«اعتماد» از تغییر سیاست ايران در زمینه شیوه برخورد با دشمن گزارش ميدهد
دکترین پیشگیری
گروه سياسي| دورنماي تنازع ايران و امريكا در سطح منطقه و عرصههاي اقتصادي و راهبردي چه خواهد بود؟ افزايش تنشها طي روزهاي اخير به چه معناست؟ تا چه اندازه احتمال بازگشت به تفاهم 14 مادهاي محتمل و تا چه اندازه بعيد است؟ اينها پرسشهايي هستند كه اين روزها بسياري از ايرانيان و تحليلگران با آن درگيرند و پاسخي در خور براي آن ميجويند. براي يافتن پاسخ اين پرسشها اما بايد فكتهاي موجود را دنبال كرد. با وجود ادعاهاي مقامات امريكايي مبني بر كنترل تنگه هرمز و تسهيل عبور نفتكشها، دادههاي كشتيراني حاكي از تداوم تردد بسيار پايين كشتيها در اين آبراه حياتي است. اين وضعيت، ضمن حفظ فشار اقتصادي و انرژي ناشي از تنشهاي جاري، به نقطه كانوني رويارويي نظامي و سياسي ميان ايران و امريكا تبديل شده است. طي 24ساعت اخير خبر حمله به يك نفتكش ايراني در نزديكي لنگرگاه جزيره خارك، ابعاد تازهاي به اين تنشها بخشيده است. رسانههاي داخلي، ازجمله خبرگزاريهاي فارس و تسنيم، گزارش دادهاند كه اين نفتكش با اصابت چهار پرتابه منتسب به نيروهاي امريكايي هدف قرار گرفته است. هر چند اين حادثه خسارت جاني در پي نداشته، اما صداي انفجار در خليجفارس و تاييد اوليه اصابت پرتابه، بر ابعاد نظامي اين رويارويي افزوده است. اين درحالي است كه واشنگتن، توقف حملات به كشتيهاي تجاري را به عنوان شرط مذاكره با ايران مطرح كرده، اما همزمان خود به حملات مشابهي دست زده است. اين تناقض در رويكرد امريكا، تنگه هرمز را به محوري براي اعمال فشار سياسي و نظامي تبديل كرده است.
تغيير دكترين نظامي ايران و پاسخ پيشگيرانه
در پاسخ به اين تحولات، سخنگوي ارتش ايران از تغيير تدريجي دكترين نظامي كشور پس از جنگ اخير خبر داده است. بر اين اساس، نيروهاي مسلح در شرايط مشخص ممكن است به جاي انتظار براي حمله، دست به اقدامات پيشگيرانه بزنند. اين تغيير رويكرد، نشاندهنده آمادگي ايران براي اتخاذ استراتژيهاي فعالتر درقبال تهديدات احتمالي است. در شرايطي كه داغ جنايت حمله به مراسم عروسي در سيريك هنوز براي ايرانيان تازه است، رييس كل دادگستري هرمزگان، جزييات فني حمله امريكا به مراسم عروسي كوهستك را افشا كرده است. براساس اطلاعات ارايه شده، كد شناسايي نظامي بمب استفاده شده در اين حمله (۹۶۲۱۴) متعلق به شركت تسليحاتي «ريتون» امريكا بوده است. اين افشاگري، ابعاد حقوقي و بينالمللي اين حمله را برجستهتر كرده و بر مسووليت مستقيم واشنگتن درقبال شهادت غيرنظاميان صحه ميگذارد.
انگيزههاي انتخاباتي ترامپ و بازي فرسايشي ايران
اما پرسش كليدي در اين ميان دورنماي آينده تنازع ايران و امريكاست. تريتا پارسي، رييس انديشكده كوئينسي، معتقد است دونالد ترامپ در تلاش است تا پيش از انتخابات مياندورهاي، تنشها با ايران را كاهش دهد، اما فقدان انضباط راهبردي در سياست خارجي او، مانع از تحقق اين هدف ميشود. حدود10روز پيش، دولت ترامپ راهبرد «جنگ اقتصادي» را جايگزين اقدام نظامي معرفي كرد، اما اين رويكرد نيز به سرعت كنار گذاشته شد.
اين نشان ميدهد كه استراتژيهاي كاخ سفيد درقبال ايران، فاقد انسجام لازم است. ازسوي ديگر، مقامهاي امنيتي ايران به كرهجنوبي هشدار دادهاند كه هرگونه مشاركت اين كشور در اقدامات عليه ايران در تنگه هرمز، به مثابه مشاركت نظامي در جنگ تلقي خواهد شد. اين پيام، نشاندهنده عزم تهران براي مقابله با هرگونه تهديد در اين آبراه حياتي است. محمد المصري، استاد مطالعات دوحه، پيشبيني ميكند كه ايران ممكن است در هفتههاي آينده، دامنه درگيري را تشديد كرده و رويكرد تهاجميتري اتخاذ كند.
او معتقد است تهران نميخواهد اجازه دهد امريكا زمان و شدت درگيري را تعيين كند و ممكن است از «دوره ضعف نسبي» ترامپ در آستانه انتخابات مياندورهاي، براي افزايش فشار بهره ببرد. ايران با آگاهي از اينكه اقتصاد امريكا توان تحمل شوكهاي بيشتر را ندارد و جمهوريخواهان نيز نيازمند ثبات براي موفقيت در انتخابات هستند، تلاش ميكند تا در مقطع كنوني، بيشترين هزينه سياسي و اقتصادي را به ترامپ تحميل كند.
نشريه نيويورك تايمز نيز در گزارشي براساس ارزيابيهاي اطلاعاتي امريكا، به اين نتيجه رسيده است كه ايران پس از شش ماه درگيري، اعتمادبهنفس بيشتري يافته و ممكن است در حال بررسي تشديد قابل توجه تنشها باشد.
هدف تهران از اين استراتژي، فرسوده كردن واشنگتن و افزايش فشار سياسي بر ترامپ پيش از انتخابات است. اين گزارش حاكي از آن است كه آمادگي اندكي براي دستيابي به توافق جامع با امريكا در تهران ديده ميشود. در مجموع، تحولات اخير نشان ميدهد كه ايران با اتخاذ استراتژي «بازي فرسايشي»، در پي بهرهبرداري از نقاط ضعف سياسي و اقتصادي امريكا در آستانه انتخابات مياندورهاي است. تنگه هرمز به عنوان گلوگاه انرژي جهان، همچنان صحنه اصلي اين رويارويي باقي مانده و هرگونه اقدام نظامي يا سياسي در اين منطقه، پيامدهاي گستردهاي براي ثبات منطقهاي و اقتصاد جهاني خواهد داشت.