پلاک 95 در پیچ و خم جاده آمایش

یزد در مرکز ایران واقع شده است و حدود هزار کیلومتر با مرزها فاصله دارد. در سطح این شهر به ویژه در بلوار طالقانی آن که مرکز تجمع خدمات درمانی و پزشکی است، خودروهایی با پلاک غیربومی به چشم می‌خورد که بیش از صد لیتر بنزین سوزانده‌اند و در مدتی بیش از یک شبانه‌روز از خانه خود فاصله گرفته‌اند تا سواران‌شان را برای رفع کسالت و بهبودی جسم و جان به یزد برسانند. به موجب عدم تعادل فضایی در امکانات درمانی، کمبودِ مراکز درمانی در سیستان و بلوچستان موج می‌زند و مغناطیسِ درمان در بیابان مرکزی ایران به ربایش متقاضیان مختلف مشغول است. در محوطه و راهروهای کلینیک تخصصی و فوق تخصصی خاتم‌الانبیای یزد و دیگر مراکز مشابه آن، لباس بومیان هرمزگانی و سیستان و بلوچستانی رنگِ تنوع فرهنگی پاشانده و حال و هوای جنوب شرق ایران را به یزد کشانده است. 
در یکی از راهروهای کلینیک منتظر دریافت خدمات پزشکی هستم. شماره‌ ده روی برگه دستم نوبت من را نشان می‌دهد. از نُه نفر افراد قبل از من تنها سه نفر یزدی هستند. هموطنان بندری و بلوچ و سیستانی کودکان خود را در گوشه و کنار راهرو و روی صندلی‌ها رها کرده و انتظار را در آغوش کشیده‌اند. لهجه یزدی میان لهجه‌ بندری و گویش بلوچی و سیستانی گم شده است. مریضان غیربومی بسیارند و همراهان آنها بیشتر. با یکی هم‌صحبت می‌شوم. عبدالرحمان از باهو کلات شهرستان دشتیاری، چسبیده به مرز پاکستان، به اتفاق هفت نفر دیگر از اعضای خانواده‌اش برای معاینات پزشکی و درمان به یزد سفر کرده است؛ یک تور درمانی- خانوادگی غیررسمی. همه‌شان با پژو پارس عبدالرحمان به یزد آمده و هر یکی‌شان دردی را با خود همراه آورده است. به گفته عبدالرحمان دکتر و دوا در منطقه‌شان ضعیف است. از شش ماه پیش تصمیم گرفته بودند برای درمان بیماری همسرش، چشم خودش و مادرش و سردرد همیشگی خواهرش به یزد بیایند اما پول آن جور نمی‌شد. حالا که پول جور شده چهار نفر دیگر به مریضان همراهش اضافه شده‌اند. جمع آنها از نظر ترکیب جنسی و سنی و مجموعه دردها، کامل است و حالا که به یزد آمده‌اند در این چند روز به مطب‌های زیادی مراجعه می‌کنند. هشت نفر زن و مرد و کودک و پیر در یک خودرو درهم فرو رفته، بیابان را پیموده‌ و بیش از هزار کیلومتر را از مبدا تا مقصد طی کرده‌اند. در راه دو بار خودروی‌شان خراب شده تا از کرانه‌های دریای عمان خود را به دریای خدمات پزشکی رسانده‌اند. امثال عبدالرحمان از جنوب شرق ایران بسیار زیادند که در قالب یک گروه با دردهای مختلف، رنج مسیر و غربت را تحمل کرده، چند روزی را به یزد سفر می‌کنند، در این مطب و آن مطب منتظر می‌شوند، مثل ریگ پول خرج می‌کنند و در کنار منتظر ماندن‌های بلند، زمان انتظار شهروندان یزدی را هم طولانی‌تر می‌کنند. انتظار آدم‌ها را عصبی و نامهربان می‌کند. آنها که به منظور رفع استهلاک بدنی و جسمی خود پا به سفر گذاشته بودند، بعد از چند روز با صرف هزینه‌های کمرشکن، مستهلک از خستگی سفر طولانی، درمان شده یا نشده به ولایت خود برمی‌گردند.
اگر برنامه‌ریزی مبتنی بر آمایش امکانات و خدمات درمانی و پزشکی را به گونه‌ای متعادل در همه جای ایران توزیع کرده بود و با سیاست‌های مدبرانه خود نیروهای متخصص و فوق تخصص را در جنوب شرق و دیگر مناطق محروم پایبند کرده بود، پلاک‌های متنوع در پیچ و خم راه‌های مبدا تا مقصد و در ترافیک خیابان‌های یزد سرگردان نمی‌شدند. اگر تعادل فضایی در خدمات درمانی و پزشکی در سطح کشور وجود داشت، مردم جنوب شرق رنج سفر را بر دوش نمی‌کشیدند و شهروندان یزدی مدت کمتری پشت درِ مطب‌ها و خدمات درمانی منتظر می‌ماندند و اگر آمایش سرزمین، عدم تعادل‌ها را برطرف کرده بود، سوخت کمتری مصرف می‌شد، استهلاک کمتری اتفاق می‌افتاد، محیط‌زیست پاک‌تر بود، رنج انسان‌ها کم‌رنگ‌تر می‌شد و انسان‌ها خوشبخت‌تر و مهربان‌تر می‌شدند.