«اعتماد» در گفت‌وگو با فعالان سياسي ابعاد سياست تنش‌زدايي دولت را واكاوي مي‌كند
مهار تنش براي‌كاهش هزينه‌ها
مهدي بيك‌اوغلي
«تنش‌زدايي» ترجيع‌بندي است كه از زمان دولت اصلاحات وارد اتمسفر سياسي و ديپلماتيك كشورمان شد و پس از آن در دولت‌هاي ميانه‌رو و اصلاح‌طلب نيز تكرار شد. يكي از وعده‌هاي برجسته مسعود پزشكيان در ايام انتخابات رياست‌جمهوري چهاردهم تكيه بر ايده تنش‌زدايي در كنار گزاره‌هايي چون شايسته‌سالاري، توسعه، بهبود مناسبات با جهان، شفاف‌سازي، آزادي رسانه‌ها و... بود. سياست تنش‌زدايي و وفاق ملي كه به عنوان محور اصلي برنامه‌هاي دولت چهاردهم مطرح شده، بيش از آنكه يك انتخاب تاكتيكي باشد، راهبردي عقلاني براي كاهش هزينه‌هاي گزاف حكمراني و حفظ ثبات ملي قلمداد مي‌شود. اين سياست اما از ابتدا با ترور اسماعيل هنيه در مراسم تحليف رييس‌جمهور با چالش‌‌هاي جدي مواجه شد. در ادامه هم تحميل جنگ‌هاي ۱۲، ۴۰ و ۱۳ روزه به ايران شرايطي را ايجاد كرد كه نظام سياسي و مردم را ناچار به مقابله با دشمني كرد كه «چهره برانداخته و مست از خانه برون تاخته». در تمام اين بحران‌ها اما رييس‌جمهور به وعده خود با مردم پايبند ماند و در بزنگاه‌هاي مختلف تلاش كرد ضمن ارايه تصوير مقتدر از ايران در ميدان، در عرصه ديپلماتيك و تنش‌زدايي هم دريچه‌هاي تازه‌اي بگشايد. صحبت‌هاي اخير مسعود پزشكيان در اجلاس بريكس و تاكيد دوباره بر تنش‌زدايي و بازگشت به تفاهم نشان داد كه طرف‌هايي كه بر طبل جنگ و تنش و عدم تعامل مي‌كوبند، امريكا و اسراييل هستند و اين ايران است كه نهايت تلاش خود را براي كاهش تنش‌ها به كار برده است. با اين حال، تحليلگران معتقدند در شرايطي كه دشمنان منطقه‌اي و فرامنطقه‌‌اي ايران با تحميل شوك‌هاي امنيتي و اقتصادي به دنبال اختلال در اين مسير هستند، موفقيت ديپلماسي تنش‌زدايي دولت مستلزم انسجام داخلي، پاكسازي منافذ فساد ارزي و اولويت دادن به مصالح ۹۰ ميليون ايراني در برابر منافع گروه‌هاي خاص است. «اعتماد» در گفت‌وگو با جواد امام و احمد ترك‌نژاد تلاش كرده نوري به ابعاد پنهان تلاش دولت براي اجراي سياست تنش‌زدايانه در داخل و خارج بتاباند. اين فعالان سياسي در گفت‌وگو با «اعتماد» ضمن حمايت از سياست تنش‌زدايانه و تعاملي دولت چهاردهم در عين ارايه تصويري مقتدر در ميدان از ايران مي‌گويند تا زماني كه «نشت‌هاي داخلي» مسدود نشود، تنش‌زدايي در عرصه ديپلماتيك با دشواري مضاعف روبه‌رو خواهد بود.
جواد امام: تفاهم اسلام‌آباد رييس‌جمهور
يك سند افتخار ديپلماتيك بود
جواد امام، سخنگوي جبهه اصلاحات ايران با تاكيد بر اينكه مسعود پزشكيان از آغاز كارزار انتخاباتي خود تا به امروز رويكرد تنش‌زدايي و تعامل با جهان را در پيش گرفته، به سنگ‌اندازي جريان‌هاي بحران‌ساز در مسير دولت اشاره كرده و مي‌گويد: «بقاي برخي افراد و جريانات هم در داخل و هم در خارج در افزايش تنش و ايجاد بحران مداوم خلاصه مي‌شود.» امام همچنين ضمن انتقاد شديد از عملكرد يك‌سويه رسانه ملي، تفاهم‌هاي اخير ديپلماتيك دولت چهاردهم را گامي مقتدرانه و در راستاي حفظ منافع ملي و صيانت از مقاومت مردم ارزيابي كرد. امام در ابتداي گفت‌وگو با «اعتماد» پيرامون سياست تنش‌زدايي دولت چهاردهم مي‌گويد: «دكتر پزشكيان از دوران تبليغات انتخاباتي بر سياست تنش‌زدايي و بهبود روابط بين‌المللي تاكيد داشتند و پس از استقرار دولت نيز با وجود محدوديت‌هاي ساختاري، در چارچوب اختيارات خود از هيچ كوششي در سياست خارجي و مناسبات داخلي فروگذار نكردند. آنچه امروز در قالب سياست‌هاي رسمي كشور پيگيري مي‌شود، مسيري عقلاني و مبتني بر مصلحت عمومي است كه رييس‌جمهور با جديت آن را دنبال مي‌كند؛ اما متاسفانه همواره جريان‌هايي حضور دارند كه اين مشي عقلاني را برنمي‌تابند و بقاي حيات سياسي خود را در تنش‌آفريني مستمر جست‌وجو مي‌كنند.»
