جان نحيف گردشگري

گروه اجتماعي

گزارش آماري وزارت ميراث فرهنگي از تردد مرزي در سال‌هاي 1403، 1404 و بهار 1405، نشان مي‌دهد وقوع جنگ‌هاي 12 روزه و 40 روزه، حوادث دي‌ماه 1404 و تداوم ناامني منطقه، تاثير قابل توجهي بر تعداد مسافران ورودي گذاشته به گونه‌اي كه در سال 1404 و نسبت به سال 1403، آمار مسافر ورودي به ايران، كاهش 16.13 درصدي و در بهار 1405 نسبت به سه‌ماهه اول 1404 كاهش 51.5 درصدي داشته كه بيشترين كاهش در اين بازه‌هاي زماني هم، مربوط به ماه‌هاي درگيري و جنگ و بعد از حوادث تلخ دي‌ماه است.

اين گزارش نشان مي‌دهد كه از ابتداي سال 1404 تا پايان بهار 1405 بيشترين تعداد مسافري كه از مرزهاي ايران وارد كشورمان شده از عراق و با جمعيت حدود 4.3 ميليون نفر بوده در حالي كه بيشترين افت تعداد مسافران ورودي، مربوط به ماه‌هاي تير، بهمن و اسفند 1404 و فروردين و ارديبهشت 1405 است در حالي كه دليل اين افت متفاوت است؛ كاهش ورودي‌هاي تير و اسفند پارسال و فروردين و ارديبهشت امسال، تابعي از جنگ‌هاي 12 روزه و 40 روزه است اما كاهش ورودي‌هاي بهمن پارسال، به دنبال حوادث دي‌ماه و قطعي سراسري اينترنت بين‌المللي در ايران و غير ممكن شدن ثبت تور و خريد بليت و توقف فعاليت آژانس‌هاي گردشگري رابط بين مسافران خارج از ايران بوده است.طبق اين گزارش، بيشترين ميزان خروج مسافران، هم در سال 1404 و هم در سه‌ماهه 1405، از مرز زميني بوده علاوه بر آنكه در سه ماهه اول سال 1405 ورود و خروج از مرزهاي هوايي و دريايي كاهش شديدي داشته كه اين كاهش قابل توجه، نشانه روشن تاثيرات مستقيم جنگ در خليج فارس، ناامني منطقه و انسداد موقت حريم هوايي ايران و كشورهاي حوزه خليج فارس يا همسايگان غربي ايران در جريان جنگ 40 روزه است.

گزارش آماري وزارت ميراث فرهنگي كه با امضاي معاونت گردشگري در « سامانه ملي انتشار و دسترسي آزاد به اطلاعات » در اختيار عموم قرار گرفته، مي‌تواند يكي از كامل‌ترين گزارش‌ها از مسافران ورودي و خروجي كشور طي دو دهه اخير باشد.

با اينكه اين گزارش همچنان از منظر شمارش دقيق گردشگر فرهنگي (گردشگري كه صرفا براي بازديد نمادهاي فرهنگي و تاريخي سفر مي‌كند و بيش از 4 روز در كشور مقصد مي‌ماند و براي اقامت و بازديد، هزينه مي‌پردازد و با سوغات به كشور خود برمي‌گردد)   صرفا، ارايه‌اي تجميعي از آمار تردد مرزي با هر انگيزه مذهبي -  زيارتي، اقتصادي، سياسي، درماني و فرهنگي است اما همين آمارها و تصويري كه از افت قابل توجه ورود و خروج مسافر در سال 1404 و بهار 1405 نشان داده مي‌شود، تاييدي است بر هشدارهاي مكرر مسوولان وزارت ميراث فرهنگي و فعالان صنعت گردشگري درباره وخامت بي‌سابقه اين صنعت غير نفتي در طول 18 ماه اخير. اين هشدارها از تابستان پارسال و بعد از آتش‌بس تير‌ماه 1404 مطرح بود و فعالان صنعت گردشگري مي‌گفتند كه ركود صنعت گردشگري در اين دهه، به دنبال رخدادها و حوادث مختلف  ايران، هنوز حساب اقماري ندارد و گردشگر فرهنگي، از تاجر و كارگر و زائر و بيمار نيازمند به خدمات درماني، تفكيك نمي‌شود و واقعيت ركود اين صنعت را بايد در كاهش شديد آمار گردشگران و تورهاي به مقصد ايران، آمار تغيير شغل و مهاجرت تعداد زيادي از راهنمايان تور به دليل بيكاري طولاني مدت، افت شديد فروش بليت اماكن گردشگري و توريست‌پذير و بخصوص، لغو گسترده تورهاي گردشگري ورودي و خالي ماندن اتاق‌هاي مراكز اقامتي و هتل‌ها و بومگردي‌ها مشاهده كرد.

