ما و هوش مصنوعي بعد از جنگ
پيمان طالبي
نقش كتمانناپذير هوش مصنوعي در جنگي كه از سر گذرانده و شايد هم هنوز به طور كامل نگذراندهايم، بار ديگر نشان ميدهد كه جهان به سمت و سوهاي تازهاي رفته است. حالا شايد ديگر چندان ژست روشنفكري و آپديت بودن به نظر نيايد اين تصميم كه بسياري از كسبوكارهاي نوين در ايران، از آغاز سال 403 دپارتماني تحت عنوان «هوش مصنوعي» يا AI تاسيس ميكردند.
تلقي سنتي بسياري از ما از جنگ، تا پيش از غائله 40 روزه اين بود كه گروهي كماندو با لباسهاي يكدست سياه و تفنگهايي بر دوش از هليكوپترها فرود بيايند و در حالي كه پشت درختها و در دامنه كوهها سنگر گرفتهاند، به سمت نيروهاي مقابل تيراندازي كنند! اما اذعان هر دو سوي اين جنگ به استفاده از هوش مصنوعي نشان داد كه «بازي عوض شده است.» حالا اگر اين مملكت روزگاري دوباره رنگ صلح و آرامش را ببيند -كه حتما آن روز خواهد رسيد- نگاه همه ما به ارزش و اهميت هوش مصنوعي دگرگون شده است. ديگر كمتر كسي است كه نهايت كاربرد AI براي او، استفاده از چت جيپيتي باشد و حالا همه به دنبال بهره بردن هر چه بيشتر از اين پرچمدار علم روز دنيا خواهند بود.
در اين ميانه كه گاهگاهي استفادههاي ناشيانه و غيرخلاقانه از اين امكان بيانتها نيز عذابمان ميدهد -مثلا ويديوهاي خستهكننده صدا و سيما!- سوال بزرگ اين است كه چقدر به امكانات حقيقي اين فناوري نوين پي بردهايم؟ اگر روزي دوباره اينترنت به صورت همگاني در دسترس باشد ميزان استفاده ما از آن -كه ميدانيم در حال حاضر تا حد زيادي از طريق AI راهبري ميشود- چگونه خواهد بود؟ البته نبايد هم فراموش كرد كه صرفنظر از استفادههاي نظامي، در همين روزگار نيز توليداتي عرضه شده كه بهرهمندي خلاقانهشان از هوش مصنوعي دلچسب و حتي گاه حيرتآور است. براي مثال برنامه كيمديشو كه به تازگي در يكي از VODها منتشر شده و در آن به طبيعيترين وجه ممكن، بازسازي و بازنمايي بزرگترين فوتباليستهاي دنيا انجام شده است. تاريخ ساخت برنامه به آبان 1404 برميگردد و اين يعني در ميانه دو جنگ، وسط يك آتشبس موقت، كساني بودهاند كه دغدغه استفاده درست، اصولي و بهروز از اين فناوري را داشتهاند. دمشان گرم!
استاد ما، بهاءالدين خرمشاهي، كه سايهاش مستدام باد، چند ماه پيش ميگفت كه به كمك تعدادي از دوستان جوانترش، فرآيند ترجمه ماشيني با هوش مصنوعي را در هفت، هشت پلتفرم مختلف آزموده و به اين نتيجه رسيده كه خروجي كار، از متون ترجمه شده بسياري از مترجمان ايراني بهتر از آب درآمده است! در اين حرف آن هم وقتي بزرگي آن را به زبان آورده، باید تأمل كرد و نبايد از آن ترسيد. هوش مصنوعي جاي كسي را نخواهد گرفت، بلكه بسياري از فرآيندها را تسريع و تسهيل خواهد كرد. به اين بايد فكر كرد.