فعالان سياسي در گفتوگو با «اعتماد» از فضاي مذاكراتي پس از سفر رييسجمهور به نيويورك ميگويند
خنثیکردن ترامپ
مهدي بيكاوغلي
دستاوردهاي سفر رييسجمهور به نيويورك شامل چه مواردي بود؟ فضاي مذاكراتي ايجاد شده پس از اين سفر به چه سمت و سويي ميرود؟ پيگيري بازگشت به تفاهم اسلامآباد تا چه اندازه منافع ملي ايرانيان را محقق ميكند؟ اگر حساب يك اقليت خاص و راديكال را كنار بگذاريم كه اين روزها به زمين و آسمان ميزنند تا با ابزارهايي چون توهين و تخريب و حاشيهسازي، دستاوردهاي دولت را انكار كنند، اما واقعيت آن است كه اكثريت قريب به اتفاق ايرانيان اين روزها از راهبرد دولت كه هم پرچم اقتدار در حوزههاي نظامي و راهبردي را برافراشته نگه داشته و هم در ميدان ديپلماسي به پيش ميراند، دفاع ميكنند. در اين ميان، حضور رييسجمهور در مجمع عمومي سازمان ملل متحد، در شرايطي كه منطقه درگير تنشهاي بيسابقه و تداوم اقدامات خصمانه رژيم صهيونيستي است، نقطه عطفي در رويكرد سياست خارجي دولت چهاردهم تلقي ميشود. در حالي كه مخالفان تندرو بر طبل جنگ ميكوبند، تحليلگران سياسي معتقدند پزشكيان با تركيب «دفاع مقتدرانه» و «ديپلماسي منعطف» توانسته است استانداردهاي دوگانه غرب را به چالش بكشد و افكار عمومي جهان را نسبت به صلحطلبي ايران اقناع كند. فعالان سياسي اما معتقدند دستاورد اصلي حضور ايران در مجمع عمومي سازمان ملل متحد را بايد در «تغيير زمين بازي» جستوجو كرد. سالها است كه ماشين تبليغاتي ايالات متحده با هدف منزوي كردن تهران، در پي القاي اين تصوير است كه ايران فاقد منطق گفتوگو بوده و اساسا علاقهاي به حلوفصل تنشها ندارد. اما سخنراني رييسجمهور در نيويورك، اين پروژه را با هوشمندي خنثي كرد. پس از اين سفر بود كه فضاي مذاكراتي متفاوتي هم شكل گرفت و ايران با حضور ميانجيها تلاش كرد منافع مردمش را براي شكلدهي به امنيتي پايدار و بلندمدت دنبال كند.
عدهاي قليل تصور ميكنند
تنها راه مقابله با دشمنان، جنگ است
اسماعيل گراميمقدم، فعال سياسي اصلاحطلب در گفتوگو با «اعتماد» ضمن تحليل دستاوردهاي سفر رييسجمهور به نيويورك، ابعاد مختلف مواضع پزشكيان در سازمان ملل را مورد بررسي قرار داد. او معتقد است كه تبيين واقعيتهاي جنگ در منطقه و تشريح منطق ايران براي صلح، نشاندهنده هوشمندي دستگاه ديپلماسي دولت چهاردهم است. گراميمقدم در اين باره ميگويد: حضور در سازمان ملل پس از تحولات اخير منطقه و جنگهاي رخ داده، واقعيتي انكارناپذير را به جهانيان مخابره كرد. اقتداري كه مردم و نيروهاي نظامي ايران در دفاع از امنيت ملي از خود نشان دادند، در اين سفر به خوبي براي افكار عمومي جهانيان تبيين شد. در واقع، ايران توانست ضمن دفاع از مظلوميت ملتهاي منطقه و به چالش كشيدن استانداردهاي دوگانه مجامع بينالمللي، راه را براي مذاكره و تفاهم باز نگه دارد. اين تحليلگر سياسي ادامه ميدهد: تاكيد رييسجمهور بر اينكه ايران همواره خواهان