سال دوم فعاليت دولت چهاردهم و بعد از جنگ 12روزه، مسوولان وزارت ميراث فرهنگي نگاه واقع‌بينانه‌تري به شكست و زيان‌دهي صنعت گردشگري داشتند و وزير ميراث فرهنگي، اوايل پاييز پارسال و حدود دو ماه بعد از اجراي آتش‌بس و در زماني كه شيب افت مسافر ورودي، نسبت به ماه‌هاي تير و مرداد، كمي كاهش داشت، اين نكته را با خبرنگاران در ميان گذاشت كه در هر كشوري كه با جنگ بيروني مواجه مي‌شود، بازگشت رونق به صنعت گردشگري، حداقل يك سال زمان خواهد برد و بنابراين، در ايران هم تنها به شرط ثبات و تداوم آرامش، مي‌توانيم تا پايان سال 1404، به آمار ورودي‌هاي سال 1403 بازگرديم.اين حرف‌ها البته چند روز بعد از فعال شدن مكانيسم ماشه و بازگشت تحريم‌هاي سازمان ملل عليه ايران مطرح شد كه تبعات آن، بلافاصله به گراني قيمت دلار منجر شده بود و اتحاديه اروپا و كشورهاي حوزه آسيا و امريكاي شمالي، بار ديگر به اتباع خود درباره سفر به ايران به دليل احتمال از سرگيري جنگ هشدار دادند.خوش‌بيني نسبي و اميدواري وزير و مسوولان وزارت ميراث فرهنگي بابت بهبود وضعيت گردشگري، چندان پايدار نبود چون حوادث دي‌ماه و تصميم نهادهاي امنيتي براي قطعي سراسري اينترنت بين‌المللي تا نيمه بهمن‌ماه ،  اين خوش‌بيني را هم منتفي كرد.با گذشت چهل روز از حوادث دي‌ماه و زماني كه جامعه، به بازيابي رواني رسيده بود و اميد آن مي‌رفت كه شايد نوروزي پر رونق در انتظار استان‌ها و مقاصد گردشگر‌پذير كشورمان باشد، با حمله موشكي اسراييل به شهر تهران و 19 استان كشور در صبح 9 اسفند، دور جديد جنگ آغاز شد و با تشديد بمباران و حملات موشكي امريكا و اسراييل در سراسر ايران كه از نامعلوم بودن پايان اين دور از مخاصمات خبر مي‌داد، آخرين فرصت ثبت تور يا مسافر ورودي براي ايام نوروز كه مهم‌ترين پيك سفر ايران محسوب مي‌شود، به‌طور كامل از دست رفت و پرونده گردشگري خارجي براي فروردين 1405 مختومه شد.حالا كه نيمه دوم سال 1405 را آغاز كرده‌ايم، هنوز به دليل تداوم ناامني در منطقه خاورميانه و حوزه خليج فارس، ورود مسافران به ايران به اعداد سال 1403 بازنگشته و بخصوص، تحريم‌هاي جديد امريكا عليه شركت‌هاي هواپيمايي ايران و تهديد همسايگان ايران بابت هرگونه مراوده اقتصادي و مالي با كشورمان در روزهاي اخير، چشم‌اندازي از حال ناخوش صنعت گردشگري ترسيم كرده كه به نظر مي‌رسد اين‌بار، تا ماه‌ها بعد هم به التيام و بهبود نخواهد رسيد.

