آتشبس دو هفتهاي تعليق و انتظار
علي ميرزامحمدي
درحالي كه تنها چند روز به پايان آتشبس دو هفتهاي ميان ايران و امريكا باقي مانده است، فضاي منطقه در وضعيتي قرار گرفته كه نه ميتوان آن را صلح ناميد و نه جنگ كامل. گزارشها و مواضع رسمي روزهاي اخير نشان ميدهد كه همزمان با ادامه مذاكرات، فشارهاي نظامي و تهديدهاي متقابل نيز ادامه دارد؛ وضعيتي كه ميتوان از آن با عنوان مرحله تركيبي «جنگ محدود و مذاكره» ياد كرد. در سطح ديپلماتيك، گزارشهايي از ميانجيگري پاكستان براي ادامه گفتوگوها ميان تهران و واشنگتن منتشر شده است. همزمان رسانههاي امريكايي ازجمله والاستريت ژورنال گزارش دادهاند كه در داخل كاخ سفيد نيز نگاه واحدي درباره مسير تقابل با ايران وجود ندارد. به نوشته اين روزنامه، برخي پيامهاي تهديدآميز منتشر شده ازسوي دونالد ترامپ، ازجمله پست درباره «پايان دادن به تمدن ايران»، بيشتر به عنوان ابزاري براي فشار رواني در مذاكرات تلقي شده و نه الزاما بخشي از طرح نظامي براي ورود به جنگي گسترده. در همين چارچوب، منابع كاخ سفيد به والاستريت ژورنال گفتهاند كه ترامپ با گزينههايي مانند اشغال جزيره خارك مخالف بوده و نسبت به افزايش تلفات نظامي امريكا حساسيت بالايي دارد؛ موضوعي كه با گزارشهايي درباره نگراني واشنگتن از پيامدهاي درگيري مستقيم با ايران همخواني دارد. با اين حال، ايالاتمتحده همزمان سياست نمايش قدرت را نيز دنبال ميكند. در اين ميان، تنگه هرمز به مهمترين نقطه تنش تبديل شده است. در بيانيههايي ازسوي سپاه تاكيد شده كه در صورت ادامه فشارهاي دريايي و اقتصادي امريكا، امكان محدود شدن تردد در اين گذرگاه وجود دارد و حتي در برخي گزارشها از مسدود شدن آن در مقاطعي خبر داده شده است. اهميت اين موضوع به اندازهاي است كه روزنامه نيويوركتايمز در تحليلي نوشت: «جغرافياي ايران بزرگترين ابزار بازدارندگي آن است». اين جمله اشارهاي به موقعيت استراتژيك ايران در كنترل مسيرهاي حياتي انرژي است. همزمان، گزارشهايي درباره افزايش تنش در ساير مسيرهاي انرژي نيز منتشر شده است. نيروهاي انصارالله يمن اعلام كردهاند در برابر هرگونه تهديد آماده پاسخ هستند و احتمال اختلال در مسير بابالمندب مطرح شده است. از سوي ديگر، حزبالله لبنان نيز اعلام كرده كه آتشبس يكطرفه را نميپذيرد و در برابر اقدامات اسراييل واكنش نشان خواهد داد. فعال شدن همزمان اين جبههها ميتواند مسيرهاي اصلي انتقال انرژي جهان را در معرض تنش قرار دهد. در داخل امريكا نيز اختلافنظرها آشكار شده است. كامالا هريس در اظهاراتي اعلام كرد كه ترامپ «تحتتاثير بنيامين نتانياهو به سمت جنگ با ايران كشيده شده است.» همزمان گزارشهايي از اختلافنظر در تيم جيدي ونس و انتقاد برخي رسانههاي امريكايي از رويكرد جنگي واشنگتن منتشر شده است. اين شكافها نشان ميدهد كه ورود به جنگي گسترده با ايران در فضاي سياسي امريكا اجماع كامل ندارد. در سوي ديگر، روايت رسمي ايران بر تركيب «ميدان و ديپلماسي» استوار است. قاليباف در سخناني تاكيد كرد كه «امريكا آغازگر جنگ بوده»، «ايران در ميدان شكست نخورده» و «آتشبس به درخواست امريكا شكل گرفته است.» او همچنين تصريح كرد كه مذاكره در چنين شرايطي «ادامه همان نبرد در سطحي ديگر» محسوب ميشود. در سطح بينالمللي نيز تحليلهاي متفاوتي درباره هدف اصلي اين بحران مطرح شده است. وزير امور خارجه روسيه اعلام كرد كه يكي از اهداف فشارها عليه ايران «كنترل منابع نفتي اين كشور» است. در همين حال، نشانههايي از تاثير بحران بر بازار انرژي جهاني نيز ديده ميشود؛ از گزارشهايي درباره بحران سوخت جت در اروپا تا افزايش قيمت انرژي و اختلال در حركت نفتكشها. در كنار اين تنشها، نشانههايي از تلاش براي كاهش بحران نيز وجود دارد. ادامه مذاكرات با ميانجيگري پاكستان، بحث درباره احتمال دستيابي به يادداشت تفاهم موقت و تلاش براي تثبيت آتشبس در برخي جبهههاي منطقهاي نشان ميدهد كه مسير ديپلماسي هنوز بسته نشده است. با اين حال، نشانهها حاكي از آن است كه منطقه در آستانه تصميمي سرنوشتساز قرار دارد. گزارش آكسيوس درباره احتمال ازسرگيري درگيريها، تنشهاي فزاينده در تنگه هرمز، تهديدهاي مربوط به توقيف نفتكشها و آمادهباش نيروهاي منطقهاي همگي عواملي هستند كه ميتوانند در روزهاي آينده مسير بحران را تعيين كنند. به همين دليل، روزهاي پاياني آتشبس دو هفتهاي به يكي از حساسترين مقاطع اين بحران تبديل شده است؛ روزهايي كه در آن همزمان نشانههايي از تشديد تنش و تلاش براي توافق ديده ميشود. آينده اين تقابل اكنون بيش از هر زمان ديگري به تصميمهاي سياسي، محاسبات نظامي و حتي حوادث پيشبينيناپذير گره خورده است.