نيره خادمي
سر ظهر يك روز باراني در آبان ماه امسال، مرداني كه در مغازه‌هايشان منتظر مشتري و فروش اجناسشان نشسته بودند، انتظار نداشتند كسي وارد محل كارشان شود و از آنها درباره خشونت عليه زنان بپرسد. «اعتماد» اما سراغ آنها رفت تا درباره اين موضوع و نحوه تفكرشان نسبت به آن حرف بزنند. بيشتر مرداني كه در اين گزارش با آنها گفت‌وگو شد، با خشونت عليه زنان مخالف بودند و يكي از مصاحبه‌شوندگان هم البته از تناقض و فاصله ميان باورها و رفتار روزمره آدم‌ها نسبت به اين موضوع سخن گفت. منظور از خشونت عليه زنان در اين گزارش فقط خشونت فيزيكي نيست و رفتارهايي مانند تحقير، تهديد، خشونت كلامي و رواني، كنترل‌گري و محدود كردن آزادي‌هاي فردي و اقتصادي را هم شامل مي‌شود؛ اما آنچه در ادامه مي‌آيد، روايت و برداشت شخصي اين چند نفر از اين مساله است. در يكي از خيابان‌هاي غربي تهران سه مرد در يك خرازي نشسته‌اند و دو نفر از آنها كه جوان‌تر هم هستند در برابر سوال‌هايي كه درباره خشونت عليه زنان پرسيده مي‌شود، مي‌گويند؛ ما فقط مي‌دانيم بايد به زن‌ها احترام متقابل گذاشت و جملاتي از اين قبيل.«نبايد سر زن داد زد، نبايد باهاش برخورد بد كرد.» توضيح بيشتري ندارند. مرد بعدي بيرون مغازه و در پياده‌رويي كه آسمان و بارانش را سايه‌بان گرفته، مي‌گويد كه اصلا نمي‌داند بايد در اين باره چه بگويد. سرش را برمي‌گرداند و مثل برق دور مي‌شود. نفر بعدي پشت دخل مغازه پلاستيك‌فروشي نشسته. سوال را مي‌شنود چشم‌هايش گرد مي‌شود و بعد سرش را پايين مي‌اندازد.«اينقدر دغدغه دارم كه اصلا به اين موضوعات فكر نمي‌كنم. ببخشيد اما وقت خودتان را هدر ندهيد.» جلوتر كسي كه پشت قفسه‌هاي لوازم آرايش و كنار بخاري برقي كوچك داخل مغازه نشسته و انگشت‌هاي استخواني‌اش را به دور ليوان بزرگ سفيد و سياهش قفل كرده، سوال را كه مي‌شنود چشم‌هايش برق مي‌زند و بعيد است كه اين برق، برق خوشحالي باشد.«بله خانم صحبت مي‌كنم.» يك پسر لاغراندام جوان است كه ۲۵ سال دارد و از ۸ سالگي كار كرده. كلاس دوازدهم با معدل ۱۸ و ۷۵ صدم به خاطر شرايط زندگي ترك تحصيل كرده و وقتي ده سال داشته است مادر و پدرش از هم جدا شده‌اند. از جايش بلند مي‌شود و مي‌گويد: «خواهش مي‌كنم بياييد روي صندلي بشينيد.» بعد يك صندلي براي خودش جلو مي‌آورد و مي‌نشيند.« ۲۵ سال عمر كردم و از ۸ سالگي هم كار كردم... تو اين سال‌ها متوجه شدم فضاي جامعه ما باعث اين اتفاق شده است. جايگاه زن در اجتماع تعريف نشده و خانواده‌ها هم اين آموزش را به بچه‌ها نمي‌دهند كه چطور بايد با يك زن برخورد كنند.»
منظور شما قانون و عرف هم هست؟
بله، دقيقا . در خارج از كشور مثلا تركيه هم خشونت عليه زنان هست ولي كمتر.
به نظر شما چرا كمتر است؟
آنجا قانون هست، اما اينجا نه خودمان رعايت مي‌كنيم و نه كساني كه راس كار هستند. اگر اينجا به زني آزار برسد و براي شكايت به دادگاه يا پاسگاه برود به او مي‌گويند لباس درست بپوش كه كسي نگاه چپ و دست درازي به شما نداشته باشد ولي اين‌طور نيست و زنان با چادر يا بدون چادر با آزارها مواجه مي‌شوند.
