«اعتماد» در گفت‌وگو با
كوروش احمدي بررسي كرد
قمار پرهزينه ترامپ
تجاوز همزمان امريكا و رژيم صهيونيستي به ايران از پيش قطعي بود و ترامپ خود را در يك «تله اعتباري» گرفتار كرده؛ تله‌اي كه بدون نيل به نتيجه نمي‌تواند نيروهايش را بازگرداند، بنابراين حتي اگر ايران امتيازات بيشتري نيز مي‌داد، باز هم احتمال آغاز جنگ بسيار بالا بود. جي‌دي ونس، معاون رييس‌جمهور امريكا در تازه‌ترين موضع‌گيري رسمي كاخ سفيد تاكيد كرد: «به هيچ‌وجه امكان ندارد دونالد ترامپ اجازه دهد امريكا وارد يك درگيري چند ساله بدون هدف مشخص باشد»؛ به ادعاي ونس هدف، «كاملا روشن و ساده» است: ايران نبايد سلاح هسته‌اي داشته باشد و بايد به صورت بلندمدت متعهد شود هرگز به دنبال بازسازي توان هسته‌اي خود نرود. ونس همچنين در گفت‌وگو با فاكس نيوز مدعي شد: عمليات عليه ايران «شبيه افغانستان و عراق» نخواهد بود. با اين حال همزمان، نيويورك تايمز با انتشار گزارشي هشدار داد ترامپ با ورود به يك درگيري در خاورميانه روي رياست‌جمهوري خود قمار مي‌كند و با افزايش تلفات و جهش قيمت نفت، ريسك‌ها رو به تصاعد است. در اين سوي ميدان اما روايت تهران صريح و بي‌پرده است. سيد عباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان با اشاره به رايزني‌هايش با همتايان منطقه‌اي گفت: «در اين گفت‌وگوها تاكيد كردم كه جنگ از نظر ما منطقه‌اي نيست؛ اين جنگ ايران و امريكاست كه در منطقه گسترش پيدا كرده است و ما با كشورهاي منطقه به جز رژيم صهيونيستي جنگي نداريم.» رييس دستگاه ديپلماسي در ادامه افزود: «حتي اگر از پايگاه‌هاي امريكا عليه ما استفاده نشود، باز هم اين پايگاه‌ها هدف مشروع ما هستند. فرار كردن سربازان امريكايي به هتل‌ها دليلي بر هدف قرار نگرفتن آنها نخواهد بود.» او همچنين در واكنش به ادعاي مقام‌هاي امريكايي مبني بر آغاز تجاوز به كشورمان به خواست نتانياهو در توييتي نوشت: «آقاي روبيو وزير امور خارجه امريكا به چيزي اعتراف كرد كه همه مي‌دانستيم: ايالات‌متحده به انتخاب خود وارد جنگ به نفع اسراييل شده است. هرگز هيچ به اصطلاح تهديدي ازسوي ايران عليه امريكا وجود نداشت. بنابراين ريخته شدن خون امريكايي‌ها و ايراني‌ها به گردن معتقدين به «اسراييل اول» است! مردم امريكا شايسته بهتر از اين هستند و بايد كشور خود را پس بگيرند.» در همين حال، ميدان نبرد نيز شاهد تحولات تازه‌اي بود. در واكنش به تجاوزات مكرر اسراييل، حزب‌الله لبنان ضمن صدور بيانيه‌اي رسمي با اعلام اينكه به حمايت از ايران وارد درگيري با رژيم صهيونيستي شده است با شليك چندين موشك دقيق و يك دسته پهپاد، سايت مشمار كرمل متعلق به ارتش اشغالگر اسراييل در جنوب شهر حيفا را هدف قرار داد. مقاومت عراق نيز در اين ميان با ايران اعلام همبستگي كرد. ورود مستقيم محور مقاومت به درگيري‌ها، گزاره‌اي است كه اخيرا توجه برخي تحليلگران را به خود نيز جلب كرده است. در اين ميان همزمان، منازعه به سطح حقوقي و فني نيز كشيده شده است. محمد اسلامي، رييس سازمان انرژي اتمي ايران در نامه‌اي به رافائل گروسي، مديركل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي حملات به تاسيسات هسته‌اي كشورمان در نطنز را نقض كنوانسيون‌هاي ژنو، اساسنامه آژانس و ان‌پي‌تي دانست و از «بي‌عملي» شوراي حكام انتقاد كرد. گروسي نيز همچنين در نشست اخير شوراي حكام اعلام كرد تاكنون «هيچ نشانه‌اي» از آسيب به تاسيسات يا افزايش سطح پرتو مشاهده نشده و خواستار خويشتنداري همه طرف‌ها شد، با تاكيد بر اينكه تاسيسات هسته‌اي هرگز نبايد هدف عمليات نظامي قرار گيرند. در