تخاصم اجتماعي دستاورد واسازي وفاق
محمد ملاكي
در سياست و مديريت دولتي، استراتژي واسازي وفاق اغلب به اين معناست كه گروهها و سازمانها بر روي اهداف و منافع مشترك خود تمركز ميكنند، به جاي اينكه بر اختلافات تأكيد كنند. اين امر به ويژه در جوامع پيچيده و متنوعي كه در آن گروههاي مختلف با منافع متفاوت به هم پيوستهاند، اهميت زيادي پيدا ميكند. در جوامع غيردموكراتيك از واسازي براي بياهميت جلوه دادن گفتمان دولت مستقر استفاده ميشود.اگر واسازي معناي تخريب را هم در خود داشته باشد، اين تخريب زماني تسريع ميشود كه از درون انجام شود .در چنين اوضاعي گفتمانهاي اصلاحگرانه همنگاهشان پوپوليستي ميشود و هر چيزي را ميتوان اثبات كرد، اثبات كرد كه شخصي غني در واقع فقير است، زمينخواري بزرگ مومن است، قدرت اول جهان پوشالي است و در نهايت اينكه، حتي اگر استبداد در حد خفقان و خفگي باشد و تو توان و ناي برداشتن يك قدم كوچك را هم نداشته باشي، بايد بداني و بفهمي كه «خواستن توانستن است». واسازي صرفا مفهومي سلبي نيست و معنايي ايجابي نيز دارد. واسازي خراب كردنِ آجر به آجر يك ساختمان و در همان زمان ساختن دوباره آن است. در اين خراب كردن و ساختن، شالوده ساختمان و شكافها و ناپايداريهايش- كه همواره زيرِ نماي به ظاهر مستحكم آن پنهانند- بر ما عيان ميشوند شبيه واسازي كه در دولت وفاق اتفاق افتاده است و قطعا از نوع سلبياست كه آجر به آجر ساختار دولت توسط خود دولت خراب ميشود. در نظر بگيريد استاني را كه مقام عالي دولت يعني استاندار تحت واسازي وفاق، شخصي انتخاب شود كه نه تنها گفتمان دولت را قبول ندارد بلكه شبها در اردوگاهي خيمه ميزند كه براي براندازي و ناكارآمدي دولت نقشه ميكشند. علاوه برآن نمايندگاني كه كار نمايندگي را رها كرده و تاچينش آبدارچي اداره مداخله ميكنند، بدتر از آن نهادهاي انقلابي و امنيتي كه ساز خود را ميزنند و قس علي هذا...لذا به لحاظ كاركردگرايي و همبستگي دروني اين نوع دولتي كه يكپارچه نيست به قول خراسانجنوبيها مانند «قروت جت» ميماند.در اصطلاح محلي خراسانجنوبي به كشك «قروت» ميگويند و قروت جت به قروتي گفته ميشود كه توسط دورهگردهايي كه درب منازل گدايي ميكنند و از منزل 10 تا 15 كشك ميگيرند و كشك هر منزل با ديگري فرق ميكند، اين كشك هنگام ساييدن چون محصول چند ديگ مختلف هست در خرد شدن همسان نيست و بدمزه است لذا اصلا خريدار ندارد و ارزانترين نوع كشك است. لذا از منظر پديدارشناسي اگر در مفاهمه دولت – ملت در بعد استراتژي واسازي پيوند معنايي ايجاد نشود، عنقريب به تخاصم اجتماعي مبدل خواهد شد. پيشبرد اهداف و برنامههاي دولت زماني در مسير گفتمان قرار ميگيرد كه حداقل در سه بعد از ابعاد 7گانه پيش روي استراتژي وفاق اگر نگوييم بهطور مطلق، بلكه نشانههايي از واسازي وفاق پديدار باشد تا كارآمدي دولت وفاق مسجل شود.
نخست، ايجاد فهم مشترك: در ابتدا بايد گروهها يا طرفهاي مختلف مقابل دولت وفاق به اين درك مشترك رسيده باشند كه سياست فقط شرقي و نه غربي به نفع مملكت نيست، ايجاد حصار سخت، عدم ارتباط با دنيا، دشمنتراشي و نفي نظامهاي سياسي كارآمد همانطور كه در چهل و اندي سال راه بهجايي نبرده اكنون نيز راه بهجايي نخواهد برد.
دوم، پذيرش واقعيتها و دوري از شعارهاي آرمانگرايانه: در فرآيند واسازي وفاق، نبايد واقعيتها ناديده گرفته شوند. در كنفرانس امنيتي 2025مونيخ، هيوسگن، رييس كنفرانس امنيتي مونيخ، هنگام سخنراني اختتاميه با چشماني پر اشك جلسه را ترك كرد، خيليها آن را اشك احساسي خواندند اما اين جمله وي كه، شايد ارزشهاي اخلاقي ما ديگر با امريكاييها يكي نباشد حاكي از حكايت ديگري است. در مجموع، تحولات اخير نشاندهنده تغييرات جدي در روابط بينالملل، به ويژه در عرصه روابط امريكا و روسيه و شكافهاي جديد ميان ايالات متحده و اروپا است. هويت بخشي به گفتمان دولت: براي اينكه وفاق واقعي و پايداري شكل گيرد، در تمام دنيا حتي كشورهاي غير دموكراتيك، جناح پيروز براي پيشبرد اهداف و پياده كردن سياستهاي خود ازهمفكران خود استفاده ميكند.اين پديده نادري است كه با شعارتخصصگرايي، مخالفين سرسخت توسعه يافتگي را در كليديترين پستهاي سازماني بهكار ميگيرد كه انتظار سقوط اتوبوس دولتش را به ته دره آرزو ميكنند.
مداخله خاموش در ناكارآمد جلوه دادن دولت پزشكيان رو به افزايش است، گلوگاههاي امنيتي مانع حضور نخبگان در دولت ميشوند و به بهانههاي مختلف از ورود افراد متخصص و همسو با دولت جلوگيري مينمايند.دولت پزشكيان دولت نخبگاني است و بايد پيروزي خود را مديون طبقه متوسط و نخبگان بداند، شك نكنيد كه با اين فرمان، چينش نيروهاي مخالف، گفتمان دولت در تمامي نهادهاي دولتي خصوصا آموزش و پرورش، اگر در يك چرخش 180 درجه شخص دكتر پزشكيان مداخله هژمونيك نكند خيلي زود به سرنوشت دولت دوم روحاني و دولت سيزدهم دچار خواهد شد.
دكتراي تخصصي علوم سياسي- پژوهشگر
و تحليلگر مسائل سياسي