گزارشي از شش دهه سياست مرموز بريتانيا براي محو نام جغرافياي ايران
پشت پرده جعل نام براي خليج‌فارس
مريم مهدوي‌اصل٭
اشاره - يكي از غني‌ترين اسناد ديپلماسي ايران در دوره حكومت پهلوي دوم به اسناد ديپلماسي اداره فرهنگي و اداره اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه بازمي‌گردد كه از تنوع بسيار زياد محتوايي و موضوعي برخوردار است. به ويژه اينكه هنگام كار روي استخراج اين اسناد دريافتم كه گويا ايران ايده و انديشه راه‌اندازي موافقت‌هاي دوجانبه فرهنگي را پايه‌گذاري كرده است. بنابراين يكي از جمله اسناد بسيار حياتي و با ارزش ديپلماسي در اداره فرهنگ و اداره اطلاعات و مطبوعات وزارت امورخارجه، موضوع جعل نام «خليج‌فارس» از سال ۱۳۴۱تا ۱۳۴۶ خورشيدي است كه در نهايت اردشير زاهدي، وزير امور خارجه وقت در سال ۱۳۴۶ش. و در پوشه موضوعي «ذكر خليج عربي به جاي خليج فارس در كشورهاي خارجه»، در برگي خطاب به مقامات وقت انگليس نوشته كه ما ميدانيم جعل نام «خليج‌فارس» كار شماست و غيره. متاسفانه اكنون ما اين برگ سند ديپلماسي را كه در آرشيو اداره اسناد وزارت امور خارجه نگهداري مي‌شود، در اختيار نداريم تا مبادرت به چاپ آن كنيم. بنابراين در گزارش اسنادي امروز، با توجه به اندك اسناد مجلس و دولت كه به جعل نام خليج‌فارس پرداخته شده، اشاره مي‌كنيم، زيرا با توجه به دو جنگ غيرقانوني و غيراخلاقي اخير «خشم حماسي» امريكا كه با همراهي رژيم اسراييل عليه ايران انجام شد و همچنين انتشار گزارش «تثبيت قدرت ايران در تنگه هرمز پس از ۵۱۹ سال» كه روز دوشنبه ۱۷فروردين۱۴۰۵ در صفحه اسناد تاريخي روزنامه اعتماد منتشر كرديم، اكنون اين اطمينان را داريم كه زمان روشن شدن حقيقت جعل نام «خليج‌فارس» براي پايان آخرين سياست مرموز بريتانيا در جهت تجزيه جغرافياي ايران باستان از سال ۱۳۴۱تا۱۴۰۴ خورشيدي كه بيش از شش دهه را در بر مي‌گيرد و البته به اشتباه به نام جمال عبدالناصر، رييس‌جمهور مصر ثبت شده، فرا رسيده است. ضمن اينكه روز پنجشنبه ۱۰ ارديبهشت ۱۴۰۵ در تقويم ايران به نام «روز ملي خليج‌فارس» ثبت شده كه اين روز ملي را به همه ايرانيان وطن‌دوست تبريك مي‌گوييم.