مذاكره و تفاهم بوده و اينكه حتي در حين مذاكرات، مورد تهاجم نظامي قرار گرفته، بيانگر حسن نيت ايران است. اين دوگانه «اقتدار در ميدان» و «منطق در ديپلماسي» از بخشهاي مهم گفتمان پزشكيان است كه در جريان اين سفر در ميان افكار عمومي جهان به خوبي جا افتاد، چرا كه هر كشوري در صورت حمله بدون مجوزهاي بينالمللي، حق دفاع شرافتمندانه را دارد و در عين حال، براي حل فشارهاي ظالمانه نيز بايد مسير گفتوگو را هموار نگه دارد. گراميمقدم با اشاره به ادعاهاي واهي غرب درباره برنامه هستهاي ايران ميگويد: بالاخره آنچه روشن است، اين است كه پروپاگانداي امريكاييها براي القاي اينكه ايران به دنبال بمب هستهاي است، با نطق صريح و منطقي آقاي پزشكيان خنثي شد. با وجود اينكه جريانهاي تندرو در غرب همچنان به ياوهگوييهاي خود ادامه ميدهند، به نظر ميرسد آقاي رييسجمهور بايد بيش از پيش در صحنه رسانههاي بينالمللي حضور يافته و بر ماهيت صلحآميز فعاليتهاي هستهاي ايران تاكيد كند. او در ادامه تصريح ميكند: بازگشت به توافقات پيشين و احياي مسير تفاهم، بايد محور اصلي سخنان رييسجمهور باشد. تفاهمي كه در گذشته ميان دو طرف مطرح بود، هرچند توسط امريكاييها رعايت نشد، اما اكنون ميتواند بستري براي پايان دادن به درگيريها و حركت به سمت توافقات عيني و عملي باشد كه منافع ملي كشور را حفظ كند. اين فعال سياسي در بخش ديگري از اظهارات خود به مواضع جريانهاي داخلي پرداخته و يادآور ميشود: استقبال بيش از ۵ هزار نفري مردم از رييسجمهور در فرودگاه، نشاندهنده پذيرش عمومي اين رويكرد منطقي است. با اين حال، اقليت تندرويي كه همواره نسبت به عقلانيت و منطق بيگانهاند، نتايج مقاومت را ناديده ميگيرند. گراميمقدم ميافزايد: عدهاي قليل تصور ميكنند تنها راه مقابله با دشمنان، جنگ است، اما پاسخ اين پرسش را نميدهند كه «جنگ تا كجا؟» جنگ هميشه پايان دارد و پايان آن نيز همواره از طريق مذاكره و تفاهم رقم ميخورد. ما با راهبردهاي خود توانستهايم نقشههاي دشمنان را به شكست بكشانيم؛ بنابراين اكنون بهترين روش، حفظ وحدت و انسجام در اركان حكومت است تا با تكيه بر اقتدار موجود، منافع ملي را تأمين كنيم. گراميمقدم در پايان با تأكيد بر لزوم پايان دادن به فضاي جنگي براي احياي اقتصاد كشور، خاطرنشان ميكند: اقتصاد ما در شرايط كنوني آسيبپذير و شكننده شده و مردم بيشترين فشار را متحمل ميشوند. بازگشت به مسيرهاي قهرآميز باعث ميشود كه ما از منظر افكار عمومي جهان زير سوال برويم، بنابراين بهترين راهكار اين است كه با بهرهگيري از ظرفيت ميانجيگران منطقهاي، آتش جنگ را فروكش بدهيم و با بازگشت به تفاهمهاي عملي، مسير بازگشت اقتصاد به روزهاي پايداري را هموار كنيم. با توجه به تمايل ميانجيگران براي كاهش تنشها، اكنون بهترين فرصت است كه با ديپلماسي فعال، منافع ملي ايران در اولويت قرار بگيرد و فضاي عمومي كشور از تنش به سمت ثبات اقتصادي هدايت شود.