تا به حال در خانواده يا حتي در خيابان شاهد اعمال خشونت عليه زن يا زناني بوده‌ايد؟
پدرم، مادرم را كتك مي‌زد. آن زمان هشت، ۹ ساله بودم و هر وقت كه از بيرون و محل كار به خانه مي‌رسيدم صورت و بدن مادرم سياه و كبود بود. ناراحت مي‌شدم، اما بچه بودم و نمي‌توانستم كاري انجام دهم. من در سختي بزرگ شده‌ام و اين موضوع برايم مهم است و دوست ندارم هيچ كس سختي ببيند شايد اگر در ناز و نعمت بزرگ مي‌شدم اين‌طور نبودم.
اگر ببينيد زني را جلوي چشم شما مورد خشونت قرار مي‌دهند چه مي‌كنيد؟
صد درصد برخورد مي‌كنم.
به نظر شما مردها تا چه اندازه در بازتوليد خشونت عليه زنان نقش دارند؟
مردها در همه جاي دنيا مي‌خواهند نشان دهند كه قدرت دست آنهاست و نصف اين مشكلات هم گردن مردهاست، چراكه اين مردها هستند كه بايد امنيت را براي زنان فراهم كنند.
پيشنهاد شما براي توقف اين چرخه چيست؟
اول بايد فرهنگ‌سازي شود. مثلا شما اگر بخواهيد چيزي را براي اولين‌بار وارد اين مملكت كنيد در حالي كه مردم آن را تجربه نكرده‌اند يك دفعه به كشور شوك وارد مي‌شود و در آن افراط صورت مي‌گيرد. ما در كشوري هستيم كه تمدن داريم، اما نمي‌توانيم حتي فرهنگ‌سازي كنيم تا آدم‌ها پوست موز را روي سطح خيابان نيندازند. آموزش و پرورش هم فقط روي حفظيات كار مي‌كند.
از آنجايي كه قوانين در ايران چه درباره ازدواج، ديه و حتي ارث از نظر گروهي از زنان، مردانه است و همين قوانين ممكن است به نوعي اثراتي در جامعه داشته باشد براي برابر كردن حقوق خود با زنان، چه كاري مي‌توانيد انجام دهيد؟
برابر بودن در همه چيز قشنگ است مثلا عشق اگر دوطرفه باشد قشنگ‌تر است تا از يك طرف باشد. زنان در جامعه ما مي‌توانند خيلي قشنگ‌تر زندگي كنند. بيشتر انديشمندان و افراد مستعد كشور ما زنان هستند و مي‌روند در آنجا تحصيل مي‌كنند و كار خود را ادامه مي‌دهند. چيزي كه از دستم بر مي‌آيد، اين است كه فعلا از خودم شروع كنم و اگر ازدواج كردم حقوق همسرم را با خودم برابر كنم.
الان با پدر ارتباط داريد؟
بله، بالاخره پدرم است. حالا احساس پشيماني دارد و مي‌گويد دست خودم نبوده است. مي‌گويد رفتاري كه از پدرم مي‌ديدم فكر مي‌كردم درست است و آن را روي همسرم هم پياده مي‌كردم. اين هم باز از فرهنگ‌سازي مي‌آيد.
اما درباره شما اين صادق نبوده...
من خودم هم مي‌خواستم نمي‌توانستم. همان زمان كه رنج‌هاي مادرم را مي‌ديدم، مي‌گفتم بزرگ كه شدم با همسرم اين كار را نمي‌كنم و مادرم طوري من را تربيت كرد كه بتوانم در اين مملكت مفيد باشم.
دو، سه مغازه آن طرف‌تر مردي ميانسال كه به گفته خودش شصت ساله است و تحصيلات سيكل دارد، پشت ميز سياه رنگ داخل مغازه نشسته و به آن يك مشتري كه ظروف چيني را در دستانش جابه‌جا مي‌كند، چشم دوخته. سوال‌ها را با حوصله و البته خيلي كوتاه و مختصر جواب مي‌دهد. يك دختر و يك پسر جوان دارد و مي‌گويد كه اول از همه خودش برابري را در خانه ميان پسر و دخترش اعمال كرده: «اتفاقا امروز يك كليپ ديدم كه مردي همسرش را زده بود و لت و پار كرده بود. هميشه اين صحنه‌ها ناراحتم مي‌كند. همه اين اتفاقات در جامعه به خانواده برمي‌گردد. من تا به حال نديدم مثلا مردي يك زن را مورد خشونت قرار دهد ولي اگر ببينم حتما جلو مي‌روم و نمي‌گذارم.» او معتقد است بيشتر از همه، مردهاي جامعه در بازتوليد خشونت عليه زنان نقش دارند.«مرداني كه چنين رفتاري دارند بايد حتما به روانپزشك و روانشناس مراجعه كنند و تحت درمان قرار بگيرند. متاسفانه قانون هم طوري نوشته شده كه اگر يك مرد، مرتكب قتل و خشونت عليه همسر خود شده باشد، مي‌تواند با يك اتهام ناموسي از مجازات شانه خالي كند، بنابراين حتما بايد در اين قوانين تجديدنظر و برابري صد درصد اعمال شود.»
