حذف ایران از برنامه نوروزی گردشگران اروپایی
گروه اجتماعي
كمتر از يك ماه تا پايان سال 1404 باقي مانده و فعالان حوزه گردشگري ميگويند ركودي كه به دنبال ناآراميهاي دي ماه و تشديد تنشها بين ايران و امريكا و احتمال وقوع جنگ، در حوزه گردشگري ايجاد شده، در سالهاي اخير بيسابقه بوده و با توجه به لغو پروازهاي بينالمللي بر فراز آسمان ايران تا مدت نامعلوم، قطع اينترنت و ناممكن شدن ثبت سفر و همچنين، قرار گرفتن نام ايران در ليست قرمز 25 كشور به عنوان مقصد ناامن، هيچ معلوم نيست اولين گردشگر فرهنگي، چه زماني پا به خاك ايران خواهد گذاشت. از هفته اول بهمن، به دنبال افزايش خطر درگيري ايران و امريكا، 25 كشور از منطقه اروپا، امريكا، آسيا و اقيانوسيه (سويیس، آلمان، اسلواكي، بريتانيا، ايرلند، ايتاليا، لهستان، اسپانيا، هلند، فرانسه، استراليا، نيوزيلند، برونئي، ژاپن، كرهجنوبي، پاكستان، روسيه، چين، تركيه، عراق، سوئد، كانادا، صربستان، ايالات متحده امريكا و هند) به اتباع خود هشدار دادند يا توصيه كردند كه از سفر به ايران خودداري كرده يا خاك ايران را هرچه سريعتر ترك كنند. به دنبال اين هشدارها، پروازهاي بينالمللي در آسمان ايران هم متوقف شد و طبق شنيدههاي «اعتماد» از صاحبان دفاتر خدمات مسافرتي، در حال حاضر فقط پروازهاي امارات، قطر، تركيه در آسمان ايران هستند كه البته تعداد اين پروازها هم طي هفتههاي اخير كاهش قابل توجهي داشته و شركتهاي هواپيمايي ايراني هم امكان پرواز به مسافتهاي دورتر ندارند. اين وضعيت، يك وقفه جدي براي گردشگري ورودي محسوب ميشود ولي اين طور كه فعالان گردشگري ميگويند، صرفا ناآراميهاي دي ماه را نبايد در سنگينتر شدن سايه ركود بر سر صنعت گردشگري موثر دانست بلكه شهروندان داخل كشور هم به دليل گراني هزينههاي زندگي، سفر را از سبد هزينههايشان حذف كردهاند و بنابراين، گردشگري داخلي هم با شكستي بيسابقه نسبت به تمام سالهاي اخير مواجه شده است. نمود رونق يا ركود صنعت گردشگري را با چند مولفه ميتوان شاهد بود كه بعضي از مهمترين مولفهها، تعداد رزرو تور و هتل براي مقاصد مسافرپذير است. راهنمايان تور كه صف اول صنعت گردشگري هستند، در روزهاي اخير به «اعتماد» گفتند كه براي تعطيلات دو هفتهاي نوروز 1405 كه مهمترين پيك سفر در ايران محسوب ميشود، هيچ درخواستي از تور ورودي و داخلي و رزرو هتل دريافت نكردهاند و حتي همان تعداد معدودي هم كه پيش از ناآراميهاي دي ماه، قصد سفر انفرادي به ايران داشتند، به دليل لغو پروازهاي بينالمللي به مقصد ايران تا نيمه يا اواخر فروردين 1405، از سفر منصرف شده و مقاصد ديگري را انتخاب كردهاند.