اين فعال سياسي با اشاره به راهبرد وفاق ملي دولت چهاردهم تصريح مي‌كند: «پزشكيان با نگاهي فراگير تلاش كرد تا از همه ظرفيت‌ها فارغ از سوابق انتخاباتي‌شان بهره ببرد؛ اما برخي افرادي كه از اين حسن نيت و اعتماد استفاده كردند، در مقام عمل با دولت همصدا و همراه نشدند. اين افراد و جريان‌ها تلاش دارند تاب‌آوري، ايستادگي و مقاومت ارزشمند مردم را به نفع يك فرقه و جناح خاص مصادره كنند. در اين ميان، صداوسيما نيز كه بايد بازتاب‌دهنده سياست‌هاي كلان نظام و حامي انسجام عمومي و نيروهاي مسلح باشد، متاسفانه برخلاف سياست‌هاي رسمي حركت كرده و با توليد روايتي يك‌سويه، آب به آسياب يك جريان انحصاري مي‌ريزد.»
امام با دفاع از پيگيري‌هاي ديپلماتيك دولت چهاردهم براي مهار بحران‌هاي منطقه‌اي يادآور مي‌شود: «برخي ناآگاهانه يا مغرضانه تعامل و ديپلماسي را با تسليم يكسان مي‌دانند؛ در حالي كه ديپلماسي ابزاري كارآمد در كنار مقاومت براي صيانت از منافع ملي و كاهش هزينه‌هاي كشور است.تفاهمي كه در اين دوره به امضا رسيد، پس از چندين دهه يك اقدام قابل تحسين و سندي پرافتخار براي ديپلماسي ايران به شمار مي‌آيد. منتقدان اين سند حتي دليل و منطق روشني براي نفي آن ارايه ندادند و صرفا ادعا كردند اين اقدامات خوشبينانه است؛ همين مواضع غيركارشناسي باعث شد كشور و مردم از فرصت‌هاي طلايي متعددي محروم شوند.» سخنگوي جبهه اصلاحات با مرور روند تاريخي مذاكرات در دو دهه اخير خاطرنشان مي‌كند: «در سال 82 و در دولت اصلاحات، تفاهم سعدآباد مانع از ارسال پرونده ايران به شوراي امنيت شد؛ اما رفتارهاي غيركارشناسي بعدي و رويكرد دولت هزاره سوم كه قطعنامه‌ها را «كاغذپاره» خواند، كشور را ذيل فصل هفتم منشور ملل متحد قرار داد و كشور را با تهديد مستقيم جنگ روبه‌رو كرد. در دولت آقاي روحاني نيز با تصميم حاكميت، توافق برجام شكل گرفت؛ اما در ادامه مصوباتي مانند قانون اقدام راهبردي مانع از احياي آن شد. مدعيان تصور مي‌كردند خودشان بدون دولت روحاني مي‌توانند برجام را احيا كنند، اما در دوره رياست‌جمهوري آقاي رييسي با وجود تمام تلاش‌ها موفق به اين كار نشدند. جالب است همان‌هايي كه برجام را خيانت مي‌ناميدند، امروز از تفاهم سخن مي‌گويند؛ در حالي كه خودشان باني اصلي برهم خوردن فرصت‌ها بوده‌اند.» امام در پايان با تاكيد بر اينكه تداوم هزينه‌هاي سنگين تحريم و تهديد براي جامعه غيرقابل دوام است، اظهار مي‌دارد: «براي اين جريان‌هاي راديكال منافع مردم جايگاهي ندارد و تنها به فكر بقاي موقعيت و قدرت خود هستند؛ غافل از اينكه اگر كشور با بحران روبه‌رو شود، هيچ جايگاهي براي آنان نيز باقي نخواهد ماند. امروز كشور در مقطع حساسي قرار دارد و نيازمند انسجام و همبستگي حداكثري است. همه وظيفه داريم از سياست‌هاي كلان كشور و اقدامات رييس‌جمهور دفاع كنيم و اجازه ندهيم تندروي‌ها و كج‌فهمي‌هاي جناحي، مسير پيشرفت، آبادي و شكوه ايران را سد كند.»