در ادامه مسير دو نفر ديگر با چشم‌ها و صورت‌هاي پف كرده و خواب‌آلوده در حالي كه تازه قفل كركره بازار بي‌رمقشان را باز كرده‌اند، جواب مي‌دهند كه نظري در اين باره ندارند. بعد اما دو برادر ۳۹ و ۴۵ ساله كه هر كدام يك ميز جداگانه در دو سوي يك مغازه اسباب‌بازي‌فروشي دارند، به‌طور اشتراكي سوال‌ها را پاسخ مي‌دهند. يكي ليسانس اقتصاد دارد و ديگري كه برادر بزرگ‌تر است، ديپلم دارد. برادر بزرگ‌تر مي‌گويد: «دليل خشونت‌ها اين است كه دخترها در سن پايين ازدواج مي‌كنند.»
برادر كوچك‌تر اما «نه» مي‌آورد و در ادامه كلامش به تاثير پدر خانواده در تربيت پسرها اشاره مي‌كند: «۸۰ درصد رفتار پدر موثر است، البته اقتصاد هم تاثير دارد، اما بيشتر تربيت موثر است.» او مي‌گويد كه وقتي در مواجهه با رفتارهاي خشونت‌آميز ديگران با يك زن قرار گرفته است هم سعي كرده به قول خودش «طرف ضعيف» را بگيرد.«صد درصد مداخله مي‌كنم اگر در همسايگي‌ام هم متوجه شوم زني توسط همسرش مورد ضرب و شتم قرار مي‌گيرد، مي‌روم در خانه‌شان را مي‌زنم، اگر حل شد كه شد اگر هم نشد با ۱۱۰ تماس مي‌گيرم.»
در ادامه از فيلم‌هاي قرمز، دو زن و مخصوصا ملي و راه‌هاي نرفته‌اش ياد مي‌كند كه رفتارهاي آزارگرانه جمشيد هاشم‌پور در نقش پدر خانواده با افسر اسدي در نقش مادر در دوران جواني در بازتوليد خشونت در زندگي و رفتار كل خانواده موثر بوده است.«ملي دختر خوبي بود، اما خانواده خودش و بيشتر پدر و برادرش هم در خانه به او ظلم مي‌كردند.» البته در ابتدا قبول ندارد كه قوانين يكجانبه در ازدواج مثل حق طلاق و حضانت در بازتوليد خشونت عليه زنان نقش دارد، اما در نهايت مي‌گويد: «درست است، در آن زندگي، اعتماد به نفس زن پايين مي‌آيد.» برادر بزرگ‌تر اينجا بحث را ادامه مي‌دهد: «زن ضعيف است و قانون بايد در همه موارد جانب زن را بگيرد تا او هم در زندگي دلگرمي داشته باشد.» و برادر كوچك‌تر دوباره رشته كلام را به دست مي‌گيرد: «البته، فاصله حرف تا عمل زياد است. خودم مرد قلدري هستم، رفقايم هم اين را مي‌گويند و خانمم اين را مي‌داند. الان شايد در كلام به شما اين حرفهاي روشنفكرانه را بزنم، اما در عمل بايد قرار بگيرم. برايم پيش آمده رفتم خانه، سر موضوعي بحث كردم و سر خانمم حتي داد زدم، اما بعد كه به خودم آمدم، گفتم؛ اين چه كاري بود من كردم. بعد از دلش در آوردم.» به عنوان مرداني كه قانون در بيشتر مواقع حق را به آنها داده، حاضر هستيد كه جهت برابر كردن حقوق زن و مرد-و نه البته محول كردن يكجانبه- حركت كنيد؟ برادر بزرگ‌تر معتقد است كه همه چيز بايد در قانون برابر باشد، اما برادر كوچك‌تر نظر ديگري دارد: «اين را زماني مي‌توانيم قبول كنيم كه كشور در همه چيز برابري داشته باشد. نه من در ايران اين كار را نمي‌كنم. مثلا در ازدواج اگر مهريه را بردارند من به پسرم ياد مي‌دهم تا نصف هر چه در زندگي دارد را به خانمش بدهد.»
