بدن، صورت و رنجها، تاریخی در گذر زمان
میثم محمدی
نمایشگاه «میان اندام و صورتک» گویی سیر توالی رنج در صورت و اندام در بازهای از تاریخی است که از انسان بدوی تا شهروند معاصر امروز ما تداوم داشته است. آثاری که بدن و صورت را از کارکرد طبیعی و ظاهری آن خارج کرده و با الگوهایی که فاقد تناسبات آناتومیک از منظر بررسی ساختار اجزاي بدن است، به تقابل میان آناتومی با زیست انسان در مواجهه با جهان پیرامونش میپردازد. به نوعی مفاهیم و معناها در قالب چشمهایی که به حفرههایی اغراق شده تبدیل شده، دهانهایی که به منافذ تاریک رسیده و دیگر اندامها در قالب شاخ، باله، برجستگی یا زائده بازتعریف شدهاند.
نتیجه این است که مخاطب دیگر با «چهره» به معنای کلاسیک آن مواجه نیست، بلکه با نشانههایی از بدن روبهرو است که همزمان نقش آفریننده معنا را ایفا میکنند. همچنین به مفهومی دیگر این جابهجایی، مفهوم صورت را از حوزه بازنمایی فردی صرف خارج کرده و به قلمرو نشانههای جمعی و اسطورهای وارد میکند.
صورت دیگر حامل هویت شخصی نیست، بلکه به نوعی پوسته معنابخش آیینی و البته در امتداد آن مدرن تبدیل میشود. شاید از مهمترین ویژگیهای این مجموعه بتوان به استفاده از زبان بصری هنرهای آیینی آفریقا، تمدنهای کهن، هنر بدوی و حتی برخی سنتهای بومی ایران اشاره کرد که البته این ارجاعات هرگز به کپی یا بازسازی تاریخی تبدیل نمیشوند.
اغراق در اجزاي صورت و اندام، تکرار الگوهای هندسی، تقارن آشکار در بسیاری ضمن انعکاس یک بدویت آشکار، بازویی برای ورود به فضای هنر معاصر میشود و در اینجا «بدوی بودن» یک سبک نیست، بلکه روشی برای بازگشت به لایههای اولیه ادراک بدن و هویت است. از دیگر ویژگیهای آثار امیر مفتون در نمایشگاه انفرادیاش این است که آثار به شکلی خودخواسته میان گذشته و امروز معلقاند. به این معنا که اگرچه فرمها یادآور اشیای آیینی یا آثار باستانی هستند، اما ترکیببندیها، قاببندیهای دیواری و رنگهای یکدست حس معاصر بودن را القا میکند. «میان بدن و صورتک» تلاشی است برای بازاندیشی هویت انسان از خلال زبانی که نه به بازنمایی واقعگرایانه، بلکه به حافظه جمعی، آیین، اسطوره و ماده متکی است.
در این آثار، بدن دیگر موضوع نیست و به نشانه تبدیل شده است. صورت نیز از کارکرد اولیه خود به عنوان ابزاری برای شناسایی فرد خارج و به مفاهیم، احساسات و حتی لحظههایی بدل میشود که میان انسان، حیوان، تاریخ و رنجهای نهفته در صورت و کالبد انسان در رفت و آمد است.
از نظر فرمال هم، این مجموعه بر حجم، بافت، ریتم هندسی، تقارن و رنگهای محدود استوار است و انسجام بصری قابلتوجهی دارد و تثبیت این هارمونی فرمیک از نظر مفهومی آثار را در مرز میان ماسک و پیکره حرکت داده و به پرسشهایی درباره هویت انسان معاصر در گذر از تاریخ و مناسک گوناگون میپردازند و زبان بصری جاری در نمایشگاه را به ابزاری برای طرح مسالهای معاصر تبدیل کرده و این پرسش را در ذهن ایجاد میکند که «آیا آنچه ما را انسان میکند، بدن یا صورت ماست یا در پس آنها جهانی پر از تلاطم و تشویشِ حاصل از رنجهایی تاریخی نهفته است که «میان بدن و صورتک» به شکلی موجز و هوشمندانه آن را پیش روی مخاطب قرار میدهد.
نمایشگاه انفرادی امیر مفتون با عنوان «میان بدن و صورتک» تا سهشنبه ۷ مرداد در گالری «کاما» دایر و حضور و بازدید برای عموم آزاد است.