همين راستا برخي تحليلگران درباره بروز جنگ هسته‌اي در منطقه باتوجه به اينكه ديگر اعراب خليج‌فارس حدي از تاسيسات هسته‌اي را دراختيار دارند، هشدار مي‌دهند. گفتني است امارات داراي چهار راكتور هسته‌اي تحقيقاتي است. با اين همه برخي ديگر از ناظران معتقدند اين همزماني مواضع و به عبارتي تعريف «هدف محدود» ازسوي واشنگتن، هشدار رسانه‌هاي امريكايي درباره قمار سياسي و تاكيد تهران بر اينكه «جنگ منطقه‌اي نيست» نشان مي‌دهد بحران از سطح درگيري تاكتيكي فراتر رفته و به آزموني براي اعتبار ديپلماسي و جنگ بدل شده است. به ادعاي اين گروه از تحليلگران اگر قرار است رويارويي از مسير تشديد خارج شود، يا بايد در ميدان، مهار سريع و قابل‌راستي‌آزمايي رقم بخورد يا پاي ميز مذاكره؛ چراكه هر چه دامنه درگيري گسترده‌تر شود، هزينه‌هاي سياسي و اقتصادي آن در واشنگتن، تهران و كل منطقه سنگين‌تر خواهد شد. به اين بهانه روزنامه اعتماد با هدف ارزيابي سناريوهاي پيش روي ايران و امريكا و رژيم صهيونيستي طي روزها و هفته‌هاي آينده با كوروش احمدي، ديپلمات پيشين كشورمان در سازمان ملل گفت‌وگو كرده است. مشروح اين گفت‌وگو را در ادامه مي‌خوانيد:
كوروش احمدي، ديپلمات پيشين كشورمان در پاسخ به پرسش آغازين«اعتماد» درباره مولفه‌هايي كه زمينه‌ساز آغاز مجدد رويارويي ميان ايران و رژيم صهيونيستي با حمايت مستقيم امريكا شد؛ آن‌هم درست در شرايطي كه مذاكرات جريان داشت و قرار بود رايزني‌هاي فني از سرگرفته شود تا به گفته رييس دستگاه ديپلماسي كشورمان مسائل فني و سياسي در يك سطح قرار بگيرد، گفت: پاسخ دادن به اين سوال مستلزم داشتن اطلاعات است و تنها برمبناي تحليل صرف مشكل مي‌توان به اين سوال پاسخ داد. ما تا اين لحظه برمبناي داده‌ها در فضاي عمومي دقيقا نمي‌دانيم در مذاكرات چه گذشت و نيز طبعا نمي‌دانيم كه در هفته‌هاي منتهي به شروع تجاوز امريكا و اسراييل به ايران در ذهن ترامپ چه گذشت. به باور احمدي با اين حال دو فرض در اين رابطه مطرح و قابل بحث است؛ اول اينكه ترامپ و نتانياهو از ابتدا و صرف‌نظر از اينكه چه نتيجه‌اي از مذاكرات حاصل مي‌شد، قصد انجام تجاوز مجدد و تضعيف يا سرنگوني نظام جمهوري اسلامي را داشتند. البته در اين رابطه نيز با دو فاكتور قطعي مواجه هستيم. در ابتدا اينكه تهديد نظامي معتبر به موازات مذاكره از آغاز دور دوم در دستور كار ترامپ بود. در وهله بعدي اينكه اتفاقي كه شنبه 9 اسفند ساعت 9 و 20 دقيقه صبح در فاصله كمتر از دو روز بعد از مذاكرات ژنو رخ داد، مستلزم برنامه‌ريزي حداقل چند هفته‌اي بود. حال در اين ميان سوال اين است كه آيا امريكا و اسراييل به موازات مذاكرات برنامه‌ريزي براي عمليات نظامي را نيز انجام مي‌دادند و آيا هدفشان اين بود كه در صورت عدم دريافت پاسخ مدنظر حمله را شروع كنند يا حتي اگر پاسخ مناسب را دريافت مي‌كردند باز هم انجام زودهنگام تجاوز قطعي بود؟ به عنوان مثال آيا اگر ايران توقف غني‌سازي را نيز كه مصرانه و به صراحت مورد تاكيد ترامپ بود، مي‌پذيرفت باز هم درگيري‌ها آغاز مي‌شد؟ اين همان سوالي است كه پاسخ قطعي بدان بدون داشتن اطلاعات امكانپذير نيست. اين ديپلمات پيشين كشورمان در ادامه به «اعتماد» گفت: اما به نظر مي‌رسد يك سناريو قطعي بود و آن احتمال بالاي حمله امريكا به كشورمان است، چراكه مسلم بود ترامپ خود را در نوعي «تله اعتباري» قرار داده بود، به نحوي كه بدون اينكه نتيجه‌اي از تجمع نيرو در منطقه بگيرد، نمي‌تواند با سرافكندگي نيروهايش را برگرداند و مورد تمسخر مخالفان خود قرار خواهد گرفت. اين فاكتوري است كه بايد به آن توجه شود. به گفته احمدي اما اگر ايران آن‌طور كه در رسانه‌ها گزارش شده، پيشنهاد تعليق 3 يا 5 ساله غني‌سازي را در ژنو داده باشد، روشن است كه اين پيشنهاد نمي‌توانست براي ترامپ كه دنبال توقف يا تعليق نامحدود بخش‌هايي از برنامه هسته‌اي ايران بود، قابل قبول باشد. ايران حداقل هر امتيازي را كه درنظر داشت، مي‌توانست با هدف خنثي كردن تبليغات ترامپ علنا اعلام كند. اين كارشناس مسائل سياست خارجي در ادامه به «اعتماد» گفت: در اين ميان وزير خارجه عمان متوجه ضرورت چنين اقدامي بود و يك روز قبل از آغاز تجاوزات امريكا طي مصاحبه‌اي با يك رسانه امريكايي بخش‌هايي از پيشرفت‌ها در مذاكرات ژنو را اعلام كرد. به هر حال مساله مهم و اولويت اول مي‌بايست جلوگيري از جنگي مي‌بود كه بسيار محتمل بود و هر اقدام ممكن براي جلوگيري از آن بايد انجام مي‌شد. احمدي در پاسخ به ديگر پرسش «اعتماد» در راستاي رويكرد كشورهاي عربي باتوجه به آغاز رويارويي و همچنين دامنه‌دار شدن درگيري‌ها در منطقه تشريح كرد: روشن نيست كه برخي از پادشاهي‌ها به ويژه عربستان باتوجه به گزارشات مربوط به سفر خالد بن سلمان، وزير دفاع سعودي به واشنگتن در دي ماه و نيز گزارشي كه اخيرا واشنگتن‌پست در مورد مواضع عربستان در قبال تجاوزات مشترك امريكا و اسراييل به كشورمان اين پادشاهي و همچنين ساير اعراب به واقع مخالف حمله امريكا به ايران بودند يا خير.
احمدي در پاسخ به ديگر پرسش «اعتماد» درخصوص نشست اخير شوراي حكام و احتمال ورود درگيري‌ها به فاز هسته‌اي تشريح كرد: اخيرا محمد اسلامي، رييس سازمان انرژي اتمي در نامه‌اي به رافائل گروسي، مديركل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي اطلاع داده است كه امريكا و اسراييل مجددا در ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ طي دو نوبت به تاسيسات نطنز حمله كرده‌اند. حال اينكه اين حمله‌ها همچنان ادامه داشته باشد يا خير و بسان جنگ دوازده روزه آن سه مكان حساس مجدد مورد بمباران امريكا و اسراييل قرار گيرند يا خير، بستگي به ارزيابي‌ها اطلاعاتي آنها از ميزان حملاتي كه تاكنون انجام شده، دارد.
اين كارشناس مسائل سياست خارجي در ادامه و باتوجه به اينكه برخي مدعي‌اند ديپلماسي اين‌بار نيز بسان گذشته با بن‌بست و شكست مواجه شده است، تشريح كرد: در اينكه مجددا ديپلماسي شكست خورد ترديدي نيست، اما همان‌‌گونه كه پيش‌تر در مورد اينكه آيا امريكا از ابتدا اهميتي براي ديپلماسي قائل نبود يا اينكه چون مذاكرات به نتيجه نرسيد، توسل به تجاوز در دستور كار امريكا و اسراييل قرار گرفت توضيح دادم به نظر مي‌رسد پيشنهادات ايران براي رييس‌جمهور امريكا قابل‌قبول نبود. به باور احمدي اما در مورد آينده اين درگيري‌ها يك سناريو قابل اعتناد است و آن نيل به آتش‌بس و توقف درگيري‌ها طي روزهاي آينده است. به عبارتي مشابه همان سناريويي كه در جنگ دوازده روزه عملي شد. به اعتقاد من صحبت‌هايي كه ترامپ در مورد ادامه جنگ براي هفته‌ها بيشتر جزيي از جنگ رواني است. لذا تاكيد وزير خارجه عمان بر لزوم آتش‌بس و بازگشت به مذاكرات و همچنين واكنش مثبت آقاي عراقچي مبني بر «رضايت ايران» براي هرگونه تلاش جدي جهت توقف تنش‌ها و بازگشت ثبات و نيز اظهارات رييس دستگاه ديپلماسي كشورمان در مصاحبه با ان‌بي‌سي مبني بر اينكه «ما خواهان جنگ و تنش در منطقه نيستيم، اما ابتدا بايد تجاوز متوقف شود»، در اين رابطه قابل توجه و موجب دلگرمي است. به باور من اين جنگ كه هواپايه، تكنولوژيك، نابرابر و نامتقارن است اگر هرچه سريع‌تر پايان يابد به سود كشور و مردم است.