يك راهنماي تور كه 14 سال براي پذيرش و همراهي با گردشگران ورودي از اروپا و كانادا و امريكا فعاليت ميكرده و از دي 1398 و بعد از شليك به هواپيماي اوكرايني، حالا سالانه حداكثر 3 يا 4 مسافر از مبدا اروپا يا امريكا دارد، در گفتوگو با «اعتماد» درباره دليل ركود بيسابقه در گردشگري ورودي و داخلي، نگاهش را به رخدادهاي 6 سال قبل ميبرد و در توضيح تاثير غيرقابل انكار ناآراميهاي سياسي و اجتماعي بر صنعت گردشگري ميگويد: «بعد از شليك به هواپيماي اوكرايني در دي 1398 گردشگري ايران جايگاه خودش را از دست داد و تمام فعالان گردشگري اذعان دارند كه از دي 1398 گردشگري در ايران تمام شد. البته در اين سالها، مسافر چيني و روسي و ترك به ايران ميآمد ولي ورود گردشگر از اروپا و امريكا و حتي شرق اسيا به صفر رسيد. تاثير اعتراضات و ناآراميهاي سياسي و اجتماعي دي 1398 و پاييز 1401 و دي 1404 و جنگ 12 روزه ايران و اسراييل در خرداد و تير امسال، حتي از تاثير شيوع كرونا هم بيشتر بود و در مقايسه با ايام رونق گردشگري ايران در دولتهاي اصلاحات (1376 تا 1384) و سالهاي فعاليت دولت يازدهم (1392 تا 1396) و حتي تا پيش از دي 1398 ميتوان گفت كه در اين 6 سال، تعداد گردشگر خارجي به كمتر از 10 درصد و تعداد گردشگر اروپايي به كمتر از 5 درصد رسيده است. البته در تمام كشورها همين طور است و ايران هم وضع متفاوتي با بقيه كشورها ندارد. امريكا در سال 2003 به عراق حمله كرد. تا امسال، گردشگري عراق در ركود كامل بود و به تازگي تورهايي از اروپا جرات كردهاند عازم عراق شوند و البته بازگشت رونق به گردشگري عراق هم به دليل ناآراميهاي ايران است. درواقع، ناممكن شدن سفر به ايران باعث شده كه گردشگران اروپايي، عراق را به عنوان مقصد جايگزين انتخاب كنند. دو هفته قبل با چند اپراتور تور در ايتاليا صحبت ميكردم كه از برنامه نوروزيشان باخبر شوم و به من گفتند كه ديگر براي ايران تور ورودي ندارند و عراق و افغانستان و پاكستان را جايگزين ايران كردهاند. پيش از ناآراميهاي دي ماه، يك توريست امريكايي داشتم كه قرار بود به شكل ترانزيت، از ايران به پاكستان برود. اين توريست، 6 ماه در سفر بود ولي از روزي كه او را از مرز بازرگان سوار كردم و تا روزي كه به سمت ميرجاوه براي گذر از مرز پاكستان حركت كرديم، به هيچ قيمتي حاضر نشد از هتل محل اقامتش خارج شود و حتي جرات نداشت در خيابان مجاور هتلش قدم بزند. من قبول دارم كه دولتهاي امريكا و كانادا و اروپا درباره ايران سياهنمايي ميكنند ولي رفع اين سياهنمايي وظيفه چه كسي است؟ دستگاه ديپلماسي ما چه ميكند كه گردشگر اروپايي و امريكايي، جرات ورود به ايران ندارد و در عوض براي سفر تفريحي، عازم پاكستان ميشود در حالي كه پاكستان در بهترين شرايط هم، ناامنتر از ايران است؟»
اين راهنماي تور كه در يكي از استانهاي مركزي ايران ساكن است و در روزهاي اوج گردشگري ايران، تورهايي از اروپا به ايران ميآورده، ميگويد كه 6 سال ركود براي ارزآورترين صنعت فرهنگي ايران باعث شده كه حدود 98 درصد راهنمايان تور، شغلشان را از دست بدهند و به مشاغل ديگري روي بياورند يا در صورت تمكن مالي، مهاجرت كنند.
«تور ورودي، معمولا از 6 ماه قبل رزرو خود را انجام ميدهد. وقتي در بهمن 1404، هيچ رزرو هتل و تور براي فروردين 1405 نداريد، يعني كه در مهمترين پيك سفر، هيچ گردشگر خارجي به ايران نخواهد آمد.»
اين راهنماي تور، وضع گردشگري داخلي و حتي درخواست براي تورهاي خروجي در تعطيلات نوروز را هم در حد صفر ميداند و ميگويد: «گردشگري خروجي هم بسيار ضعيف شده. اغلب آژانسهايي كه براي تور خروجي كار ميكردند، ورشكسته شدند چون با قيمتهاي عجيب دلار و تورم و نامعلوم بودن وضع جنگ يا صلح، مردم جرات خرج كردن را از دست دادهاند و همان قشر كوچكي كه تور خروجي ميرفتند هم، از سفر خارجي منصرف شدهاند.»