جعل نام «خليج‌فارس» در اسناد ديپلماسي
در حالي كه در موضوع‌يابي پوشه اسناد فرهنگي وزارت امور خارجه درسال ۱۳۴۱ش. موضوع «ذكر نام جعلي خليج عربي به جاي خليج فارس در مطبوعات خارجي» مشاهده مي‌شود، در ادامه در سال ۱۳۴۵ش. مشاهده مي‌شود كه در پوشه‌هاي اسناد فرهنگي و در موضوع‌هاي «تكذيب اخبار در مطبوعات خارجي از طرف نمايندگي شاهنشاهي» و «مكاتبات مختلف اداره اطلاعات و مطبوعات» و همچنين در پوشه اسناد فرهنگي سال ۱۳۴۶ش. و با موضوع‌هاي «ذكر خليج عربي به جاي خليج فارس در كشورهاي خارجي»، «انتشارات ايتاليا درباره ايران» و «اصل تلگراف‌هاي مطبوعاتي واصله از بغداد» به سير تاريخي آغاز و تداوم اسناد جعل نام «خليج‌فارس» و همچنين واكنش‌هاي وزارت امور خارجه به اين‌گونه موارد پرداخته شده است. از همين روي، متن برخي اسناد ديپلماسي در اداره روابط فرهنگي و اداره اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه در حكومت پهلوي دوم در سال ۱۳۴۱ش. بدين شرح است:
انگلستان - «سفارت كبراي... ايران - لندن - تاريخ ۲۴/۷/۱۳۴۱ - وزارت امور خارجه - پيرو نامه شماره ۱۹۸۰ مورخ ۹/۷/۱۳۴۱ راجع بدرج [به درج] نام خليج عربي بجاي [به جاي] خليج فارس در مجله تابلت اينك عين قطعه روزنامه كه نامه وابسته مطبوعاتي اين سفارت كبري درباره سوابق تاريخي خليج فارس در آن انتشار يافته است به پيوست جهت استحضار ايفاد مي‌گردد. وزيرمختار - كاردار - مصطفي وثيقي»
يونسكو - «وزارت امور خارجه - تلگراف شماره ۶۳۱۹ واصله از پاريس بتاريخ ۲۱ آبان۱۳۴۱ - جناب آقاي آرام وزير امور خارجه - امروز در جلسه مجمع عمومي يونسكو كه با شركت ۱۱۲ دولت در پاريس تشكيل شد به پيشنهاد و موافقت انگلستان و با تاييد مصر شيخ‌نشين قطر عضو وابسته يونسكو شد كه برخلاف اعضاي كامل حق راي ندارد - چون نماينده قطر ضمن نطق خود خليج فارس را خليج عرب ناميد آنجانب [آنجانب] في‌الفور جوابا ضمن تبريك عضويت قطر و آرزوي استقلال كامل براي آن كشور دو نكته را با تقاضاي درج درصورت جلسه صريحا اعلام كرده و گفتم اولا قبول عضويت قطر نبايد كمترين سابقه در باب بحرين ايجاد كند، ثانيا خليج‌فارس سه هزار سال پيش باين [به اين] اسم موسوم است و با توصيف آن با نام ديگر حقايق تاريخي جغرافيايي را خاصه در محيط يونسكو كه براي ايجاد حسن تفاهم بين‌المللي تاسيس شده عوض نمي‌كند عندالاقتضا اين خبر به مطبوعات هم داده شود.۶۳۱۹ - ۲۱ آبان - دكتر رعدي - يونسكو»
عمان - «اداره روابط فرهنگي وزارت امور خارجه - تاريخ ۵/۹/۱۳۴۱ - سفارت‌كبراي [ايران] - عمان - بازگشت بنامه شماره ۳/۸/۱۳۴۱ كه طي آن كتاب‌هاي حاوي برنامه‌هاي دروس اردن را ارسال داشته‌اند اشعار ميدارد كه در صفحات ۵۷ و ۷۲ كتاب موسوم به (المناهح الدراسيه لامرحته الثانويه) مشاهده شد كه نام «خليج فارس»، «خليج عربي» ذكر شده است. خواهشمند است نزد مقامات مربوطه اردن اقدام لازم براي برطرف ساختن اين انكار حقيقت تاريخي كه از ناحيه دولت دوستي مانند اردن خلاف انتظار ميباشد معمول و از نتيجه وزارت امور خارجه را مطلع فرمايند. وزير امور خارجه. مهر: عبدالاحد دارا- مديركل سياسي»
