« اعتماد» در گفتوگو با كوروش احمدي بررسي میکند
شکست فاحش پروژه تغییر رژیم در ایران
تداوم رايزنيهاي تهران و واشنگتن در نيويورك، در شرايطي كه دوطرف همچنان بر سر مولفههاي اصلي مذاكره اختلاف دارند، بيش از آنكه نشانه حركت سريع به سمت توافق باشد، بيانگر تلاش براي يافتن متغيرهاي مشترك و تنظيم مجدد دستوركار مذاكرات است.اين درحالي است كه در كوتاهمدت، تداوم فشار اقتصادي و محاصره دريايي در كنار اقدامات نظامي محدود، ميتواند جايگزين موقت مسير توافق شود؛ سناريويي كه احتمال دستيابي سريع به توافق را كاهش ميدهد. كوروش احمدي، ديپلمات پيشين كشورمان در نيويورك در پاسخ به پرسش «اعتماد» پيرامون ادعاها درخصوص تشديد تحركات ميانجيها به منظور نزديك كردن مواضع تهران و واشنگتن و در عين حال تناقضگويي دونالد ترامپ و چشمانداز رايزنيها گفت: در اينكه ترامپ به عنوان رييس يك كشور بدون اغراق ركورددار تغيير موضع و ضدونقيضگويي شايد در تاريخ باشد و در اين باره ترديدي نيست، اما يكي از دلايل تغيير مداوم مواضعش برخورد او با امور شخصي است، ترامپ در لحظه زندگي ميكند، به روند تصميمگيري سياسي در يك دولت مدرن كه بايد از نهادها و پرسنل حرفهاي شروع شود و بعد به سطوح عالي براي تصميمگيري نهايي برسد، بياعتنا است. به باور احمدي او شوراي امنيت ملي امريكا را عملا كنار گذاشته و بدنه حرفهاي وزارت خارجه را نيز به حاشيه رانده است و تصميمگيريها را شخصا و حداكثر در يك جمع كوچك مركب از تعدادي از همكاران معاملات ملكي قديمش ميگيرد. درنتيجه حرفها و تصميمات ترامپ سنجيده و فكرشده، نيست و به راحتي دستخوش تغيير ميشود. اين تحليلگر ارشد روابط بينالملل در ادامه به «اعتماد» گفت: البته در مورد خاص اتفاقات اخير و جاري در نيويورك، به تصور من تا اينجا تناقضي بين رد طرح ايران و تمايل ترامپ به ادامه مذاكرات با ايران وجود ندارد، چراكه فرض بر اين است كه بهرغم رد طرح ايران، مذاكرات ميتواند ادامه يابد تا شايد طرفين به متغيرهايي كه مورد توافق طرفين باشد، دست يابند. در مورد تنگه هرمز نيز به نظر ميرسد كه سياست ايران تمركز بر اين آبراه و طرح آن به عنوان مابهازا در برابر دريافت امتيازاتي از امريكا و خارج كردن موضوع هستهاي از مذاكرات است، درحالي كه امريكا مدعي است كه تنگه هرمز را باز كرده و خواستار تمركز بر برنامه هستهاي ايران است.
سناريوهاي پيش رو
اين ديپلمات پيشين كشورمان در سازمان ملل در ادامه و در رابطه با سناريوهاي احتمالي و چشمانداز تحولات اخير نيويورك به «اعتماد» گفت: باتوجه به طرحي كه ايران ارايه داد و نظر به اينكه روند تصميمگيري در داخل ممكن است بسيار دشوار و وقتگير و نيازمند صرف انرژي زيادي باشد، ممكن است براي تهران راحت نباشد كه به سرعت بتواند به طرح جايگزين براي طرح قبلي دست يابد. درنتيجه يك سناريو ميتواند اين باشد كه باتوجه به محدوديت اختيارات هيات ايراني در نيويورك، طرفين يكي، دو دور مذاكره انجام دهند و هر طرف براي گرفتن دستورالعمل به پايتخت خود بازگردد، ضمن اينكه باتوجه به واقعيات عيني و دادههاي كنوني بعيد ميدانم كه طرفين بتوانند به سرعت در جهت نيل به توافقي حركت كنند. بنابراين، در غياب تحولي جديد در موضع طرفين، محتمل است كه سناريويي كه طي دو، سه ماه اخير مبناي كار امريكا بوده، ادامه يابد. احمدي در ادامه خاطرنشان كرد: بدان معنا كه امريكا همچنان دنبال ادامه محاصره دريايي و افزايش فشار اقتصادي به عنوان ستون اصلي سناريوي موردنظرش باشد، چراكه شواهدي وجود دارد حاكي از اينكه ترامپ به محاصره دريايي و شكلگيري شرايطي دشوار در داخل ايران چشم دوخته است. اگر اين ارزيابي درست باشد، در نتيجه احتمال وقوع يك جنگ تمام عيار فعلا اندك خواهد بود و تنها ممكن است ترامپ ترجيح دهد كه صرفا به صورت محدود و مقطعي در ارتباط با شرايط تنگه هرمز يا حمله به سايت يا سايتهاي هستهاي يا موشكي متمايل به اقدامات نظامي شود. احمدي در ادامه ضمن اشاره به كمرنگ شدن وقوع جنگ تمامعيار تشريح كرد: شايد جنگ تمام عيار در دستور كار ترامپ نباشد، زيرا او اين مسير را قبلا امتحان كرده و نتيجه نگرفته است. رييسجمهوري امريكا بايد فهميده باشد كه ايران با توجه به وسعت سرزميني و امتيازات ژئوپليتيك بيهمتا و همجواري با كشورهاي توليدكننده نفت كشوري نيست كه بتوان آن را از طريق جنگ هواپايه به تسليم واداشت. اين تحليلگر ارشد سياست خارجي در ادامه خاطرنشان كرد: سناريوي ديگر ميتواند اين باشد كه با توجه به اينكه محاصره دريايي در حقوق بينالملل در حكم اعلان جنگ است، اينبار ايران اقدام پيشدستانهاي انجام دهد و ازاين طريق براي شكست محاصره تلاش كند.