مهدي شيرزاد: مذاكره، ابزار عقلاني
براي نظم نوين امنيتي است
مهدي شيرزاد، تحليلگر مسائل سياسي نيز در گفتوگو با «اعتماد» با تحليل پيامدهاي سفر رييسجمهور به نيويورك، فضاي ايجاد شده را فرصتي استراتژيك براي شكستن بنبستهاي ديپلماتيك و بازتعريف دكترين امنيتي ايران توصيف ميكند. به اعتقاد او، عبور از تنش و تكيه بر «منطق مذاكره»، تنها راهبرد كارآمد براي حل مشكلات كشور و دستيابي به يك نظم امنيتي پايدار در منطقه است. شيرزاد در تحليل اهميت سفر اخير رييسجمهور به نيويورك ميگويد: «به نظر من، اهميت اصلي سخنراني آقاي رييسجمهور در سازمان ملل، خلع سلاح كردن ترامپ و تيم همراه او بود. امريكاييها مدتها در تلاش بودند تا تصويري از ايران بسازند كه نشان بدهد اين كشور اهل مذاكره نيست يا منطق گفتوگو را نميفهمد.»
او ادامه ميدهد: «آنها در شرايطي اين فضا را ايجاد كرده بودند كه ايران در موضعي منطقي پشت ميز مذاكره حاضر بود، اما آنها به جاي پاسخ ديپلماتيك، دست به حمله زدند. با وجود اين، تلاش گستردهاي داشتند تا به جهانيان القا كنند كه ايرانيها تمايلي به مذاكره ندارند و در مقابل، ما نيز به عنوان يك گام عملي، تنگه هرمز را باز نگاه داشتيم تا نشان دهيم ايرانِ اهل منطق، اهميتي به بازيهاي رسانهاي نميدهد. در نهايت، اين دسيسه با هوشمندي و درايت رييسجمهور خنثي شد.» اين تحليلگر سياسي در ادامه با اشاره به صراحت كلام رييسجمهور در نيويورك يادآور ميشود: «آقاي رييسجمهور به صراحت اعلام كردند كه ما اهل تسليم نيستيم. پيام روشن ايشان اين بود كه اگر معناي مذاكره، تسليم شدن باشد، ما به هيچ قيمتي آن را نميپذيريم، حتي اگر درگير جنگي آخرالزماني شويم، اما در عين حال، ما از مذاكره نميگريزيم. اين، جانمايه كلام رييسجمهور بود كه اهميت فوقالعادهاي در فضاي ديپلماتيك دارد.» شيرزاد در بخش ديگري از گفتوگو به موضوع فعال شدن ميانجيها در روزهاي اخير پرداخت و افزود: «نكته مهم بعدي كه شايد جديترين محرك براي فعاليت ميانجيها باشد، آن جمله كليدي آقاي رييسجمهور است كه فرمودند: «يا در اين منطقه همه با هم امنيت خواهيم داشت، يا همه با هم ناامني را تحمل خواهيم كرد.» اين رويكرد، تحولي در دكترين بينالمللي ايجاد كرده است. دو جنگ تحميلي اخير در منطقه، بهرغم تمامي زيانها و خسارتهاي سنگين براي كشور ما، يك دستاورد مهم تاريخي داشت و آن، بطلان ايده «امنيت كالايي» است. برخي كشورها گمان ميكردند با پر كردن انبارها از سلاح و واگذاري پايگاه به ابرقدرتها ميتوانند امنيت بخرند، اما اين ايده شكست خورد. بطلان اين تصور، نيازمند طراحي جديدي براي برقراري امنيت منطقهاي است.» شيرزاد در پايان تأكيد ميكند: «من فكر ميكنم از اين منظر، طرح صلح هرمز كه ايران ارائه داده و رويكرد فعالانه هيات ايراني در سفر اخير، مقدمهاي براي تمهيد يك طراحي جديد در نظم امنيتي منطقه است. تداوم اين مسير ديپلماتيك و حمايت از فضاي مذاكره، بهترين ابزار براي مديريت مشكلات كشور، كاهش فشارهاي خارجي و ايجاد ثبات پايدار است؛ راهي كه از رهگذر گفتوگو و ديپلماسي فعال ميگذرد.»