دور از ميدان
جست‌وجو اما در همين جا متوقف نمي‌ماند. از چند روز قبل يك بحث مجازي در اين باره با چند نفر ديگر آغاز شد و حالا زمان جمع‌بندي آن است. حبيب احسني‌پور يكي از همين افراد و خبرنگار است كه براي «اعتماد» مي‌نويسد: خشونت عليه زنان در جامعه نشات گرفته از نگاه بسته مرد به زن است و همچنين تفكرات نادرست برخي افراد سياسي و فرهنگي كه دوست ندارند زنان ما در مسير توسعه پيشقدم باشند.«اين تفكر به شكل خشونت بروز مي‌كند كه مي‌تواند شامل انواع خشونت‌هاي كلامي، جسمي و ذهني باشد.» او پيش از اين در محيط كار و زندگي، بيشتر از خشونت فيزيكي عليه زنان، شاهد اعمال خشونت‌هاي كلامي به شكل تحقير نسبت به آنان بوده است و مي‌گويد كه مردان در بازتوليد اين خشونت خيلي موثرند.«اگر مردان نپذيرند زنان چه جايگاهي دارند، دست به خشونت عليه آنها مي‌زنند و اگر بپذيرند جايگاه زنان را، قطعا همراه و حامي خواهند بود.» او براي تغيير نگاه مردان در جامعه، گفت‌وگو را پيشنهاد مي‌دهد.«بايد نشست‌ها و برنامه‌هايي را تهيه كنيم كه يك طرف آن مردان مخالف زنان و آن طرف هم مردان همراه زنان باشند. صحبت و بحث و...، راهكار تغيير تفكر نادرست عليه زنان است.»
محسن سليماني‌فاخر، منتقد سينما و كنشگر اجتماعي هم نظر خود را اين‌طور با «اعتماد» بيان مي‌كند: «خشونت عليه زنان محدود به محيط يا طبقه اجتماعي خاصي نيست. هر جا زمينه سوءاستفاده از قدرت، موقعيت، اعتماد يا نياز ديگري فراهم باشد، امكان شكل‌گيري خشونت وجود دارد؛ چه در روابط شخصي، چه محيط‌هاي كاري، شركت‌هاي خصوصي يا حتي نهادهاي دولتي. زماني تصور مي‌شد اين اتفاقات بيشتر در محيط‌هاي خصوصي رخ مي‌دهد، اما امروز مي‌بينيم هيچ فضايي از آن مصون نيست. به نظرم ريشه اصلي اين خشونت در نابرابري قدرت، نگاه مالكانه به زنان، ضعف نظارت و مهم‌تر از همه، احساس مصونيت از پاسخگويي و مجازات است.» او اخيرا شاهد بوده است كه يكي از همكارانش هنگام مراجعه براي دريافت خدمات روانشناختي، از سوي يك روانشناس شناخته شده مورد خشونت بدني و تعرض قرار گرفته و نكته تلخ‌تر از نظر او اين است كه چنين اتفاقي در فضايي رخ داده كه بايد محل امنيت، اعتماد و حمايت باشد.«شهرت و جايگاه حرفهاي هيچ كس نبايد به سپري براي پنهان كردن رفتارهاي آسيب‌زننده تبديل شود. در چنين شرايطي، مهم‌ترين واكنش، حمايت از فرد آسيب‌ديده، شنيدن روايت او بدون قضاوت و فراهم كردن امكان پيگيري امن است.» اين منتقد سينما هم نقش مردان را در بازتوليد يا مقابله با خشونت عليه زنان بسيار مهم مي‌داند.«اين نقش فقط به افرادي كه مستقيما خشونت را اعمال مي‌كنند، محدود نمي‌شود؛ مرداني كه در برابر خشونت سكوت مي‌كنند، آن را توجيه مي‌كنند يا عادي جلوه مي‌دهند نيز در تداوم اين چرخه سهم دارند. در عين حال، واكنش زنان نيز در تغيير اين فرهنگ موثر است؛ نه از جهت مسووليت داشتن در قبال خشونت، بلكه از اين جهت كه گاهي به دليل ترس يا ملاحظات اجتماعي، رفتارهاي خشونت‌آميز را تحمل يا عادي‌سازي مي‌كنيم. مسووليت خشونت با خشونت‌ورز است، اما مقابله با آن مسووليتي اجتماعي و مشترك است.» به اعتقاد او نقطه شروع در اين زمينه، تغيير در خانواده است.«عشق، محبت و احترام بايد از رابطه ميان والدين به فرزندان منتقل شود. كودكي كه احترام متقابل و محبت را در خانه تجربه مي‌كند، تصوير سالم‌تري از روابط انساني خواهد داشت. البته در كنار محبت، بايد مفهوم رضايت، حريم شخصي و احترام به حقوق ديگران نيز آموزش داده شود. نظام آموزشي و جامعه هم بايد برابري و مسووليت‌پذيري را از كودكي نهادينه كنند، هيچ كس نبايد به واسطه شهرت، قدرت يا جايگاه اجتماعي خود احساس مصونيت كند.»