ژاپن - «سفارت كبراي... ايران - توكيو [ژاپن] - تاريخ ۱۶/۹/۱۳۴۱ - وزارت امور خارجه - چندي پيش نشريه‌اي كه از طرف حكومت كويت بانگليسي [به انگليسي] چاپ و منتشر شده و يك نسخه آن توسط سفارت كبراي كويت در توكيو باين [به اين] سفارت رسيده بود و در نقشه منضمه آن خليج فارس بعنوان [به عنوان] خليج عربي قيد گرديده بود براي اطلاع وزارت متبوعه تقديم شد. اينك نشريه ديگري رسيده به عنوان Kuwait Welcomes Commerce كه در امريكا بچاپ رسيده و حاوي شؤون مختلف زندگي در كويت و پيشرفت‌هاي بازرگاني و اقتصادي و غيره آنست در اين نشريه نيز همه جا خليج عربي نوشته شده و داراي دو نقشه است كه در آنها نيز خليج فارس به عنوان خليج عربي قيد شده است. نكته قابل توجه اين است كه همه جا سعي شده از بردن نام ايران خودداري شود و حتي از تاسيس سفارت يا نمايندگي ايران چيزي درج نشده و در صفحه چهارم آغاز مطالب كتاب ضمن بيان تاريخ و جغرافيا مخصوصا قيد شده «بايد تذكر داده شود كه خليج عربي بر اثر موافقت ميان كشورهاي عرب رسما بنام خليج عربي ناميده مي‌شود»، يك نسخه از نشريه مزبور پيوست براي استحضار تقديم مي‌گردد. از طرف سفيركبير [نام ناخوانا]»
كويت - «اداره اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه - ايران از كويت خواسته است كه خليج عربي را بنام [به نام] خليج فارس بنامد - كويت - خبرگزاري مصر- وزارت خارجه كويت يادداشت اعتراضيه‌اي در باب نامگزاري [نامگذاري] خليج به خليج عربي از دولت ايران دريافت داشته است. دولت ايران در يادداشت خود خواسته است كه نام خليج فارس را كه ايران استعمال مي‌كند دولت كويت نيز استعمال نمايد. سابقا هم دولت ايران نظير چنين يادداشت اعتراض‌آميزي را به دول ديگر عرب من‌جمله عربي‌سعودي - سوريه - عراق و جمهوري متحده عرب فرستاده بود. يكي از مقامات كويت درباره يادداشت ايران اظهاركرد كه رويه كويت عين رويه ساير دول عرب خواهد بود و اعتراض ايران را رد كرده و در استعمال كلمه خليج عربي بجاي [به جاي] خليج اصرار خواهد ورزيد.»
اسناد شكايات حماسي مردم در مجلس
در حالي كه طبق اسناد مجلس ملي و البته آنچه پيش‌تر در اسناد ديپلماسي وزارت امور خارجه حكومت پهلوي دوم مشاهده كرده‌ام، دهه ۴۰ خورشيدي و احتمالا سال ۱۳۴۳ به دليل احتمال حمله نظامي مصر به رهبري جمال عبدالناصر به ايران، يكي از پرخطرترين دوران تاريخي ايران محسوب مي‌شود و نياز به پژوهش‌هاي ژرف‌تر اسنادي و كتابخانه‌اي ميان دو كشور ايران و مصر دارد، در اسناد مجلس ملي و سنا مشاهده مي‌شود كه مردم ايران در سراسر كشور نه تنها به واكنش حمله نظامي جمال عبدالناصر به كشور پرداخته‌اند و از آمادگي كامل براي دفاع از وطن سخن مي‌گويند، بلكه به جعل نام «خليج‌فارس» كه براي نخستين‌بار به نام جمال عبدالناصر، رييس‌جمهور وقت مصر ثبت شده است، واكنش‌هاي ملي شديد تا حد حماسي و در قالب شعر و كاريكاتور بروز داده‌اند. اين رويداد در حالي است كه طبق مشاهدات و بررسي‌هايي كه از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۲ش. در اسناد ديپلماسي وزارت امور خارجه انجام داده‌ام تا آن زمان تاريخي، هنوز مقامات ايراني از راز پشت پرده جعل نام «خليج‌فارس» توسط انگليس يعني تا سال ۱۳۴۶خورشيدي اصلا آگاهي نداشتند. از همين روي، دوباره تاكيد مي‌كنم كه اين نياز ضروري و ملي وجود دارد تا پژوهشگران و روزنامه‌نگاران ايراني و مصري در يك كارگروه مشترك پژوهشي، با