نمود ركود گردشگري ايران، از اخبار اين حوزه معلوم است. راهنمايان تور ميگويند كه حداقل تا دو سال قبل و پيش از آنكه نام ايران به فهرست قرمز گردشگري جهان وارد شود، روسها و چينيها پاي ثابت سفر به ايران بودند كه با توجه به روابط مثبت ايران با اين دو كشور، حضور چينيها به عنوان اميد گردشگري تمام كشورهاي جهان، قابل توجه بود ولي اخبار جديدي كه درباره مقصد جديد گردشگران چيني منتشر شده، نشان ميدهد كه حدود 10 ميليون چيني، قرار است تعطيلات سال نوي خود را در مقاصدي غير از ايران و در سفر به تايلند و روسيه و اروپاي شمالي و استراليا سپري كنند.
سوي ديگر قصه گردشگري، سفر هموطنان در داخل مرزهاي كشور است كه آمار اين سفرها هم خوشايند نيست. نيمه فروردين امسال، ستاد سفر اعلام كرد از ۲۵ اسفند ۱۴۰۳ تا ۱۵ فروردينماه امسال، كمتر از 37 ميليون نفر از هموطنان به سفر رفتند در حالي كه پيشبيني اين ستاد 45 ميليون نفر بوده و وزير ميراث فرهنگي هم در گزارش ديگري گفت كه در فاصله 25 اسفند 1403 تا 13 فروردين 1404 حدود 36 ميليون نفر از جمعيت كشور در قالب 11 ميليون خانوار و معادل 40 درصد از جمعيت ايران، سفر رفتهاند و 60 درصد جمعيت كشور، سفر نكردهاند.
نيمه بهمن، رييس مركز مديريت راههاي استان يزد از كاهش 32 درصدي سفرهاي بين استاني نسبت به مدت مشابه پارسال به عنوان يك تغيير كاملا محسوس خبر داد و معتقد بود كه اين كاهش تردد، حاصل همزماني عوامل فصلي، شرايط اقتصادي و مديريت سفرهاست.
هفته قبل هم، دبير انجمن صنفي دفاتر خدمات مسافرتي استان خراسان رضوي گفت كه به دنبال حوادث دي ماه، قطع شدن اينترنت و گراني هزينه سفر، رزروهاي نوروزي براي اين استان كاهش محسوسی داشته و رزرو هتلها براي تعطيلات نوروز به كمتر از 10 درصد و در برخي هتلها هم به صفر رسيده و حتي بسياري از رزروها لغو شده و دفاتر خدمات مسافرتي استان، با كاهش حدود 90 درصدي مشتري مواجه شدهاند كه اين وضع، ۶۰ تا ۷۰ هزار فعال گردشگري استان را با خطر بيكاري مواجه كرده آن هم در حالي كه ۵۵ درصد تاسيسات گردشگري كشور در اين استان متمركز است.
غير از اين گزارشها، اعداد ديگري هم ركود صنعت گردشگري را تاييد ميكند. هفته قبل، رييس كميسيون گردشگري اتاق بازرگاني ايران در نشستي با نمايندگان وزارت ميراث فرهنگي، رييس فراكسيون گردشگري مجلس و فعالان صنعت گردشگري، در تشريح وخامت وضعيت صنعت گردشگري اعلام كرد: «درآمد گردشگري كشور ۹۰ درصد كاهش يافته و بايد بپذيريم كه گردشگران ايران به حداقل رسيده و افرادي كه به كشور ميآيند، به اجبار درمان يا انجام كارهاي تجاري به ايران سفر ميكنند. ۲۰ كشور از جمله چين، روسيه و عراق كه از نظر سياسي به ايران نزديك هستند، هشدار عدم سفر به ايران صادر كردهاند و شرايط بحراني، فضاي اجتماعي پس از حوادث دي ماه و وضعيت تورمي در دو ماه اخير در كشور، گردشگري داخلي را هم بهشدت با افت مواجه كرده تا جايي كه ضريب اشغال هتلها در برخي شهرهاي گردشگرپذير به زير ۱۰ درصد رسيده و ضريب اشغال هتلها در جزيره كيش كه مهمترين مقصد گردشگري كشور در اين فصل است و در سالهاي گذشته به دليل تكميل ظرفيت هتلها، با كمبود امكانات اقامتي مواجه ميشد، حالا به زير ۳۰ درصد رسيده است.»
