ايران؛ فراتر از روايت جنگ تمدنها
مليحه خلقي
جنگها تنها در ميدانهاي نظامي شكل نميگيرند؛ گاهي ميدان اصلي تقابل، عرصه روايتهاست؛ جايي كه تاريخ، هويت و حافظه جمعي ملتها به ابزار تفسير و منازعه تبديل ميشود. اظهارات ماركو روبيو، وزير امور خارجه امريكا، در آكروپوليس يونان درباره چرايي تقابل ايران و غرب و طرح موضوع جنگ تمدنها، بار ديگر ضرورت بازخواني جايگاه تاريخي و تمدني ايران را مطرح كرده است. آيا ميتوان روابط پيچيده ايران و غرب را در چارچوب يك تقابل تمدني خلاصه كرد؟ آيا تاريخ چند هزار ساله ايران را ميتوان با معادلات سياسي امروز توضيح داد؟ ايران، فراتر از منازعات سياسي معاصر، سرزميني با تجربهاي چندلايه از تعاملات فرهنگي، فكري و تمدني است. تمدنها موجوديتهايي بسته و جدا از يكديگر نيستند؛ بخش مهمي از تاريخ بشر حاصل تبادل دانش، فرهنگ و تجربه ميان ملتهاست. از اين منظر، بازشناسي روايت ايران از تاريخ خود ضرورتي فرهنگي و اجتماعي است؛ نه براي انكار واقعيتهاي تاريخي يا گرفتار شدن در خودستايي، بلكه براي دستيابي به شناختي مستند، نقادانه و ريشهدار در تقويت هويت تاريخي و ملي ايران. اين ضرورت در شرايط جنگ و آسيب به زيرساختها و ميراث فرهنگي اهميت بيشتري پيدا ميكند؛ چراكه بازسازي ايران تنها به ترميم كالبد شهرها محدود نيست. حفظ حافظه تاريخي، تقويت احساس تعلق ملي و بازسازي سرمايه اجتماعي نيز بخشي از اين مسير است. در همين راستا، شبكه كنشگران ايران هفتمين رويداد «ملاقات با ايران» را با عنوان «جنگ و قلب روايتهاي تاريخي» برگزار ميكند. اين نشست با حضور صاحبنظراني از حوزه تاريخ، باستانشناسي، ميراث فرهنگي و انديشه، به بررسي روايت ايران در برابر روايتهاي استعماري، درسهاي گذشته تاريخي، حافظه فرهنگي و فناوري ايران، مفهوم روح ايران و انديشه يگانگي بشر در ايران باستان ميپردازد. اين رويداد در ادامه مجموعه كنشگريهاي شبكه كنشگران ايران در ميانه جنگ تحميلي رمضان و با مشاركت انجمنها، تشكلهاي اجتماعي و كنشگران مدني شكل گرفته است؛ مجموعهاي از تلاشها براي پاسداشت ميراث، تقويت همدلي و بازشناسي پيوندهاي اجتماعي و هويتي ايرانيان. شايد مهمترين پاسخ به روايت جنگ تمدنها، شناخت عميقتر تمدن خود و گشودن مسير گفتوگو با جهان باشد. ايران را نميتوان صرفا از دريچه منازعات سياسي روز شناخت؛ ايران را بايد از دريچه تاريخ، فرهنگ و تجربه تمدني خودش روايت كرد.