مرخصي زايمان مادرها تا چند سالگي بچه‌هاست؟
غزل حضرتي
يادم هست وقتي داشتند قانون مرخصي زايمان را تغيير مي‌دادند، خوشحال بودم از اينكه اين تحول دارد به نفع زنان اتفاق مي‌افتد. يادم است مرخصي زايمان مادرم زماني كه ما به‌دنيا آمديم، 45 روز بود و بايد نوزاد 45روزه را مي‌سپرد به مادرش و برمي‌گشت سركار. گرچه حرف زياد بود كه وقتي مرخصي زايمان يك‌سال شود، خطر بيكار شدن براي مادران شاغل ايجاد مي‌شود. يعني كارفرما تمايلي ندارد يك سال از نيروي جايگزين استفاده كند و بعد از يك سال باز جابه‌جايي نيرو داشته باشد. يا خيلي از كارفرمايان اصلا زناني كه در آستانه بارداري و بچه‌دار شدن هستند را به كار نمي‌گيرند تا مجبور نباشند در زمان مرخصي زايمان دنبال نيرو باشند. قانون در بخش‌هايي كارفرما را هم مجبور نمي‌كرد امنيت شغلي اين زنان را تامين كند. يا نمي‌توانست يا برايش اهميت نداشت قانوني جامع براي زنان بنويسد.
مادران زيادي را سراغ دارم كه با وجود داشتن كار ثابت، بعد از بچه‌دار شدن، كلا شاغل بودن را بوسيدند و كنار گذاشتند. نه از سر اختيار، كه از جبر مادرانگي و مسووليتي كه بر گردن‌شان افتاده. هر روز صبح زود بايد بچه يك‌ساله را ببرند مهدكودك، هر روز عصر مرخصي ساعتي بگيرند تا بتوانند بچه را آخرين ساعت كار مهدكودك تحويل بگيرند. برسند خانه و تازه شغل دوم‌شان شروع شود. درست است كه مردها و پدرهاي امروز فرق‌هاي زيادي با پدرهاي ديروز دارند، اما باز هم در بر همان پاشنه مي‌چرخد و مسووليت اصلي زندگي بر عهده زن و مادر خانه است. رسيدگي به بچه يا بچه‌ها، درس و مشق و غذا و تر و خشك كردن و تنظيم ساعت خواب و بازي و وقت باكيفيت گذاشتن و رسيدگي به امور خانه و مرتب‌كاري‌هاي روزمره و آماده كردن همه‌چيز براي فردا، همه تقريبا برعهده زن خانه است.
چند روز پيش داشتم فكر مي‌كردم اگر كارمند بودم شايد زندگي شادتري داشتم. 7 و نيم صبح كه بچه‌ها را مي‌سپردم به مدرسه، خودم هم راهي كار مي‌شدم. تا 3 بعدازظهر كه خودم را دوان‌دوان به مدرسه مي‌رساندم درحالي كه داشتم غرغرهاي پسرها را به جان مي‌خريدم كه «بازم ما آخرين نفريم، همه رفتن جز ما.» آرام‌شان مي‌كردم و با وعده خوراكي‌هاي خوشمزه راهي خانه مي‌شديم. اما بعدش كه كمي عميق‌تر فكر كردم ديدم شايد هرروز مي‌رفتم سركار، هر روز آدم‌هاي همسن و سالم را مي‌ديدم، هر روز مفيد بودم، اما قطعا از كار كارمندي لذتي نصيبم نمي‌شد. بعد با خودم فكر كردم چه مقاومتي دارم مي‌كنم كه همچنان كار كنم، در حالي كه 8 سال است خانه‌نشين شده‌ام. در حالي كه همه زنان شاغل كه مادر مي‌شوند، نهايتا يك سال مرخصي زايمان مي‌روند و از كار هميشگي‌شان دور مي‌مانند، مرخصي زايمان من 8 ساله شد!
