بولتون و پمپئو براي توضيح به متحدان منطقه‌اي امريكا
به آسياي‌غربي سفر مي‌كنند
گره كور
شهاب شهسواري
اظهارات ضد و نقيض رييس‌جمهور امريكا در مورد آينده نيروهاي اين كشور در خاك سوريه، متحدان سنتي امريكا در منطقه را گيج كرده است. دونالد ترامپ، رييس‌جمهور امريكا ناگهان وعده خروج فوري و بلاقيد و شرط نيروهايش از خاك سوريه را داده بود، اما حالا عقب‌نشيني تدريجي را در دستور كار قرار داده است. مشاور ارشد او كه سه ماه پيش قول داده بود «امريكا پيش از خروج ايران از خاك سوريه اين كشور را ترك نمي‌كند» مامور شده است تا براي متحدان واشنگتن توضيح دهد، چه شد كه غفلتا اين برنامه تغيير كرد. خروج نيروهاي امريكايي با استقبال كشورهايي مانند ايران، سوريه، روسيه و تركيه همراه بود، اما از سوي متحدان امريكا در منطقه از جمله كشورهاي حاشيه جنوبي خليج‌فارس و رژيم صهيونيستي با اظهار نگراني تلويحي همراه شد. اظهارات بعدي ترامپ نه تنها از ابهام‌ها در مورد برنامه‌اش در مورد سوريه كم نكرده است، بلكه بر ابهام‌ها و نگراني‌ها افزوده است. چند مشاور امنيت ملي امريكا، جان بولتون روز جمعه واشنگتن را براي مذاكره با مقام‌هاي تركيه در مورد خروج امريكا از سوريه به مقصد آنكارا ترك كردند، بولتون بعد از آنكارا به سرزمين‌هاي اشغالي سفر مي‌كند تا مقام‌هاي رژيم صهيونيستي را در جريان برنامه‌هاي امريكا در سوريه قرار دهد. قرار است جيمز جفري، فرستاده ويژه امريكا در رويارويي با سوريه و ژنرال جوزف دانفورد، فرمانده ستاد مشترك ارتش امريكا در آنكارا براي رايزني با مقام‌هاي ارشد تركيه به جان بولتون بپيوندند. به نوشته بلومبرگ، يك مقام ارشد وزارت خارجه امريكا هم به رسانه‌ها خبر داده است كه مايك پمپئو، وزير خارجه امريكا قرار است هفته آينده سفري به كشورهاي خاورميانه داشته باشد. پمپئو، چهار روز پيش در برزيل با نخست‌وزير اسراييل، بنيامين نتانياهو ديدار و گفت‌وگو كرد. پمپئو قرار است در هفته جاري به اردن، مصر، بحرين، امارات، قطر، عربستان و كويت و با مقام‌هاي اين كشورهاي عربي گفت‌وگو كند. بر خلاف تركيه كه از خروج نظاميان امريكايي از سوريه و واگذاري مسووليت‌هاي آنان به تركيه راضي به نظر مي‌رسيد، مقامات اسراييل و ديگر متحدان امريكايي در منطقه خاورميانه نسبت به اين تصميم اظهار نگراني كرده بودند و به نوشته بلومبرگ آن را «واگذاري دودستي سوريه در اختيار ايران و روسيه» توصيف مي‌كردند.
متحدان وحشت‌زده
جان بولتون، مشاور امنيت ملي رييس‌جمهور امريكا، روز گذشته با انتشار پيامي در حساب كاربري شبكه اجتماعي توييتر خود نوشت: «به تركيه و اسراييل سفر مي‌كنم تا در مورد عقب‌نشيني نيروهاي‌مان از خاك سوريه، چگونگي همكاري با شركا و متحدان منطقه‌اي براي جلوگيري از بازگشت داعش و ايستادگي در كنار كساني كه در مبارزه با داعش و مبارزه با رفتار خصمانه ايران در منطقه كنار ما ايستادند، صحبت كنم.» به نوشته بلومبرگ سفر جان بولتون و بعد از او مايك پمپئو به كشورهاي منطقه براي «اطمينان دادن به آنها» در مورد برنامه خروج امريكا از سوريه است. جان آلترمن، پژوهشگر خاورميانه در مركز مطالعات استراتژيك و بين‌الملل واشنگتن به بلومبرگ مي‌گويد كه ناشكيبايي ترامپ در برابر حضور نيروهاي امريكايي در منطقه، باعث وحشت و نگراني اسراييل و برخي دولت‌هاي عربي منطقه شده است. اين كارشناس مسائل خاورميانه مي‌گويد: «منطقه خاورميانه جايي است كه برخي دولت‌هاي آن احساس مي‌كردند رييس‌جمهور امريكا حامي آنهاست، آنها تصور مي‌كردند كه اين اظهارنظر بولتون كه نيروهاي امريكايي مادامي كه ايراني‌هاي در سوريه باشند در اين كشور باقي خواهند ماند، يك اظهارنظر قطعي است. اما حالا شاهد اين هستيم كه سياستي تقريبا عكس آن عملي مي‌شود، در چنين شرايطي چه احساسي جز وحشت در ميان دولت‌هاي مذكور انتظار داريد؟» حالا قرار است جان بولتون، مشاور امنيت ملي امريكا، كسي كه از سوي برخي رسانه‌هاي امريكايي به عنوان صحنه‌گردان فرمان خروج نظاميان امريكايي از سوريه تلقي مي‌شود، براي گفت‌وگو در مورد آينده منطقه با مقام‌هاي آنكارا گفت‌وگو كند. به نوشته بلومبرگ، جان بولتون در اين سفر بايد از اعتبار خود مايه بگذارد، چرا كه ماه سپتامبر وعده داده بود مادامي كه داعش، روسيه و ايران در سوريه باشند، امريكايي‌ها خاك اين كشور جنگ‌زده را ترك نمي‌كنند.