تبادل اسناد تاريخي در خصوص جعل نام «خليج‌فارس» به ابهام‌زدايي از اين موضوع سياسي بپردازند تا در نهايت با كسب آگاهي از اين تجربه و آزمون تاريخي، ديگر به هيچ بيگانه فرامنطقه‌اي كه ريشه در تاريخ استعمار دارند، اجازه ايجاد بروز مسائل امنيتي - نظامي در جهت سوءاستفاده و فرصت‌طلبي براي كسب منافع امنيتي و ملي خود در حوزه تمدن فرهنگهاي باستاني در منطقه آسياي غربي و شمال آفريقا را كه از ارتباطات چندين هزار ساله برخوردارند، ندهند. از همين روي، در اين گزارش اسنادي، در حالي كه به انتشار اسناد مجلس ملي درباره جعل نام «خليج‌فارس» در قالب «شعر » كه يك بيت آن در زيرتيتر گزارش امروز منتشر شده و همچنين «كاريكاتور - تصوير1» اقدام مي‌كنيم، به بخشي از متن چند برگ اسناد شكايات حماسي مردم در مجلس ملي و سنا نيز مي‌پردازيم كه بدين شرح است:
آذربايجانيان مقيم طهران [تهران] - ۲۴/۲/۱۳۴۳ - «جناب آقاي افتخار هشترودي سناتور محترم انتخابي آذربايجان شرقي - با ايمان اينكه جنابعالي يكي از مجاهدين باتقوي و عالم به امور مسائل روز ايران به خصوص آذربايجان بوده و در مبارزات ميهني با موكلين خود صف مقدم جبهه را انتخاب ميفرماييد اينك بنمايندگي از طرف آذربايجانيان مقيم طهران (خيابان اميريه و كوي جواديه و گمرك سي‌متري) كه در حدود پنجاه هزار خانوار ميباشند در مورد ياوه‌سرايي چند روزي‌نامه [روزنامه] مزدور كويتي كه عواطف... ميهن‌پرستي آنها را جريحه‌دار كرده طوماري با امضاي قريب بيكهزارنفر [به يك‌هزار نفر] سرپرست خانواده آنها امضاء آمادگي خودشانرا [خودشان را] براي جانبازي در راه استقلال وطن و... اعلام.. و با يادآوري تاريخ گذشته مبارزات ميهني آذربايجان از زمان مديها تا تشكيل اردوي قزل‌باش و روي كار آمدن سلسله صفويه و قدرت مقاوت ارتش چريك آذربايجان در جنگهاي امپراتوري عثماني و روسيه‌تزار در ايام سلطنت فتحعلي‌شاه و تجديد خاطرات مبارزين معاصر ما از ۵۶ سال قبل به اينطرف كه در راه استقلال ميهن و نگهداري پرچم سه رنگ ايران عزيز قدم از دائره حرف فراتر نهاده و در جنگهاي داخلي و خارجي عملا شركت و ميهن‌پرستي و... خود را به اثبات رسانده و دشمنان ايرانرا [ايران را] تار مار و هوس تجاوز را به‌طور هميشه در مغز آنها خفه كرده‌اند و در ساعات بحراني با شجاعت موروثي سر به چوبه دار دشمنان ايران تسليم كردن و بوسيدن طناب دار را گواراتر از سر تعظيم فرود آوردن بدشمنان [به دشمنان] دانسته و سند خيانت استقلال ميهن را امضاء نكرده و سربلند بر سر دار رفته و مرزهاي ايران را از گزند دشمنان مصون نگهداشته‌اند براي اثبات ادعاي خود شاهد زنده و مثال ارزنده شهادت حضرت آيت‌الله ثقته‌لا اسلام تبريزي و پسران صغير كربلاي علي مسيو و آيت‌الله ميرزا جعفر ويجويه‌اي و هزاران نفر ديگر قربانيان وطن روز عاشورا را در تبريز بايد اسم برد؟ جناب آقاي افتخار نماينده محبوب آذربايجان استدعا مينمايد با صداي بلند بگوش اولياي امور برسانيد كه اينها فرزندان همان مردان فداكار و جانباز ميهن‌پرست و... آذربايجان هستند و الان جدا مي‌خواهند در اين مبارزه وطني عملا شركت و با نثار خون پاك ايرانيت خود در تاريخ صفحه جديدي بر افتخارات [ناخوانا] خود افزوده و پيشتاز [پيشتاز] سائر مبارزين وطن باشند. با تقديم احترام... .»