ترامپ و معادله انتخابات مياندورهاي
احمدي در پاسخ به ديگر پرسش «اعتماد» در رابطه با دلايل تعلل و تناقضگويي ترامپ درباره آينده تنشهاي تهران و واشنگتن با لحاظ كردن متغير انتخابات مياندورهاي در امريكا گفت: برخلاف تصوري كه در ايران وجود دارد، بعيد ميدانم كه انتخابات مياندورهاي عاملي تعيينكننده در تصميمگيريهاي ترامپ در ارتباط با ايران باشد، چراكه اولا بسيار معمول است كه در امريكا حزب رييسجمهور انتخابات مياندورهاي را ببازد. گويا در دوره بعد از جنگ دوم، تنها يكي، دو مورد خلاف اين رويه واقع شده است. لذا ترامپ بايد صرفنظر از مساله ايران، از ابتدا احتمال شكست در انتخابات آتي را ميداده است. احمدي در ادامه تاكيد كرد: علاوه بر اين قانون اساسي امريكا سياست خارجي را ملك طلق رييسجمهور قرار داده و كنگره جز تامين بودجه اختيار چندان ديگري در ارتباط با جنگ ندارد. در اين مورد نيز رييسجمهور حق وتو دارد كه براي خنثي كردن آن به راي دوسوم اعضاي كنگره نياز است كه بسيار سخت حاصل ميشود. به باور اين ديپلمات پيشين كشورمان، البته ترامپ ترجيح ميدهد كه در 5 هفته مانده به انتخابات حداكثر احتياط را بكند و تا حداكثر ممكن ريسك نكند. البته اگر دو مجلس سنا و نمايندگان هم بهطور كامل دراختيار دموكراتها قرار گيرد، حتما در سياست داخلي ترامپ با مشكلات زيادي مواجه ميشود، اما روشن نيست كه دموكراتها در ارتباط با ايران سياست خيلي متفاوتي داشته باشند.
نگراني اعراب از مديريت هرمز توسط ايران
احمدي در ادامه و در رابطه با تحركات اخير كشورهاي منطقه در ميانه تشديد تنشها ميان تهران و واشنگتن به «اعتماد» گفت: واقعيت اين است كه بين كشورهاي منطقه درباره نحوه برخورد با ايران تفاوتهاي جدي وجود دارد. قطر و عمان در يك سر طيف و امارات و بحرين در سر ديگر طيف قرار دارند، اما همه آنها بايد قاعدتا مخالف درگيري نظامي بين ايران و امريكا باشند، چراكه با روشن شدن توان موشكي و پهپادي ايران و توانايي ايران در حفظ آن، احتمال وارد شدن خسارات عمده به اين كشورها در صورت ازسرگيري جنگ زياد خواهد بود. اخيرا وال استريت ژورنال خبر داده كه برخي از اين كشورها به خصوص عربستان و امارات از امريكا ميخواهند كه به محاصره دريايي و فشار اقتصادي عليه ايران ادامه دهد و از ورود به جنگ فراگير ديگري خودداري كند. به باور اين ديپلمات پيشين كشورمان تهديد بزرگ ديگري كه اين كشورها از ناحيه ايران احساس ميكنند، موضع ايران در مورد اعمال مديريت ايراني بر تنگه هرمز، يعني همان اعمال حاكميت بر كل تنگه شايد به عنوان مقدمهاي براي ملزم كردن كشتيها به دريافت مجوز عبور و احيانا دريافت وجوهي از كشتيها است، بهرغم توافقي كه بين ايران و عمان در مورد تعيين مسيرهاي جديد در تنگه هرمز حاصل شد و اينكه در ابتدا قرار بود اين توافق طي نشستي با شركت هر هشت كشور ساحلي به اطلاع و شايد تاييد آنها برسد، اين جلسه به درخواست عربستان به تعويق افتاد و همچنان خبري از وجود برنامهاي براي تشكيل آن نيست.