بازگشت تنش ميان تركيه و امريكا
پايگاه خبري دولتي صداي امريكا در گزارشي با عنوان «آشكاري مجدد تنش‌هاي ميان تركيه و امريكا» مي‌نويسد: «اعلام ناگهاني خروج فوري 2000 نيروي امريكايي از شمال شرقي سوريه كه عمدتا با گروه مسلح كرد يگان‌هاي مدافع خلق همكاري مي‌كنند، اميدهايي را براي كاهش شكاف‌ها ميان واشنگتن و آنكارا ايجاد كرده‌بود اما اظهارنظر اخير ترامپ كه گفته است «من هيچ‌گاه در مورد فوري بودن يا تدريجي بودن خروج نيروها كلمه‌اي صحبت نكردم، كسي ممكن است به عدد چهار ماه اشاره كرده باشد، اما من حتي اين را هم نگفته‌ام. » آيدين سلچين، ديپلمات پيشين تركيه مي‌گويد: «تفكر استراتژيك در آنكارا اين است كه تهديدها عليه امنيت ملي تركيه از سوريه سرچشمه مي‌گيرد. گروهي كه مرزهاي سوريه و تركيه را كنترل مي‌كنند، شاخه‌اي از حزب كارگران كردستان تركيه (PKK) است و آنكارا بارها تاييد كرده كه اجازه نمي‌دهد اين وضعيت ادامه پيدا كند.» به نوشته صداي امريكا، اظهارات اوليه ترامپ مبني بر خروج بلاقيد و شرط و فوري نيروهاي نظامي امريكا از سوريه، در آنكارا به عنوان چراغ سبزي براي لشكركشي تركيه به منطقه و عمليات عليه يگان‌هاي مدافع خلق تفسير شد. حسين باغچي، استاد روابط بين‌الملل در آنكارا به اين رسانه مي‌گويد: «اين تفسير باعث بروز نوعي نشئگي و خيال‌بافي در دولت تركيه شد. تصميم ترامپ براي خروج فوري از سوريه يك لحظه تاريخي براي آنكارا محسوب مي‌شد. اما ترامپ حالا نشان مي‌دهد كه قصد دارد به شيوه معمول عمل كند و تلاش مي‌كند تا بدون تضمين حفاظت از كردها، سوريه را ترك نكند و از آنكارا هم كاري بر نمي‌آيد، تركيه بايد باور كند كه كردها تحت‌الحمايه امريكا هستند.» تركيه خواهان تضمين از سوي امريكاست كه در صورت ترك خاك سوريه تمام سلاح‌هايي كه در اختيار كردها قرار داده است، بازپس گرفته شوند و در صورت ماندن در خاك سوريه، تمامي گروه‌هاي كرد را از شهر منبج به شكل ويژه و به‌طور كل از مرزهاي تركيه دور كند.
استرداد گولن
يكي ديگر از موضوعات مورد اختلاف ميان آنكارا و واشنگتن، اقامت فتح‌الله گولن، مخالف شناخته شده دولت تركيه در پنسيلوانياي امريكاست. از دو سال و نيم پيش كه دولت تركيه تلاش براي كودتاي نافرجام ارتش را به فتح‌الله گولن و هوادارانش نسبت داد، آنكارا از واشنگتن خواسته است تا اين مخالف دولت تركيه براي محاكمه به اين كشور مسترد شود. امريكا تاكنون اين خواسته تركيه را عملي نكرده است، اما دو هفته پيش رجب طيب اردوغان ادعا كرد كه در حاشيه اجلاس گروه 20 در بوينوس‌آيرس آرژانتين، دونالد ترامپ به او قول داده است تا مساله استرداد گولن را بررسي كند. به نوشته خبرگزاري آناتولي تركيه هياتي از مقام‌هاي امريكايي در روزهاي گذشته در تركيه حضور داشتند تا در مورد پرونده گولن با مقام‌هاي تركيه گفت‌وگو كنند. اين خبرگزاري تركيه در گزارش خود نوشته است كه مقام‌هاي قضايي تركيه مدارك و شواهد تازه‌اي مبني بر مجرميت گولن آماده كرده‌اند تا در اختيار امريكا قرار دهند و مقام‌هاي امريكايي گزارشي از تحقيقات خودشان را در مورد اين پرونده به مقام‌هاي تركيه ارايه دادند.