بازگشت ركود به صنعت گردشگري، در حالي است كه هفته پاياني آبان امسال، وزير ميراث فرهنگي گفت كه با پشت سر گذاشتن تبعات جنگ 12 روزه، بابت ورود گردشگر به وضعيت مثبت پيش از بامداد 23 خرداد 1404 بازگشتهايم و در مهر و آبان امسال، 4.5 ميليون گردشگر به ايران وارد شدهاند. وزير ميراث فرهنگي، اوايل پاييز هم در نشستي كه با خبرنگاران داشت، پيشبيني ميكرد كه در صورت ثبات وضعيت، شاهد افزايش ورود گردشگر تا پايان سال باشيم و محقق نشدن اين پيشبيني را فقط به وقوع جنگ بين ايران و امريكا منوط ميدانست كه البته رخدادهاي تلخ و باورناپذير دي ماه، آتشي شعلهورتر از جنگ داشت و تاثير مضاعف ناآراميهاي دي ماه و خطر قريب الوقوع درگيري در منطقه، تمام پيشبينيهاي وزير و فعالان صنعت گردشگري را برهم زد. كاهش مجدد گردشگر ورودي به دليل شرايط موجود، در حالي است كه امسال، سند چشمانداز 20 ساله بسته ميشود. قرار بود در سال پاياني اجراي اين سند، تعداد گردشگران خارجي به ايران به ۲۰ ميليون نفر (1.5 درصد تعداد گردشگران جهان) و درآمد حاصل از ورود اين گردشگران به ۲۵ ميليارد دلار رسيده باشد. آمارهاي وزارت ميراث فرهنگي نشان ميدهد كه طي دو سال اخير، آمار گردشگر ورودي، هيچ قرابتي با پيشبيني اين سند نداشته چنان كه در سال ۱۴۰۲ حدود ۶ ميليون و ۳۰۰ هزار نفر و در سال 1403 كمي بيش از 7 ميليون نفر از مرزهاي رسمي ايران وارد كشور شدهاند و تخمينهاي خوشبينانه و بدون در نظر گرفتن هشدار 25 كشوري كه از اواخر دي ماه، سفر به ايران را براي اتباعشان ممنوع كردهاند، حاكي از آن است كه تا پايان امسال، آمار مسافران ورودي به كشور از 9.5 ميليون نفر فراتر نخواهد رفت.
حرمتالله رفيعي كه رياست انجمن صنفي دفاتر خدمات مسافرت هوايي و جهانگردي را برعهده دارد، روز 21 بهمن، در يك نشست خبري، مشكلات صنعت گردشگري و آسيبي كه شرايط سياسي و اقتصادي كشور و بهخصوص، ناآراميهاي دي ماه به اين صنعت وارد كرده را تشريح كرد و گفت كه خسارت قطع اينترنت و لغو سفرها براي دفاتر خدمات مسافرتي بعد از ناآراميهاي دي ماه، به 2 هزار ميليارد تومان رسيده و شرايط امروز، به مراتب بدتر از شرايط بعد از جنگ 12 روزه ايران و اسراييل است به گونهاي كه نهتنها تعداد گردشگران ورودي از كشورهاي تركيه و آذربايجان بسيار محدود شده بلكه حتي در گردشگري زيارتي هم با افت 50 درصدي نسبت به سال قبل مواجهيم.
رفيعي با تاكيد بر تاثير بحرانهاي اجتماعي ايران بر صنعت گردشگري در فاصله اعتراضات آبان 1398 (گراني قيمت بنزين) و بهخصوص، اعتراضات پاييز 1401 (بعد از جان باختن مهسا اميني) و همچنين، جنگ 12 روزه ايران و اسراييل (خرداد و تير امسال) گفت كه وضعيت فعلي صنعت گردشگري كشور بعد از ناآراميهاي دي ماه، برزخي، مبهم و نگرانكننده است چون امروز، نه نشانه روشني از بهبود ديده ميشود و نه ميتوان مسير افول آن را پيشبيني كرد و صنعت گردشگري، دچار بلاتكليفي شده چون فشارهاي اجتماعي، مشكلات اقتصادي و كاهش شديد قدرت خريد مردم به طور همزمان بر آن سايه انداخته است.
