرگزاري‌هاي داخلي اين خبر را تكذيب كرده‌اند.
تلاش واشنگتن براي مهار بحران
همزمان، سي‌ان‌ان در گزارشي درباره رايزني‌هاي محرمانه ايران و امريكا نوشته است كه دوطرف در حال بررسي توافقي حساس با هدف جلوگيري از بازگشت به جنگ تمام‌عيار و فراهم كردن زمينه مذاكرات گسترده‌تر هستند. براساس اين گزارش، پس از شكست جمهوري‌خواهان در انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا، جنگ ايران به يكي از عوامل اثرگذار بر محاسبات سياسي كاخ سفيد تبديل شده است. سي‌ان‌ان همچنين مدعي شده كه تهران تلاش دارد از اين وضعيت براي تقويت موقعيت خود در مذاكرات استفاده كند. در مقابل، ترامپ نيز با اذعان به نارضايتي راي‌دهندگان از جنگ، با فشارهاي سياسي بيشتري براي پايان دادن به درگيري روبه‌رو شده است. جي‌دي ونس، معاون رييس‌جمهور امريكا نيز پيش‌تر جنگ ايران را يكي از عوامل شكست جمهوري‌خواهان دانسته بود. با اين حال، رسيدن به توافق همچنان با اختلافات جدي روبه‌رو است. براساس گزارش سي‌ان‌ان، واشنگتن خواهان برچيده شدن برنامه هسته‌اي ايران است، درحالي‌كه تهران اين موضوع را مساله‌اي مرتبط با حاكميت ملي خود مي‌داند. ايران اعلام كرده تا پيش از تحقق هفت پيش‌شرط خود، نه وارد مذاكرات هسته‌اي خواهد شد و نه تنگه هرمز را بازگشايي مي‌كند. يكي از پيچيده‌ترين موضوعات مذاكرات نيز سرنوشت ذخاير اورانيوم غني شده ايران است. سي‌ان‌ان در اين باره گزارش داده كه صدها كيلوگرم از اين مواد همچنان در مكاني نامشخص قرار دارد و امريكا به دنبال راهي براي رقيق‌سازي يا انتقال آن به خارج از ايران است. در مقابل، تهران خواهان رفع تحريم‌ها، آزادسازي ميلياردها دلار از دارايي‌هاي مسدودشده و فراهم شدن امكان فروش نفت است. در كنار اين تلاش‌ها، واشنگتن به دنبال استفاده از ظرفيت چين براي تاثيرگذاري بر تهران نيز هست. واشنگتن پست با انتشار يادداشتي مدعي شد: «اسكات بسنت» وزير خزانه‌داري امريكا، با حمايت ترامپ از پكن خواسته از نفوذ خود بر ايران براي پايان دادن به جنگ استفاده كند. به گفته يك مقام امريكايي آگاه از اين موضوع، چين اين پيام را به تهران منتقل كرده است. در همين راستا و براساس گزارش‌هاي منتشرشده، فرستاده پكن در امور خاورميانه نيز روز يكشنبه به تهران سفر و با معاون دبير شوراي عالي امنيت ملي كشورمان ديدار كرد.
نقشه ميانجي‌ها براي شكستن بن‌بست تهران و واشنگتن
در همين چارچوب، آكسيوس گزارش داده كه قطر به همراه پاكستان، عربستان‌سعودي، مصر و تركيه در حال رايزني درباره پيش‌نويس پيشنهادي براي كاهش تنش ميان تهران و واشنگتن است. اين پيشنهاد بر اجراي يك بسته اعتمادساز دو روزه تمركز دارد؛ به اين ترتيب كه در روز نخست، امريكا محاصره دريايي ايران را لغو و بخشي از دارايي‌هاي مسدود شده تهران را آزاد كند. در مقابل، ايران دعوت رسمي از بازرسان آژانس بين‌المللي انرژي اتمي براي بازديد از تاسيسات هسته‌اي بمباران‌شده را صادر كند؛ اقدامي كه براساس توافق قاهره در سال گذشته پيش‌بيني شده بود. در روز دوم، تنگه هرمز بازگشايي شود و پس از آن مذاكرات هسته‌اي با تمركز بر سرنوشت ذخاير اورانيوم با غناي بالاي ايران از سر گرفته شود. گزارش آسوشيتدپرس نيز همزمان از طرحي با همين چارچوب خبر داده و آن را توافقي موقت براي ايجاد اعتماد و هموار كردن مسير مذاكرات گسترده‌تر توصيف كرده است. در كنار پيش‌نويس پيشنهادي كشورهاي ميانجي، عباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان نيز اعلام كرده كه تهران همچنان منتظر پاسخ واشنگتن به پيشنهاد دو روزه خود است. او تاكيد