گزارش وزارت ميراث فرهنگي چه مي‌گويد؟

     وضعيت مسافران ورودي در سال 1404:

اولين بخش گزارش معاونت گردشگري وزارت ميراث فرهنگي، خلاصه‌اي از تعداد گردشگران ورودي در سال‌هاي 1403 و 1404 و سه‌ماهه اول 1405 و مقايسه اين آمار است. طبق اين گزارش، مجموع مسافران ورودي به كشور در سال 1403 بيش از 7.3 ميليون نفر (7 ميليون و 399 هزار و 503 نفر) بوده كه در سال 1404 با كاهش 16.13 درصدي به 6.2 ميليون نفر (6 ميليون و 205 هزار و 752 نفر) رسيده است.اين گزارش نشان مي‌دهد كه فروردين 1404، بيشترين تعداد ورودي به ايران ثبت شده و اين آمار در مقايسه با فروردين 1403 (ايام فعاليت دولت سيزدهم) 48.50 درصد رشد داشته و از 405 هزار نفر در فروردين 1403 به 602 هزار نفر در فروردين 1404 رسيده است.تعداد مسافر ورودي خرداد 1404 با وجود كاهش 19.68 درصدي نسبت به خرداد 1403 اما باز هم، خيلي بد نبوده و حتي نسبت به فروردين 1404 هم حدود 20 هزار نفر افزايش داشته با اينكه جنگ 12 روزه، در هفته پاياني خرداد آغاز شد اما تاثيرات منفي جنگ، در ماه‌هاي بعد خود را نشان داد.جنگ 12 روزه از بامداد جمعه 23 خرداد 1404 با حملات پهپادي و موشكي اسراييل به مناطق مسكوني و نظامي و امنيتي در شهرهاي تهران و تبريز و بروجرد و خرم‌آباد و ايلام و مهران و دهلران آغاز شد و بامداد سوم تير، بعد از همان نيمه شبي كه تهران، آماج شديدترين و خسارت‌بارترين حملات اسراييل قرار گرفت، آتش‌بس بين دو كشور برقرار شد.آتش‌بس و توقف بمباران و موشك‌باران، تاثير مثبتي در آمار تعداد مسافران ورودي نداشت چون همان حملات بامداد 23 خرداد و شروع جنگ، لغو گسترده سفرها به مقصد ايران را به دنبال داشت و تير 1404 تعداد گردشگر ورودي به كشورمان با كاهش 52.68 درصدي نسبت به تير 1403، به 344 هزار نفر رسيد.وضع نه جنگ نه صلحي كه در هفته‌هاي بعد از آتش‌بس تير 1404 تجربه شد، شيب ورود مسافر به ايران را تا حد كمي، رو به صعود برد و مجموع مسافراني كه در ماه‌هاي مرداد و شهريور به ايران آمدند، حدود دو تا سه برابر ورودي‌هاي تير‌ماه بود تا در نهايت در ماه‌هاي مهر و آبان و نسبت به ماه‌هاي مشابه 1403، حتي به رشد مثبت ورودي رسيديم ولي با فاجعه دي‌ماه و آنچه در شامگاه 18، 19 و 20 دي در سراسر كشور اتفاق افتاد، اينترنت بين‌المللي بنا به ملاحظات امنيتي به‌طور سراسري قطع شد در حالي كه يكي از مهم‌ترين پيك‌هاي جهاني سفر براي ايران، همان ژانويه و موعد تعطيلات ميليون‌ها نفر از مردم جهان و فرصتي مناسب براي سفرهاي توريستي و تفريحي است اما در ايران، از هيچ كدام از معادلاتي كه دولت، ساير كشورها را براي برگزاري تعطيلاتي هرچه باشكوه‌تر به چالش كشيده بود، خبري نبود.دي پارسال، تعداد مسافران ورودي به ايران با كاهش 30.57 درصدي به 402 هزار نفر و بهمن‌ماه با كاهش 34.57 درصدي، به كمتر از 403 هزار نفر رسيد.اما بازهم آنچه جنگ 40 روزه بر سر صنعت گردشگري آورد در دو سال پياپي 1403 و 1404 بي‌سابقه بود.جنگ 40 روزه از صبح 9 اسفند و با اصابت گسترده تعداد زيادي از موشك‌هاي اسراييلي به شمال و شرق و مركز تهران و هدف قرار گرفتن فرودگاه مهر‌آباد و همچنين حملاتي به شهرهاي قم، اصفهان، شهريار، تبريز، كرمانشاه، ايلام، ميناب، لامرد، اروميه، شيراز، چابهار، بندرعباس، گرمدره، جزيره كيش، نهاوند، بوشهر، آغاز شد و بالاترين ركود ورودي به ايران در همين ماه اتفاق افتاد كه تعداد مسافران ورودي با كاهش 67.80 درصدي نسبت به اسفند 1403، از 450 هزار نفر به 144 هزار نفر افت داشت.