مردم خوزستان - «وزارت پست و تلگراف و تلفن - تاريخ وصول ۱۰/۱۰/۱۳۴۳ - جناب آقاي منصور نخست‌وزير رونوشت اداره راديو ايران رونوشت مجلس شورايملي [شوراي ملي] رونوشت مجلس سنا رونوشت روزنامه اطلاعات رونوشت روزنامه كيهان - فرمايشات جناب آقاي نخست‌وزير كه در مجلس سنا درباره جوابگوئي بتحريكات [به تحريكات] ضد ايراني عبدالناصر مصري بيان فرموديد مورد تاييد قاطبه ملت ايران به خصوص مردم خوزستان ميباشد ما اهالي ... و وطنپرست [وطنپرست] خوزستان كه هميشه ميهن عزيز خود را مانند جان و... قلب و مظهر استقلال و شرافت ملي خود ميدانيم بي‌نهايت از تحريكات پوچ و نارواي اينقبيل [اين قبيل] عناصر جاه‌طلب و ماجراجو كه بخيال واهي خود [مي‌خواهند] وجب بوجب [به وجب] با نثار خون خود از خانه خويش دفاع مي‌كند اينها بايد بدانند كه نيروي ملت و دولت ايران ... اينقبيل [اين قبيل] افكار پليد را در نطفه خود خفه خواهد كرد بدينوسيله بار ديگر عاليترين احساسات وطنپرستي و... خود را اعلام ميداريم... .»
ارامنه آذربايجان - «وزارت پست و تلگراف و تلفن - تبريز - تهران شماره ۸۱۷ كلمه ۱۱۳ تاريخ ۱۴/۱۰/۱۳۴۳- جناب آقاي منصور نخست‌وزير محبوب ايران رونوشت رياست محترم مجلس سنا رونوشت رياست محترم مجلس شورايملي [شوراي ملي] با نهايت تاسف از اظهارات بي‌اساس جمال عبدالناصر در مورد نواحي جنوبي ايران مراتب انزجار و تنفر خود را بحضور [به حضور] تقديم داشته و ارامنه آذربايجان امروز در كليساي مريم مقدس تبريز جمع شده و از درگاه خداوند متعال استغاثه مينماييم كه حدود و ثغور ملك ايران... و با فداكاري عموم ايرانيان ميهن‌پرست هميشه از گزند خائنين بين‌المللي در امان باشد اتحاد و ميهن‌پرستي مثبت ايرانيان مشت محكمي است كه بدهن ياوه‌گويان ديوانه وارد خواهد شد از طرف عموم ارامنه آذربايجان... .»
ديپلماسي رسانه‌اي ايران در بنگلادش
در ادامه بررسي اسناد ديپلماسي در اداره فرهنگ و اداره اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه در سال ۱۳۴۵ش. به گزارش سركنسول ايران در داكا، پايتخت بنگلادش برمي‌خوريم كه در پاسخ به ادعاي يك رسانه خارجي، خيلي سربسته و غيرمستقيم سياست‌هاي امنيتي و پنهان انگليس در قلب دنياي عرب در منطقه خليج‌فارس و جعل نام آن را به چالش كشيده كه متن اين سه برگ سند، بدين شرح است: «سركنسولگري شاهنشاهي ايران - داكا [بنگلادش] - وزارت امور خارجه - اداره پنجم سياسي - اداره اطلاعات و مطبوعات - تاريخ ۱۱/۹/۴۵ - روزنامه مورنينگ نيوز چاپ داكا در سرمقاله‌اي به عنوان «در قلب دنياي عرب» در تاريخ ۲۳نوامبر ۱۹۶۶ ضمن پشتيباني از كشورهاي اردن و مخالفت با اسراييل متذكر گرديده: «امنيت كشورهاي عربستان سعودي - ايران - كويت – در حقيقت از جانب اسراييل مورد خطر نيست، بلكه از ناحيه ديگري تهديد مي‌شود» چون با عنوان فوق‌الذكر نام كشور ايران را بين كشورهاي عربي كه سياست خارجي جداگانه‌اي دارند ذكر نموده بود لذا موقع را مغتنم شمرده پاسخي از طرف سركنسولگري تهيه و براي روزنامه مورنينگ نيوز ارسال گرديد كه در تاريخ ۲۸نوامبر اقدام به درج آن نموده‌اند. سه نسخه بريده روزنامه و ترجمه آن جهت مزيد استحضار تلوا ايفاد مي‌گردد. سركنسول - كيومرث وزين»