كرده كه اين پيشنهاد، ازجمله پايان جنگ در همه جبهه‌ها، همچنان روي ميز قرار دارد و امريكا بايد ميان پذيرش شروط مطرح‌شده و ادامه جنگ انتخاب كند. با اين حال، موضع واشنگتن نسبت به پيشنهادهاي مطرح‌شده همچنان محتاطانه است. ماركو روبيو، وزير خارجه امريكا مذاكرات را تاكنون كم‌ثمر توصيف كرده و مدعي شده مطالبات ايران غيرقابل‌قبول و برخي از آنها غيرواقع‌بينانه و عجيب است. او اگرچه ديپلماسي را گزينه ترجيحي دولت امريكا دانسته، اما تاكيد كرده كه دوطرف هنوز به پيشرفت قابل‌توجهي نرسيده‌اند. همزمان، سخنگوي تيم مذاكره‌كننده ايراني نيز در واكنش به انتقاد ماركو روبيو از پيشنهاد دو روزه تهران، اين طرح را منطقي‌ترين مسير براي بازگشت امنيت به تنگه هرمز و خليج‌فارس توصيف كرد. بقايي خاطرنشان كرد كه طرح دو روزه ايران، منطقي‌ترين طرح است و در صورت پذيرش مطالبات ايران ازسوي امريكا، مي‌توان ظرف دو روز شاهد تحولات مثبتي در منطقه بود و آرامش به تنگه هرمز بازمي‌گردد. او همچنين تاكيد كرد كه ايران پيش از آغاز مذاكرات خواستار پايان تحريم‌هاي غيرقانوني، توقف محاصره دريايي و پايان جنگ در همه جبهه‌هاست و پيشنهاد دو روزه تهران نشان‌دهنده حسن‌نيت ايران است.
«دروازه آهنين»؛ گسترش دامنه فشار امريكا
اظهارات ترامپ درباره احتمال ازسرگيري حملات نظامي نيز تصويري دوگانه از رويكرد كاخ سفيد ترسيم مي‌كند. رييس‌جمهوري امريكا در گفت‌وگو با شبكه سي‌ان‌ان مدعي شده كه در صورت پيشرفت مذاكرات و دستيابي به توافقي قوي درباره برنامه هسته‌اي و بازگشايي تنگه هرمز، احتمال حمله مجدد امريكا به ايران «بسيار بعيد» خواهد بود. با اين حال، همزمان از شناسايي اهداف جديد براي حمله احتمالي، ازجمله ۳۸ پل و نيروگاه، سخن گفته و مدعي شده ارتش امريكا براي اقدام دوباره آمادگي دارد. رييس‌جمهور امريكا همچنين در مصاحبه با برنامه «۶۰دقيقه» شبكه سي‌بي‌اس ادعا كرد كه به دنبال تشديد جنگ نيست، اما اگر به گذشته بازگردد، بار ديگر تصميم به حمله به ايران خواهد گرفت. او حملات امريكا را تصميمي تاريخي توصيف كرد و مدعي شد توان هسته‌اي ايران ازبين رفته است. رييس‌جمهوري امريكا ضمن تاكيد بر اين ادعا كه كشورهاي عرب خواهان وضعيت موجود هستند، مدعي شد كه اين گروه از بازيگران بايد هزينه‌هاي جنگ با ايران را بپردازند، چراكه ما از آنها دفاع كرده‌ايم و بدون ما وجود خارجي نداشتند. او در بخش ديگري از اظهارات خود گفت كه بدون حضور و حمايت‌هاي ايالات‌متحده، اسراييل اصلا وجود نمي‌داشت و باقي نمي‌ماند. ترامپ همچنين از ادامه محاصره دريايي ايران سخن گفت و مدعي شد اين اقدام مانع ورود و خروج بخش عمده كالاها و محموله‌ها به ايران شده است. گفتني است فرماندهي مركزي امريكا (سنتكام) روز شنبه از تشكيل كارگروهي با عنوان «دروازه آهنين» خبر داد كه ماموريت آن هماهنگي ميان نهادهاي امريكايي براي محدود كردن انتقال تسليحات پيشرفته، فناوري‌هاي دوكاربردي، اقلام تحريم شده و جريان‌هاي درآمدي مورد ادعاي واشنگتن از مسير مرزهاي زميني ايران و درياي خزر است. اين كارگروه با حدود ۲۰ نيروي نظامي و غيرنظامي در تامپا مستقر خواهد شد. تشكيل اين كارگروه به معناي استقرار نيروهاي امريكايي در امتداد مرزهاي ايران يا بسته شدن فيزيكي گذرگاه‌هاي مرزي نيست، بلكه هدف اعلام‌شده آن هماهنگي و نظارت بيشتر بر مسيرهاي انتقال كالا و منابع درآمدي است. سنتكام همچنين مدعي شده محاصره دريايي در ماه‌هاي گذشته مانع صادرات نفت خام ايران به ارزش بيش از ۲۵ ميليارد دلار شده است؛ رقمي كه برآورد اعلام‌شده ازسوي اين فرماندهي است.