كاوه، شهروند ديگري است كه در برابر سوال اول هيچ پاسخي ندارد ولي شاهد خشونت عليه زنان بوده است و به قول خودش اين خشونت‌ها البته آنقدري شديد نبوده است.«در واكنش طرف را نصيحت كردم. مردها نقش اصلي را در اين زمينه دارند. رفتار پدر با دخترها در منزل كاري مي‌كند كه پديده خشونت عليه زنان به وجود بيايد. پدري كه در خانه مي‌خواهد خود را با ابهت جلوه دهد يا بداخلاق و زورگو است تصوري كه از مرد در ذهن دخترش نهادينه مي‌كند همين است و دختر كه بزرگ مي‌شود دنبال مردي است كه زور بگويد و اگر مثلا زور نگويد ضعيف به نظر مي‌رسد يا مرد نيست. براي پسرها هم اين‌طور جا مي‌افتد كه بايد زور بگويند و دختري كه زور بالاي سرش نباشد، خيانت مي‌كند.» او اين سوال را مطرح مي‌كند كه اصلا چرا بايد در مقطع ابتدايي ما تفكيك جنسيتي باشد و دانشگاه‌هايمان مختلط؟ بعد ادامه مي‌دهد: «حالا اينكه برخي جريانات مي‌خواهند دانشگاه‌ها را هم تفكيك كنند به كنار، ولي اگر مقطع ابتدايي مختلط بود و مدارس طوري بود كه كودكان تعامل با يكديگر را ياد بگيرند، فهم پسرها از دخترها، فهم عمومي نبود و مي‌فهميدند كه همه دخترها مثل هم نيستند، مي‌توانستند تصميم درستي در ازدواج بگيرند تا بعد پشيمان نشوند، چراكه در اين صورت فرد مثلا با رفقايش گفت‌وگو مي‌كند و اين جواب را مي‌شنود كه همه زن‌ها همين‌طور هستند و بايد توي سر آنها بزنيد تا آدم شوند! از طرف ديگر خشونت عليه زنان با كلمه غيرت باكلاس شده است و مثلا بدرفتاري مرد با زن و دختر و خواهرش كلاس شده است و فكر مي‌كند اگر اين كار را كرد خيلي مرد است.» كاوه معتقد است كه اصلاح قانون در اين زمينه‌ها بايد صورت بگيرد.«قوانين ما از خيلي جهات مشكل دارد و آنجايي هم كه مشكل ندارد مجريان درست عمل نمي‌كنند. من اگر زني داشته باشم كه نخواهد با من زندگي كند چطور مي‌توانم با مهريه و حق طلاقم او را نگه دارم، بنابراين اگر ازدواج كنم همه اين حقوق را برابر در نظر مي‌گيرم.»