و در ادامه در پاسخ منتشر شده سركنسول ايران در روزنامه بنگلادشي نوشته شده است: «سركنسولگري شاهنشاهي ايران - داكا [بنگلادش] - سردبير محترم روزنامه مورنينگ نيوز - در شماره مورخ ۲۳ نوامبر ۱۹۶۶ مقاله جالبي تحت عنوان «در قلب دنياي عرب» درج شده بود كه ضمن آن نامي از كشور شاهنشاهي ايران برده شده است كه براي روشن شدن ذهن خوانندگان آن روزنامه توضيح نكات زيرين لازم بنظر ميرسد و خواهشمندم در اولين شماره آتيه خود مراتب را در همان صفحه درج فرمايند موجب مزيد تشكر و امتنان خواهد بود.
اينكه نويسنده مقاله ضمن اشاره بواقعيت [به واقعيت] تاسف‌انگيز اختلاف بين كشورهاي عربي و تهديد امنيت اين كشورها از جانب بعضي از فرمانروايان عرب نام ايران را نيز در رديف كشورهاي مذكور برده است صحيح بنظر نميرسد زيرا ايران يك كشور اسلامي و غيرعرب است ولي سياست خارجي مسالمت‌آميز ايران بر اساس منشور ملل متحد... مبني بر پشتيباني كامل از منافع كليه مسلمانان جهان و از جمله اعراب استوار بوده است و در تمام مجامع و كنفرانسهاي بين‌المللي ايران عملا پشتيباني خود را از اين اصل با وضوح هر چه تمامتر باثبات رسانيده است. نويسنده مقاله مذكور نظر بملاحظاتي ضمن تشريح واقع‌بينانه خود نخواسته است از به وجود آورنده تراژدي كه خود بدان اشاره نموده نام ببرد و با ذكر جمله Some of The ARAB Rulers از توضيح و تشريح بيشتر خودداري كرده است اما براي روشن شدن موضوع بايستي تحقيق نمود. چه كسي سبب خونريزي و كشتار برادران مسلمان عرب در يمن ميباشد و دست خود را بخون [به خون] آنان آغشته ساخته است؟
كيست كه موجبات مسابقه تسليحاتي بين كشورهاي مسلمان را فراهم آورده و اين كشورها را كه بيش از هر چيز و هر وقت نياز به توسعه اقتصادي و اجتماعي دارند وادار به تحمل هزينه‌هاي گزاف نظامي نموده است؟
كيست كه در عصري كه همه ملل آسيا و آفريقا براي كسب استقلال و حق تعيين سرنوشت خود بپا خواسته‌اند بمنظور تشكيل يك امپراتوري [امپراتوري] واهي و تصاحب و غارت كشورها و شيوخ عرب نقشه تجاوز و تصرف خاك آنان را در سر مي‌پروراند و هر روز زمينه‌هاي كودتا و خونريزي و هرج‌ومرج را در كشورهاي عربي فراهم نمايد؟
چه كسي است كه با كنفرانس كشورهاي اسلامي ممانعت مينمايد و بر عليه كشورهاي مسلمان قرارداد منعقد مي‌كند؟
چه كسي است كه براي انجام مقاصد تجاوزكارانه خود خليج فارس را كه در تمام اسناد و كتب تاريخي و نقشه‌هاي جغرافيايي و فرهنگهاي لغت و دائره‌المعارف نام آن خليج فارس ذكر شده است خليج عربي ميخواند و حقايق تاريخي را قلب و تحريف مينمايد تا بدينوسيله بر روي قصد خود مبني بر غارت و تصاحب ثروت و منابع نفتي شيخنشينهاي خليج فارس پرده استتار بكشد؟
پاسخ بر اين سئوالات را به خوانندگان خود واگذار نماييد.»