پكن؛ معلق ميان بازگشايي هرمز
و حمايت از تهران
اين تحليلگر مسائل سياست خارجي در پاسخ به ديگر پرسش «اعتماد» در رابطه با رويكرد احتمالي چين در ارتباط با تنشهاي حاكم بر روابط تهران و واشنگتن به عنوان كشوري كه به ايران نزديك است و مستقيما تحتتاثير هرگونه تحولي ميان دو سوي تنش قرار ميگيرد، گفت: چين تاكنون گامي جدي در جهت ميانجيگري فعال بين ايران و امريكا برنداشته است. رهبر چين در نشست بريكس و نيز در بيانيهاي كه وزارت خارجه چين بعد از سفر اخير آقاي عراقچي به پكن منتشر كرد، بهطور خيلي ضمني و كلي از كمك كل بريكس به برقراري صلح در خاورميانه و آمادگي چين براي ايفاي نقش در جهت برقراري صلح و امنيت سخن گفتهاند. به باور احمدي، چين در ارتباط با تنگه هرمز نيز خواستار بازگشت وضعيت اين آبراه استراتژيك به شرايط قبل از شروع جنگ است و اين رويكرد خود را از ارديبهشت گذشته تاكنون بارها اعلام كرده است. اين كشور كه هم عضو كنوانسيون حقوق درياهاست و هم داراي اقتصادي متكي به صادرات است، براي آزادي دريانوردي بينالمللي اهميت زيادي قائل است. به گفته اين تحليلگر ارشد روابط بينالملل بهعلاوه، چين روابط سياسي و اقتصادي نزديكي با 6 كشور عربي خليجفارس دارد و حجم مراودات تجاري چين با اين كشورها حدود 10 برابر ايران است. البته همزمان چين در سطح استراتژيك و به خاطر رقابت عميق با امريكا، حتما مايل است كه ايران در مصاف با امريكا پيروز باشد يا حداقل شكست نخورد. به اين دلايل چين در موقعيت دشواري قرار دارد. مضاف بر آن معلوم نيست كه ايران و امريكا هر يك به دلايل خاص خود چندان موافق ميانجيگري فعال چين باشند.
اسراييل در تلاش براي سد كردن مسير توافق
احمدي در پاسخ به پرسش پاياني «اعتماد» در رابطه با تحركات مخرب اسراييل بر فرآيند جاري ميان تهران و واشنگتن گفت: مقامات اسراييلي روشن كردهاند كه به چيزي كمتر از تغيير رژيم (حاكميت) در ايران راضي نيستند و در اين مورد هم بين طيف سياسي اسراييل و نيز اكثريت افكار عمومي در اسراييل اتفاقنظر وجود دارد. در شرايطي كه نقشههاي آنها در اين رابطه با شكست فاحشي مواجه شد و رابطه بين ترامپ و نتانياهو نيز تا حد قابلتوجهي به تيرگي گراييد، به نظر ميرسد كه توان تاثيرگذاري اسراييل در كاخ سفيد به پايينترين حد خود رسيده است تا آنجا كه حتي از خرداد به اين سو شاهد بگومگوهاي علني بين اين دو هم بوديم و اخيرا در جريان نشست مجمع عمومي و در حالي كه هر دو در نيويورك بودند و بهرغم تلاش نتانياهو، ملاقاتي بين آن دو صورت نگرفت. به باور اين ديپلمات پيشين كشورمان اما قطعا اسراييل و تندروهاي امريكايي از هيچ تلاشي براي جلوگيري از شكلگيري توافقي بين ايران و امريكا فروگذار نخواهند كرد. نكته قابل توجه ديگر در ارتباط با اسراييل اين است كه بعد از خاتمه جنگ 40روزه، ترامپ تلاش داشته تا اسراييل را از روندهاي سياسي و نظامي مرتبط با ايران كنار بگذارد. احمدي در پايان اضافه كرد: شايد يك دليل آن، اين باشد كه در صورت حمله ايران به اسراييل، مشاركت در دفاع ضدموشكي از آن كشور كار دشواري براي امريكا خواهد بود. ايران نيز البته طي چند ماه اخير تهديدي را متوجه اسراييل نكرده و به اين ترتيب ايران و امريكا نشان دادهاند كه مايل به وارد شدن اسراييل در درگيري جديدي نيستند.