رفيعي همچنين با انتقاد از رانت و فساد و تبعيض در حوزه گردشگري و سكوت دولت در قبال اين فساد، اين سوال را مطرح كرد كه چطور در روزهاي بعد از ناآراميهاي دي ماه و در حالي كه اينترنت سراسري قطع بود، چند شركت خدمات مسافرتي خاص، اينترنت داشتند و به نكته نگرانكنندهاي به عنوان مصداق شكست سنگين براي صنعت گردشگري اشاره كرد و گفت كه شرايط روحي مردم بعد از ناآراميهاي دي ماه به گونهاي است كه تبليغات تورهاي گردشگري در فضاي مجازي، با واكنشهاي تند اجتماعي مواجه ميشود كه اين واكنشها، نشانهاي از عمق بحران معيشتي و رواني جامعه است.
رييس انجمن صنفي دفاتر مسافرتي با انتقاد از تاثير منفي سياستهاي اقتصادي موجود بر كاهش وسع مردم، ورود گردشگران خارجي از اروپا و امريكا و برخي كشورهاي منطقه در 6 سال اخير را بسيار ناچيز و با هشدار دولت اين كشورها درباره مخاطرات سفر به ايران مرتبط دانست .
وقتي امار گردشگر ورودي و داخلي كاهش مييابد، مجموعه وسيعي از خدمات مرتبط با توريسم تحت تاثير قرار ميگيرد. اولين تاثير مستقيم ركود صنعت گردشگري، بر اشتغال فعالان اين صنعت است. كاهش گردشگر در كشوري كه حدود يك ميليون اثر تاريخي، بيش از 43 هزار اثر تاريخي ثبت شده در فهرست ميراث ملي و 29 اثر تاريخي ثبت شده در فهرست ميراث جهاني يونسكو دارد، يك تاثير ناديدني اما بسيار مهم و حياتي دارد؛ ركود صنعت گردشگري، آينده نگهداشت و حفاظت از ميراث تاريخي را هم در معرض خطر قرار داده است. اخيرا سيامك عليزاده كه مرمتگر آثار و بناهاي تاريخي است، در گفتوگو با خبرگزاري ايسنا با ابراز نگراني نسبت به افت كيفيت آموزش و بحران بيكاري 17 درصدي در رشته مرمت ميراث تاريخي، گفت: «تا زماني كه گردشگري در كشور رونق نگيرد، نه مرمت جان ميگيرد و نه فارغالتحصيلان اين رشته جذب بازار كار ميشوند. مرمت بدون گردشگر، صرفا به مدركگرايي و بيكاري ختم ميشود. با ورود گردشگر، نياز به خدمات موزهاي، خانههاي تاريخي، اقامتگاهها و فضاهاي فرهنگي افزايش پيدا ميكند. بناهاي تاريخي، موزهها و مناطق گردشگري، بدون ايجاد درآمد پايدار امكان ادامه حيات ندارند. نمونه آن، خانههاي تاريخي در شهرهايي مانند اصفهان و كاشان است كه بسياري از آنها متروكه شدهاند يا سرمايهاي براي مرمت آنها وجود ندارد. اگر گردشگري تقويت شود و سرمايه از اين طريق تزريق شود، اين بناها احيا ميشوند. اگر گردشگري به صورت جدي توسعه پيدا كند، بدون ترديد اشتغال قابلتوجهي در حوزه مرمت بناها و آثار تاريخي، چه در موزهها و چه در آزمايشگاهها و كارگاههاي مرمت، ايجاد خواهد شد. بسياري از شركتهاي مرمتي كه من ميشناسم، به جز تعداد بسيار محدودي، عملا ورشكسته شدهاند. وقتي گردشگر وجود ندارد، پولي هم تزريق نميشود. وقتي پول نيست، هزينهاي هم براي مرمت آثار انجام نميشود. در حالي كه اگر توريست وارد شود، يكي از اولين چيزهايي كه ميخواهد، اقامت در فضاهاي اصيل و تاريخي است. اين نوع اقامتگاهها هم براي گردشگران جذاب است و هم دقيقا همان چيزي است كه آنها از ايران انتظار دارند، بافت قديم، معماري سنتي، هويت و اصالت تاريخي. اما سوال اينجاست كه با چه سرمايهاي؟ بخش خصوصي جلو نميآيد، چون تضميني وجود ندارد. بخش دولتي هم به دليل ضعف بودجه، توان سرمايهگذاري گسترده ندارد. ساختماني مرمت ميشود، هزينه زيادي برايش صرف ميشود، اما خالي از مسافر ميماند و سرمايه بازنميگردد. آينده، با همين وضعيت اقتصادي، محدوديتهاي گردشگري و شرايط موجود، چندان اميدواركننده نخواهد بود. توريسم زماني رونق ميگيرد كه آرامش حاكم باشد، روابط بينالمللي بهبود پيدا كند، تحريمها وجود نداشته باشد و تبليغات منفي عليه ايران خنثي شود. اگر اين فضا فراهم شود، آنوقت ميتوان براي آينده برنامهريزي كرد و اميدوار بود كه در حوزه اشتغال، بهويژه در رشته مرمت، رونق ايجاد شود.»