     وضعيت مسافران خروجي در سال 1404:

بخش ديگري از گزارش معاونت گردشگري، مربوط به تعداد گردشگران خروجي در سال‌هاي 1403 و 1404 است كه تاثيرپذيري مستقيم از قيمت دلار و تورم و همچنين ناآرامي متعاقب جنگ 12 روزه و جنگ 40 روزه را تاييد مي‌كند.طبق اين گزارش، تعداد مسافر خروجي در سال 1403 بيش از 14.4 ميليون نفر بود كه در سال 1404 با كاهش 3.10 درصدي به 14 ميليون نفر رسيد.ناامني منطقه و تاثير جنگ بر ترافيك هوايي ايران و حوزه خليج فارس و آمار خروج مسافر، باز هم در ماه‌هاي تير و اسفند 1404 خيلي مشهود است چنان‌كه در تير 1404، تعداد مسافر خروجي با كاهش 19.29 درصدي نسبت به مدت مشابه 1403، بيش از 764 هزار نفر بوده و در اسفند 1404 اين عدد با كاهش 67.96 درصدي به حدود 321 هزار نفر افت كرده است.گراني نرخ ارز و نابساماني اقتصادي هم در افت سفرهاي تابستاني و زمستاني در ماه‌هاي شهريور و بهمن 1404 خود را نشان مي‌دهد چنان‌كه شهريور پارسال و نسبت به شهريور 1403، تعداد مسافران خروجي با كاهش 22.29 درصدي به حدود 1.1 ميليون نفر و در بهمن 1404 نسبت به بهمن 1403، به دنبال همزماني گراني قيمت ارز و قطعي سراسري اينترنت بين‌المللي و ناممكن بودن ثبت درخواست سفر، اين عدد با كاهش 11.31 درصدي، به حدود 925 هزار كاهش يافته است.

     وضعيت مسافران ورودي در بهار 1405:

بهار 1405 كه هم ايام جنگ بود و هم ايام نگراني نسبت به ناامني منطقه و تهديدهاي ترامپ و نتانياهو درباره هدف قرار دادن زير‌ساخت‌ها و تاسيسات برق كشور به بالاترين حد رسيده بود، كمترين تعداد ورود مسافر نسبت به بهار 1404 ثبت شد و گزارش معاونت گردشگري نشان مي‌دهد كه در سه ماه اول سال جاري تعداد مسافران ورودي به كشور با كاهش 51.5 درصدي نسبت به بهار 1404 به 928 هزار نفر رسيده در حالي كه بيشترين افت تعداد مسافر در اولين فصل سال، مربوط به فروردين با 178 هزار مسافر (كاهش 70.39 درصدي نسبت به فروردين 1404) و سپس ارديبهشت با 318 هزار مسافر (كاهش 53.80 درصدي نسبت به ارديبهشت 1404) و خرداد با 431 هزار مسافر ورودي (كاهش 30.64 درصدي نسبت به خرداد 1404) بوده است.

     وضعيت مسافران خروجي در بهار 1405:

وضعيت خروج مسافران از كشور هم، تابعي از همزماني انسداد حريم هوايي و توقف پروازها و همچنين گراني هزينه سفر به دنبال افزايش قيمت دلار بوده كه ثبت حدود 1.8 ميليون مسافر خروجي، حاكي از كاهش 34.24 درصدي خروجي مسافران نسبت به بهار پارسال است.در اين فصل، بيشترين افت خروج مسافر در فروردين‌ماه با 64.59 درصد (حدود 363 هزار مسافر خروجي) و سپس ارديبهشت با كاهش 32.61 درصدي (حدود 642 هزار مسافر خروجي) بوده اما خرداد‌ماه، وضع در حال حركت به سمت ثبات نسبي است چون از شيب نزولي دامنه كاهشي به ميزان قابل ملاحظه‌اي كاسته شده و تعداد سفرهاي خروجي با كاهش 0.42 درصدي نسبت به خرداد پارسال، به حدود 871 هزار نفر رسيده است.

