منزلت زن از نگاه بنيان‌گذار (۱۵)
احمد مازني
بر اساس آمارهاي ارائه شده، در طول سال‌هاي دفاع مقدس، ۶ هزار و ۴۲۸ زن به شهادت رسيده‌اند. شمار زنان جانباز نيز ۵ هزار و ۷۳۵ نفر گزارش شده است كه از اين تعداد، ۳ هزار و ۷۵ نفر داراي درصد جانبازي بالاتر از ۲۵ درصد بوده‌اند. درباره شمار اسراي زن در جنگ تحميلي آمار دقيق و روشني منتشر نشده است؛ با اين حال، در برخي منابع از ۱۷۱ زن اسير در طول جنگ 8 ساله ياد شده است. افزون بر اين، طي 8 سال دفاع مقدس، ۲۲ هزار و ۸۰۸ امدادگر زن و ۲ هزار و ۲۷۶ پزشك زن به جبهه‌ها اعزام شدند. اين آمارها، هرچند تمام ابعاد مشاركت زنان را در دوران جنگ بازتاب نمي‌دهند، به روشني از گستردگي حضور و نقش‌آفريني آنان در عرصه‌هاي مختلف پشتيباني، امدادرساني، درمان و دفاع از ميهن حكايت دارند. اما حضور زنان در دفاع مقدس را نمي‌توان صرفا با اعداد و ارقام سنجيد. يكي از جلوه‌هاي كم‌نظير فرهنگ ايثار و مقاومت در آن دوران، روحيه بلند مادران و خواهراني بود كه شهادت عزيزان خود را نه مايه شكست و نااميدي، بلكه افتخاري بزرگ در مسير دفاع از حق، استقلال و عزت ايران مي‌دانستند. آنان با وجود داغ سنگين فقدان فرزندان و برادران خود، نه‌تنها استوار ماندند، بلكه با ايمان و اراده‌اي مثال‌زدني، مشوق ادامه راه ايثار و مقاومت بودند. امام خميني(ره) در تكريم اين روحيه استوار مي‌فرمايند: «ملتي كه مادران و خواهران شيردلش افتخار به مرگ جوانان برومندش مي‌كند كه در صف شهدا هستند، پيروز است.» (ايثار و شهادت در كلام امام خميني) ايشان در بيان نمونه‌هايي از اين روحيه شگفت‌انگيز مي‌گويند: «زن‌ها و مادرهايي كه بچه‌هاي‌شان شهيد شده است، مي‌گويند ما مفتخر هستيم و يكي دوتاي ديگر كه داريم اينها را هم مي‌خواهيم شهيد بشوند؛ و دعا كنيد كه شهيد بشوند.» (همان) اين سخنان نشان مي‌دهد كه در منظومه فكري امام خميني(ره)، زن صرفا همراه و پشتيبان مردان در عرصه دفاع نبود؛ بلكه خود، كنشگري موثر، آگاه، شجاع و صاحب اراده در ميدان دفاع از ميهن و ارزش‌هاي ديني به شمار مي‌رفت.
اهميت اين نگاه در آن است كه امام، زنان را نه از منظر نقش‌هاي سنتي و محدود، بلكه بر اساس ظرفيت‌هاي انساني، ايماني و اجتماعي آنان ارزيابي مي‌كردند و حضورشان را در سرنوشت جامعه و تحولات تاريخي به رسميت مي‌شناختند. مرور ديدگاه‌هاي امام خميني(ره) درباره نقش زنان در دفاع مقدس نشان مي‌دهد كه ايشان حضور زنان را به فعاليت‌هاي پشت جبهه، پشتيباني عاطفي از رزمندگان يا انجام امور خدماتي محدود نمي‌كردند. از نگاه بنيان‌گذار جمهوري اسلامي، زنان در عرصه‌هاي مختلف نظامي، امدادي، درماني، فرهنگي و اجتماعي حضوري فعال و تعيين‌كننده داشتند و در ميدان ايثار و مقاومت نيز دوشادوش مردان ايستادند. افزون بر اين، مادران و همسران شهدا و جانبازان با صبر، استقامت و حفظ روحيه خانواده‌ها، نقشي اساسي در استمرار مقاومت ملي ايفا كردند. از اين منظر، نقش زنان در دفاع مقدس نه نقشي حاشيه‌اي و تكميلي، بلكه بخشي جدايي‌ناپذير از تاريخ مقاومت ملت ايران و يكي از جلوه‌هاي برجسته منزلت و مشاركت اجتماعي زن در انديشه امام خميني(ره) است. درواقع، تجربه دفاع مقدس نشان داد كه هرگاه پاي استقلال، تماميت ارضي، عزت ملي و ارزش‌هاي بنيادين جامعه به ميان مي‌آيد، زنان ايراني با حفظ هويت و انتخاب آگاهانه خود، در متن تحولات قرار مي‌گيرند و سهمي تعيين‌كننده در عبور جامعه از دشواري‌ها بر عهده مي‌گيرند. اين ميراث فكري و تاريخي، به دوران دفاع مقدس محدود نمانده است. در پرتو انديشه امام خميني(ره)، زنان و دختران ايراني همچنان در عرصه‌هاي گوناگون علمي، فرهنگي، اجتماعي و سياسي نقش‌آفرين بوده‌اند. امروز نيز در شرايطي كه ايران عزيز با تهديدها و فشارهاي خارجي مواجه است، بار ديگر جلوه‌هايي از حضور و مشاركت زنان در عرصه دفاع از ميهن و حمايت از استقلال و امنيت ملي مشاهده مي‌شود. حضور آنان در حركت‌هايي همچون نهضت جان‌فدايان نيز نشانه‌اي از استمرار همان روحيه مسووليت‌پذيري و تعلق خاطر به سرنوشت كشور است؛ روحيه‌اي كه در دوران انقلاب اسلامي و دفاع مقدس 8 ساله، سرمايه‌اي بزرگ براي ملت ايران بود. بي‌ترديد، حضور آگاهانه و داوطلبانه زنان در چنين عرصه‌هايي، علاوه بر آنكه پشتوانه‌اي اجتماعي براي دفاع از كشور به شمار مي‌رود، بر روحيه و تاب‌آوري ديگر اعضاي جامعه، به‌ويژه مردان، نيز تأثيرگذار است. تجربه تاريخي ايران نشان داده كه ايستادگي زنان، تنها به حضور مستقيم آنان در ميدان محدود نمي‌شود؛ بلكه ايمان، اميد، همبستگي و احساس مسووليت اجتماعي آنان مي‌تواند خانواده و جامعه را در برابر تهديدها مقاوم‌تر سازد.