مطبوعات ايتاليا و تحولات خليج‌فارس
همچنين، در متن سندي ديگر در اداره فرهنگي وزارت امور خارجه در سال ۱۳۴۶ش. نوشته شده است: «سفارت... ايران - رم - دفتر اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه - مطبوعات ايتاليا و تحولات خليج فارس – همانطور كه طي گزارش هفته قبل راجع به انعكاس مسائل خاورميانه در مطبوعات ايتاليا باستحضار رسيد تصميمات اخير دولت انگليس دائر به تقليل مخارج عمومي اين كشور و برچيدن پايگاه‌هاي نظامي بريتانيا از خاور دور و خليج فارس در محور مندرجات جرائد ايتاليا قرار گرفته و دامنه اين بحث در هفته اخير نيز ادامه داشت باينمعني [به اين معني] كه جرائد راست و معتدل همچنان به ابراز نگراني نسبت به تصميمات اخير انگليس و ملامت نمودن دولت كارگري ويلسون ادامه مي‌دهند و ازجمله روزنامه معروف كورير دلاسرا كثيرالانتشارترين نشريه روزانه ايتاليا در شماه ۲۳ ژانويه طي تفسير مشروحي در اين باره مينوسد: «از غروب و افول ستاره امپراتوري انگليس در موقعيت سياسي جهان فعلا بلوك چپ و دولت فرانسه ابراز خوشنودي مي‌كنند و جهان آزاد بدون ترديد نمي‌تواند در قبال اين تصميمات براي امنيت بعضي از نقاط حساس دنيا كه واجد موقعيت استراتژيكي است بي‌تفاوت بماند - كورير دلاسرا اضافه نمود بدون ترديد تصميم اخير انگلستان براي شيخنشينهاي خليج‌فارس سنگاپور، مالزيا، استراليا، زلاند جديد هشداري بود كه به آينده امنيت مناطق خود بيشتر بيانديشند و ترديدي نيست كه در اين زمينه اقداماتي براي احتراز از مخاطرات احتمالي معمول خواهد داشت - و اما موقعيت استراتژيكي ايالات متحده امريكا در اين مناطق پس از اعلام نظر انگلستان بسيار حساس گرديده و محافل امريكايي از اين مقوله سخت نگرانند و اروپا نيز بيگمان [بيگمان] وجود «يك انگلستان ضعيف و حقير» را در جنب خود نمي‌پسندد»... .»
همكاري مشترك مجلس و دولت
همانطور كه در آغاز سخن گفتم كه يكي از مهم‌ترين اسناد جعل نام «خليج‌فارس» به متن نامه‌اي برمي‌گردد كه اردشير زاهدي، وزير امور خارجه وقت ايران در سال ۱۳۴۶ش. در آن خطاب به مقامات انگليس عنوان كرده كه ما ميدانيم جعل نام «خليج‌فارس» كار شماست و غيره، در برگي از اسناد مجلس ملي نيز مشاهده مي‌شود كه در سال ۱۳۴۸ش. در اين زمينه همكاري بسيار نزديكي در جهت آگاهي از يكي از مهم‌ترين مسائل ملي كشور در بين وزارت امور خارجه و مجلس سنا وجود داشته است. چنانكه در متن اين سند ملي نوشته شده است: «اداره اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه - تاريخ دفتر ثبت مجلس سنا ۲۰/ ۲/۱۳۴۸ - مقام محترم رياست مجلس سنا - تعداد ۱۰۰جلد نشريه وجه تسميه خليج‌فارس كه در وزارت امور خارجه تهيه شده است به پيوست ايفاد مي‌گردد. خواهشمند است دستور فرمايند در اختيار جنابان سناتورهاي محترم قرار گيرد. موجب مزيد امتنان خواهد بود. وزير امور خارجه - اردشير زاهدي»
منبع: مركز اسناد مجلس
٭ روزنامه‌نگار و پژوهشگر