در اين ايام كه چراغ گردشگري ايران خاموش است، در دنيا چه خبر است؟
در روزگاري كه راهنمايان تور ايراني از بيكاري و بيپولي چند ساله و تباه شدن آيندهشان در صنعتي كه ديگر رمقي به تن ندارد، به تنگ آمدهاند و يك به يك درگير دريافت پذيرش و دعوتنامه و ويزاي مهاجرت هستند، جهان از وفور گردشگر مشغول شادماني است. پاييز امسال، وقتي رتبهبندي جديد پاسپورتها اعلام شد، ايران با امكان سفر بدون ويزا يا ويزاي فرودگاهي به 41 مقصد، در رديف 98 جدول بود در حالي كه سنگاپور (با ۱۹۳ مقصد) كرهجنوبي (با ۱۹۰ مقصد) ژاپن (با ۱۸۹ مقصد) آلمان، ايتاليا، لوكزامبورگ، اسپانيا، سويیس (با ۱۸۸ مقصد) اتريش، بلژيك، دانمارك، فنلاند، فرانسه، ايرلند، هلند (با ۱۸۷ مقصد) يونان، مجارستان، نيوزيلند، نروژ، پرتغال، سوئد (با ۱۸۶ مقصد) استراليا، جمهوري چك، مالت، لهستان (با ۱۸۵ مقصد) كرواسي، استوني، اسلواكي، اسلووني، امارات، بريتانيا (با ۱۸۴ مقصد) كانادا (با ۱۸۳ مقصد) لتوني و ليختناشتاين (با ۱۸۲ مقصد) ايسلند و ليتواني (با ۱۸۱ مقصد) و امريكا و مالزي (با ۱۸۰ مقصد) در اولين رديفهاي جدول معتبرترين پاسپورتهاي جهان بودند.
چند روز پيش از پايان سال 2025 ميلادي، موسسه يورومانيتور اينترنشنال اعلام كرد كه در اين سالي كه گذشت، بيش از 350 ميليون گردشگر به منطقه آسيا و اقيانوسيه و شهرهايي در تايلند، ژاپن، سنگاپور، كرهجنوبي سفر كردهاند علاوه بر اينكه جايگاه صدر جدول ورود گردشگر هم در اختيار شهرهايي همچون پاريس، مادريد، رم و ميلان و نيويورك و آمستردام و بارسلون و لندن و استانبول و آنتاليا است و افزايش ورود گردشگران، دولتهاي كشورهاي گردشگرپذير را واداشته كه بيش از سالهاي قبل براي ارتقاي زيرساختها و تسهيلات محبوب گردشگران و ازجمله وسايل حمل و نقل عمومي، توسعه فرودگاهها و هتلها، لغو يا تسهيل صدور ويزا اقدام كنند.
هفته بعدش و در آستانه سال نوي ميلادي، موسسه «Forward Keys» در فهرستي، نام محبوبترين شهرهاي توريستپذير در سال 2025 را اعلام كرد؛ لندن، توكيو، پاريس، بانكوك، دوبي، بارسلون، اوساكا و آنتاليا .
گزارشهاي ديگري در همين ايام نشان ميداد كه در روزهايي كه ايران با تبعات بعد از جنگ 12 روزه و گراني و تورم و تحريمهاي جديد و كمرشكن شدن قيمت دلار دست و پنجه نرم ميكرد، دنيا از رونق حضور مسافراني از مليتهاي جديد و افزايش درآمدي كه به جيب مقاصد گردشگري واريز ميشد در شعف بود چنان كه فرانسه با بيش از 100 ميليون گردشگر، از چند برابري آمار مسافران فرهنگي به خود ميباليد و اسپانيا، مالت، فنلاند، قبرس، كرواسي، ليتواني، پرتغال و يونان از ركوردهاي تازه در جذب گردشگران بينالمللي خبر ميدادند.