ثبت روزانه ۱۴۳ معاينه مرتبط با
همسرآزاري زنان در پزشكي قانوني
مخالفت با خشونت عليه زنان از نظر مرداني كه در اين گزارش با آنها صحبت شد، امري بديهي است و هر كدام به نسبت اطلاعات خود عواملي چون تربيت خانواده، رفتار پدر خانواده با همسر و فرزندان، قوانين و هنجارهاي اجتماعي را در آن دخيل مي‌دانستند. البته همچنان نظر آن چهار، پنج نفري كه از پاسخ طفره رفتند را نمي‌دانيم و يكي از مصاحبه‌شوندگان هم صراحتا گفت كه با وجود نظر منفي او يا بسياري ديگر درباره خشونت عليه زنان، همچنان فاصله حرف تا عمل بسيار است و اين مخالفت يا مشايعت در زندگي روزمره بيشتر خود را نشان مي‌دهد. بر اساس اخبار منتشر شده در رسانه‌ها، از اول شهريور تا پايان مهر ۱۴۰۵، دست‌كم ۳۸ زن و كودك توسط مردان نزديك به خانواده خود كشته شده‌اند. از سوي ديگر آخرين گزارش وضعيت اجتماعي فرهنگي مركز آمار ايران نشان مي‌دهد كه 13 هزار و 347 معاينه مربوط به زنان مدعي همسرآزاري جسمي در مراكز پزشكي قانوني در بهار 1405 ثبت شده است و به تعبيري در اين بازه زماني هر روز ۱۴۳ زن براي معاينه مرتبط با همسرآزاري به پزشكي قانوني رفته‌اند ضمن اينكه ارقام نشان‌دهنده تعداد معاينات انجام شده است و لزوما نمي‌توان آن را معادل تعداد زنان خشونت‌ديده دانست. اين ارقام، فارغ از موضعي كه درباره خشونت بيان مي‌شود، نشان مي‌دهد مساله خشونت عليه زنان همچنان پابرجاست و مخالفت با آن، اگر از سطح كلمات به رفتار روزمره و مناسبات اجتماعي نرسد، به تنهايي براي تغيير اين واقعيت كافي نيست.
چرا نظر مردان مهم است؟
شايد در نگاه نخست مطرح كردن اين موضوع با مردان كمي عجيب به نظر برسد و اين سوال را بپرسيم كه اصلا ما چرا بايد نظر مردان را در اين باره بدانيم؟ زهرا اردكاني، پژوهشگر حوزه رسانه و زنان در گفت‌وگو با «اعتماد» به اين سوال پاسخ مي‌دهد: «يكي از مزيت‌ها اين است كه در نهايت، مساله از انحصار موضوعي صرفا زنانه خارج مي‌شود. وقتي زنان درباره اين مسائل صحبت مي‌كنند و مردان در اين گفت‌وگو حضور ندارند، گويا زنان در يك دورهمي زنانه نشسته‌اند و صرفا با يكديگر درباره مسائل خود صحبت مي‌كنند و كسي هم صداي آنها را نمي‌شنود. زماني كه مردان وارد اين گفت‌وگو مي‌شوند و درباره اين مسائل صحبت مي‌كنند، اين فضاي محدود تا حدي شكسته مي‌شود.» او معتقد است كه علاوه بر اين مردان مي‌توانند زاويه ديد متفاوتي نسبت به مساله داشته باشند و به جنبه‌هايي از موضوع اشاره كنند كه شايد براي زنان، به دليل تجربه زيسته متفاوت، چندان پررنگ نباشد يا كمتر مورد توجه قرار گرفته باشد.«در بسياري از موارد كه با مردان درباره اين موضوعات گفت‌وگو كرده‌ام، با زاويه‌هايي مواجه شده‌ام كه پيش از آن، به عنوان يك زن، چندان به آنها توجه نداشتم. پس از گفت‌وگوها، هم آن مردان احساس كرده‌اند كه از زاويه‌اي جديد به مساله نگاه مي‌كنند و هم براي من امكان ديدن جنبه‌هاي تازه‌اي از موضوع فراهم شده است. بنابراين شكل‌گيري و تداوم چنين گفت‌وگويي، به خودي‌خود اتفاق مثبتي است و مي‌تواند زمينه‌اي براي گفت‌وگوي جمعي درباره اين مسائل فراهم كند.» به گفته اردكاني تاثير چنين فضايي بر زنان هم تا حدي به همين مساله بازمي‌گردد.«وقتي زنان صرفا در فضايي زنانه درباره مسائل خود صحبت مي‌كنند، ممكن است احساس كنند در يك «آكواريوم زنانه» قرار گرفته‌اند، اما حضور مردان در گفت‌وگو باعث مي‌شود زنان احساس كنند اين مساله براي ساير اعضاي جامعه نيز قابل درك است. در نتيجه، موضوع تا حدي از حالت تابو خارج مي‌شود و به موضوعي عمومي و قابل فهم‌تر در جامعه تبديل مي‌شود.»