ترك‌نژاد: تنش‌زدايي؛ راهبردي عقلاني
براي كاهش هزينه‌هاي ملي است
احمد ترك‌نژاد با اشاره به ماهيت هزينه‌ساز بحران‌ها تاكيد مي‌كند كه توليد تنش و التهاب همواره پرهزينه است. اين هزينه‌ها در هر سطحي (از بعد فردي و خانوادگي تا سطح بنگاه‌هاي اقتصادي و در نهايت نظام حكمراني و بين‌المللي) به ذي‌نفعان تحميل مي‌شود. به گفته او، حركت مداوم دولت چهاردهم در مسير تنش‌زدايي، نشان‌دهنده اراده نظام اجرايي براي ايجاد ثبات و فراهم كردن بستري امن براي سرمايه‌گذاري و فعاليت‌هاي اقتصادي است. ترك‌نژاد مي‌گويد: «هر عقل سليمي حكم مي‌كند كه كشور به سمت تنش‌زدايي حركت كند. اما چالش اساسي زماني رخ مي‌دهد كه تنش از خارج به ما تحميل شود. وقتي در جنگ‌هاي ۱۲ روزه يا ديگر وقايع امنيتي با يك «كودتاي بين‌المللي» توسط غرب شامل امريكا، اروپا، ژاپن و كره مواجه هستيم، در واقع با سناريويي طرفيم كه نهادهاي رسمي و غيررسمي حكمراني جهاني را عليه ما بسيج كرده است. در چنين شرايطي، تنش‌زدايي دوطرفه است؛ اما مشكل اينجاست كه ما براي تنش‌زدايي تلاش مي‌كنيم، ولي دشمن از مسير ديگري بحران را به ما ديكته مي‌كند.» اين كارشناس با واكاوي ريشه‌هاي تداوم اين تنش‌ها تصريح مي‌كند كه نبايد از تاثير ناكارآمدي‌هاي داخلي بر «وسوسه» دشمنان غافل ماند. به باور ترك‌نژاد، برخي پالس‌هاي اشتباه از دوقطبي‌سازي در داخل است كه به نتانياهو يا ساير بازيگران منطقه‌اي جرات مي‌دهد تا از طريق ترامپ يا ديگر اهرم‌هاي فشار، ايران را تهديد كنند. او با اشاره به ديداري كه در دوران دبيري علي لاريجاني در شوراي امنيت ملي داشته، تاكيد مي‌كند كه برخي تراستي‌ها عمدا از پرداخت پول نفت خودداري مي‌كردند تا شايد جمهوري اسلامي در تنگناي مالي سقوط كند. ترك‌نژاد تصريح مي‌كند: «نظام حكمراني بايد تصميم بگيرد آيا مي‌خواهد از ۹۰ ميليون نفر حمايت كند يا از اين شبكه‌هاي رانتي كه در پوشش تريدرهاي نفتي، خون اقتصاد را مي‌مكند؟» در نهايت ترك‌نژاد مي‌گويد: «موفقيت سياست‌هاي دولت چهاردهم در قبال تنش‌زدايي، منوط به هم‌افزايي همه‌جانبه نهادها و برخورد با ويژه‌خواراني است كه از «تنش» نان مي‌خورند. سياست تنش‌زدايي كه يادآور دوران‌هاي موفق ديپلماسي در كشور است، اكنون با مانعي به نام «اقتصادِ نشت‌كرده» روبه‌رو است. براي عبور از اين وضعيت، دولت پزشكيان نيازمند يك جراحي در حوزه سياستگذاري ارزي و مقابله با نفوذ اين تريدرهاست. اگر منابع حاصل از ثروت‌هاي ملي به اقتصاد تزريق نشود و معيشت مردم بهبود نيابد، هر قدر هم در حوزه ديپلماتيك تنش‌زدايي كنيم، دشمن دوباره وسوسه خواهد شد. بنابراين مبارزه با فساد ارزي و بازگرداندن پول‌هاي بلوكه شده توسط تريدرها، نه تنها به نفع مردم، بلكه بزرگ‌ترين خدمت به امنيت ملي و موفقيت دولت در مسير تنش‌زدايي و ديپلماسي پايدار است. دولت چهاردهم براي تحقق «وفاق» بايد در برابر اين اقليت رانت‌خوار، قاطعانه از حقوق اكثريت مردم صيانت كند. دشمن تنش را تحميل مي‌كند، چون اميدوار است كه فساد و ناكارآمدي داخلي تاب‌آوري جامعه را كاهش دهد و در ادامه اين روند باعث افزايش تنش‌هاي سياسي و امنيتي در داخل شده و ضربه مهلكي به ايران بزند. سياست تنش‌زدايي ايران بايد اولا، افزايش كارآمدي باشد و در وهله بعدي در كوتاه‌ترين زمان با فساد و كژكاركردي‌ها مقابله كند. افزايش تاب‌آوري و حس بهبود باعث مي‌شود تا دشمن نتواند تنش را به داخل كشور منتقل كند.»