هرآنچه بايد به آن فكر مي‌كردم تا بچه‌ها را بسپرم به كسي و به كار برسم، شدني نبود. شايد هم از وسواس من بود و فكر مي‌كردم بچه‌ها در اين برهه از زندگي‌شان بيشتر به حضورم نياز دارند و صرف خواباندن آخر شب، دردي از آنها دوا نمي‌كند و نيازشان به من را مرتفع نمي‌كند. همين الان كه بعدازظهر از مدرسه برشان مي‌دارم و تا شب كه بخوابيم باهميم، يك وقت‌هايي پسر كوچكم بهانه مي‌گيرد كه «لطفا زودتر بيا دنبالم، دلم برات تنگ ميشه.» يك روزهايي زودتر از ساعت تعطيلي ماكان، سراغ او مي‌روم و چند دقيقه‌اي باهم در ماشين مي‌نشينيم تا زنگ كلاس سومي‌ها هم بخورد و به ما ملحق شود. يك روز براي اينكه نرود مدرسه گفت «اصلا وقت‌هايي كه من رو ميذاري مدرسه و ميري، يهو دلم كوچيك ميشه، تنگ تو ميشه، دلم ميخواد همش پيشت باشم بغلت كنم. نميشه نرم مدرسه؟» و سريع بغضي را هم چاشني حرف‌هايش مي‌كند. بغلش مي‌كنم و مي‌گويم «من هم وقتي ميرم سركار دلم براي شما دوتا تنگ ميشه، اما بايد برم، توام بايد بري مدرسه كه سواد ياد بگيري. از خونه موندن چيزي نصيبت نميشه. تنها و بيسواد ميشي. اصلا كيف مدرسه به اينه كه تو با همسن‌هاي خودتي و اين واقعا لذت‌بخشه.» درحالي اين حرف‌ها را مي‌گويم كه خودم اعتقادي به آنها ندارم و مي‌دانم حس دوست نداشتن مدرسه چه شكلي است. اما حس ما به مدرسه با حس بچه‌هاي الان به مدرسه زمين تا آسمان تفاوت دارد.
يك روز داشتم از روزهاي مدرسه خودمان برايشان تعريف مي‌كردم كه چشم‌هاي هردو گرد شده بود. «زمان ما وقتي بچه‌اي دير مي‌رسيد حق نداشت بره توي صف صبحگاهي. بايد تو صف ديراومده‌ها مي‌موند. آخرش هم خانم ناظم اسمش رو رد مي‌كرد كه حتما نمره انضباط ازش كم بشه. خيلي بد بود. همه بچه‌ها تو صف از جلوي ما رد مي‌شدن و يه نگاه ترحم‌آميزي بهمون مي‌كردن. ولي الان شما وسط درس هم برسين مدرسه، كسي چيزي بهتون نميگه. تهش خانو‌م‌تون ميخواد بگه دير اومدي عزيزم، زود بشين درس رو شروع كرديم.
هردو باهم گفتند «نمره انضباط چيه ديگه؟» اورهان در ادامه گفت «اصلا نمره چيه؟» با اينكه مي‌دانستم سيستم جديد مدرسه تا كلاس ششم نمره ندارد، ولي بازهم تعجب كردم كه بچه‌هاي من نمي‌دانند نمره چي هست اصلا. چقدر خوب است كه نمي‌دانند براي نيم نمره يا بيست‌وپنج صدم ممكن بود مورد مواخذه قرار بگيرند. گفتم «مثلا الان كه خيلي خوب، خوب، متوسط، ضعيف دارين، ما هم نمره داشتيم. هرچي بيشتر بي‌نظمي مي‌كرديم نمره انضباط‌مون كمتر مي‌شد و اين خوب نبود.»
هردو دل‌شان برايم سوخت و گفتند «چقدر شما گناه داشتين. اذيت‌تون مي‌كردن تو مدرسه، نه؟ اصلا اجازه داشتين تو حياط بازي كنين يا دعواتون مي‌كردن؟» گفتم «آره، خب زنگ تفريح براي بازي كردن و دويدن بود. اما اگه اذيت مي‌كرديم از كلاس بيرون‌مون مي‌كردن. يك‌سري معلم‌ها هم تنبيه‌هاي بد مي‌كردن. مثلا بچه‌ها رو مي‌زدن، با خط‌كش يا هرچي داشتن.» اورهان گفت «چه باحال، چه‌جوري مي‌زدن؟ درد كه نداشت؟» گفتم «باحال كه نبود، درد هم داشت، البته من تاحالا تو مدرسه كتك نخوردم. هميشه سعي مي‌كردم جوري رفتار كنم و درس بخونم كه معلم‌ها دعوام هم نكنن چه برسه به كتك زدن. اما خب بچه‌ها دردشون مي‌گرفت. كار خيلي بدي بود و الان ديگه تقريبا اتفاق نمي‌افته.» ماكان گفت «چه كار عجيبي مي‌كردن. بعد مادر پدرهاتون نمي‌رفتن مدرسه اعتراض كنند؟» گفتم «چرا، ولي خيلي كاري از دستشون برنمي‌اومد. قانون مدرسه اينجوري بود كه مثلا بچه‌ها بايد تنبيه بشن تا درست رفتار كنند.» هردو گفتند «چقدر شما بدبخت بودين.» و رفتند پي بازي‌شان. تاييد نكردم ولي در دلم گفتم آره ما يك جاهايي در كودكي و نوجواني‌مان خيلي بدبخت بوديم، اما يك جاهايي هم نبوديم. تجربه‌هاي ما بعضي اوقات از تجربه‌هاي شما جذاب‌تر بودند.