     تغيير درگاه ورود و خروج مسافران:

در بخش ديگري از گزارش وزارت ميراث فرهنگي، تاثير جنگ و ناامني منطقه در مبادي ورود و درگاه خروج مسافر مشهود است.واقعيت جنگ و پيامدهايي كه براي حريم مرزي كشور به دنبال مي‌آورد (انسداد مرزها، افزايش مراقبت از مرزها، بسته شدن حريم هوايي كشور، درگيري و ناامني منطقه) در وضعيت مسافران ورودي و خروجي در بهار امسال در مقايسه با بهار پارسال خيلي معلوم است.از ابتداي سال جاري تا بامداد 19 فروردين، حملات هوايي امريكا و اسراييل به نقاط نظامي، مسكوني و امنيتي كشورمان گسترش داشت و بالاخره هجدمين روز از سال جاري و در حالي كه بنا به تهديد اسراييل، قرار بود پل‌ها و نيروگاه‌هاي برق و زير‌ساخت‌هاي انرژي هدف قرار بگيرد، توافق آتش‌بس و حملات از سوي طرفين پذيرفته شد اما نيمه ارديبهشت‌ماه، امريكا حملات جديد به جنوب كشورمان داشت كه اين حملات هم با امضاي تفاهمي 60 روزه، متوقف شد ولي همين آرامش ناپايدار، باز هم در بهبود آمار ورود مسافران بي‌تاثير بود.گزارش وزارت ميراث نشان مي‌دهد كه در سال 1404 بيشترين تردد ورودي‌ها از مرزهاي زميني بوده و 4.6 ميليون نفر از مرزهاي زميني وارد ايران شده‌اند اگرچه كه همين آمار نسبت به سال 1403 كاهش 17.45 درصدي دارد.بهار امسال، ترددهاي مرزي تصوير واضح‌تري از تاثير جنگ بر نحوه ورود مسافر دارد چنان‌كه بيشترين كاهش در تردد مرزي در سه‌ماهه اول امسال، مربوط به سفرهاي هوايي است كه به دنبال انسداد حريم هوايي، كمبود سوخت هواپيماها به دليل بسته شدن تنگه هرمز، گران‌تر شدن هزينه سفر و افزايش قيمت بليت هواپيما اتفاق افتاده و با كاهش 80.11 درصدي نسبت به بهار 1404 به حدود 96 هزار نفر رسيده است.بسته شدن تنگه هرمز از 9 اسفند 1404 و همچنين محاصره دريايي ايران از 24 فروردين امسال توسط ناو امريكايي مستقر در خليج فارس هم، بر آمار ترددها از مرزهاي دريايي جنوب كشور تاثير گذاشته كه نسبت به بهار 1404 با افت 79.11 درصدي به 1003 ورود رسيده است.

     تفكيك كشور مبدا مسافران در سال 1404:

يكي از مهم‌ترين بخش‌هاي گزارش معاونت گردشگري، تفكيك مبدا مسافران ورودي در سال‌هاي 1404 و فصل اول 1405 است .

طبق اين گزارش، در سال 1404 بيش از 6.2 ميليون نفر وارد كشور شده‌اند كه بيشترين تعداد مسافران ورودي در اين سال از كشور عراق (بيش از 3.6 ميليون نفر) افغانستان (بيش از 718 هزار نفر) تركيه (بيش از 407 هزار نفر) تركمنستان (بيش از 267 هزار نفر) آذربايجان (بيش از 221 هزار نفر) ارمنستان (بيش از 215 هزار نفر) و پاكستان (بيش از 115 هزار نفر) بوده‌اند .

طبق اين گزارش، در بهار 1405 و از مجموع بيش از 928 هزار مسافر ورودي از مبادي هوايي، دريايي، زميني، بيشترين تعداد از كشورهاي عراق (بيش از 654 هزار نفر) و افغانستان (بيش از 96 هزار نفر) بوده و از باقي كشورهاي كمتر از 20 هزار وارد ايران شده‌اند .